پژوهشی که بهتازگی در مجله علمی نیچر منتشر شده است، میگوید مکانیسمی که باعث حفظ رنگ مو در بدن انسان میشود، از پویایی و جابهجایی مداوم سلولهای بنیادی درون فولیکولهای مو ناشی میشود. این مطالعه که توسط تیمی از دانشمندان دانشکده پزشکی دانشگاه نیویورک (NYU Grossman School of Medicine) انجام شده، برای نخستینبار نشان میدهد سلولهای بنیادی ملانوسیتی — یعنی سلولهایی که مسئول تولید رنگدانه ملانین در مو هستند — میتوانند میان حالتهای مختلف بلوغ و تمایز حرکت کنند و در نتیجه، توانایی خود را برای احیای رنگ مو حفظ کنند.
به گفته نویسندگان مقاله، این سلولها برخلاف بسیاری از انواع دیگر سلولهای بنیادی که در طی زمان تمایز مییابند و قابلیت تقسیم و تجدید خود را از دست میدهند، نوعی «پویایی برگشتپذیر» دارند. یعنی میتوانند از یک حالت تمایزیافته دوباره به حالت اولیه بازگردند. این ویژگی درون محیطی از فولیکول مو که پژوهشگران آن را «ریزمحیط پویا» یا niche dynamic مینامند، حفظ میشود.
دانشمندان با بررسی موهای موشهای آزمایشگاهی دریافتند که سلولهای بنیادی رنگدانه هنگام رشد مو در بخشهایی از فولیکول جابهجا میشوند و در اثر گذر زمان یا آسیبهای طبیعی ناشی از افزایش سن، برخی از آنها در جای نامناسبی محبوس میشوند و دیگر نمیتوانند به ناحیهای بازگردند که در آن قابلیت تولید رنگ دارند. نتیجه این فرآیند همان سفید شدن مو است.
اما نکته مهم مطالعه این بود که در برخی شرایط، این سلولها توانستند مجدداً به جایگاه اولیه خود برگردند و رنگ مو را بازیابی کنند. این مشاهده نشان میدهد که سفیدی مو، برخلاف تصور پیشین، الزاماً غیرقابل بازگشت نیست.
مجله Popular Mechanics در گزارشی تحلیلی درباره این پژوهش نوشت که این یافتهها میتواند مبنایی برای توسعه درمانهای تازه علیه سفیدی زودرس مو یا حتی برخی اختلالات رنگدانهای مانند ویتیلیگو (برص) باشد. این نشریه همچنین توضیح داده است که دانشمندان هنوز دقیقاً نمیدانند چه عواملی باعث گیر افتادن سلولهای بنیادی در موقعیتهای نادرست میشود، اما احتمال میدهند تغییرات در مسیرهای مولکولی مربوط به سیگنالینگ Wnt و Notch در این فرآیند نقش داشته باشند.
پژوهشگران نیویورک میگویند مرحله بعدی تحقیقات، بررسی چگونگی تحریک این سلولها برای بازگشت به وضعیت فعال است. اگر بتوان مسیرهای مولکولی مربوط به حرکت سلولهای بنیادی را کنترل کرد، در آینده شاید بتوان با درمانهای موضعی یا ژنتیکی، رنگ طبیعی مو را دوباره فعال کرد.
یکی از نویسندگان مقاله، کیوی سونگ (Qi Sun)، در بیانیهای گفته است: «این سلولهای بنیادی میتوانند در صورت باقیماندن در محیطی مناسب، ظرفیت خود را برای بازتولید ملانین حفظ کنند. در واقع، کلید حفظ رنگ مو در توانایی حرکت آزاد این سلولها میان بخشهای مختلف فولیکول نهفته است.»
کارشناسان میگویند اگرچه این یافته هنوز در مرحلهٔ اولیه قرار دارد و عمدتاً در مدلهای حیوانی آزمایش شده، اما درک بهتر از پویایی سلولهای بنیادی در فولیکول مو میتواند دیدگاه تازهای درباره فرآیند پیری سلولی، بازسازی بافتها و حتی درمانهای ضدپیری ارائه کند.
به بیان دیگر، شاید در آیندهی نهچندان دور، «سفیدی مو» دیگر نشانهای برگشتناپذیر از گذر زمان نباشد، بلکه نتیجه اختلالی قابل اصلاح در رفتار سلولهای بنیادی باشد — اختلالی که علم اکنون در حال یافتن راه ترمیم آن است.
منابع:
ارسال نظرات