طوفان ژئوپلیتیک در آبراههای حیاتی جهان
شروع جنگ میان ایالات متحده آمریکا و ایران در منطقه استراتژیک خلیج فارس، به سرعت تاثیرات مخرب خود را از مرزهای خاورمیانه فراتر برده و ترکشهای اقتصادی آن دامنگیر یکی از حیاتیترین شاهراههای ارتباطی قاره آمریکا، یعنی کانال پاناما شده است. انسداد ترانزیتی و توقف حرکت نفتکشها و کشتیهای کانتینربر از تنگه هرمز، شرکتهای کشتیرانی بینالمللی را ناچار به تغییر ناگهانی اکوسیستم لجستیکی خود کرد. بخش بزرگی از ناوگان حمل کالا و انرژی جهان که پیش از این مسیر خاورمیانه را برای انتقال بار به آسیا و اروپا برمیگزیدند، برای فرار از آتش جنگ و حفظ امنیت محمولههای خود، به سمت میانبر کانال پاناما هجوم آوردهاند. اما این پناهگاه جدید، خود درگیر بحرانی موازی و اقلیمی است که ظرفیت پاسخگویی به این حجم از تقاضا را ندارد.
تلاقی جنگ و النینو؛ عامل انفجار قیمتها
هجوم ناگهانی صدها کشتی آواره از جنگ خاورمیانه به کانال پاناما، درست با یکی از شدیدترین بحرانهای زیستمحیطی این منطقه همزمان شده است. مقامات کانال پاناما (ACP) به دلیل خشکسالی بیسابقه ناشی از پدیده اقلیمی «سوپر النینو»، ماههاست که با کاهش شدید سطح آب در دریاچه گاتون—منبع اصلی تامین آب قفلهای هیدرولیکی کانال—مواجه هستند. این آبراهه که در شرایط عادی روزانه ظرفیت پذیرش تا ۴۰ کشتی را داشت، مجبور به جیرهبندی و کاهش مداوم سهمیه روزانه خود شده است.
بر اساس آخرین بیانیهها و تصمیمات اتخاذشده در سپتامبر ۲۰۲۶، ظرفیت تردد روزانه کانال از روز ۴ سپتامبر به ۳۴ کشتی کاهش یافت و مقرر شده است که این محدودیت از ۱۵ سپتامبر ۲۰۲۶ شدیدتر شده و به مرز ۳۲ کشتی در روز برسد. ایليا اسپینو د ماروتا، مدیر جدید سازمان کانال پاناما، صراحتاً هشدار داده است که اگر بارندگیها بهبود نیابد، احتمالاً در فوریه یا مارس سال آینده ظرفیت پذیرش به ۲۹ کشتی یا کمتر سقوط خواهد کرد.
رکورد بیسابقه ۵.۳ میلیون دلاری برای یک نوبت عبور
محدودیت شدید در پذیرش از یک سو و اصرار کشتیها برای فرار از صفهای طولانی و معطلیهای بعضاً ۱۱ روزه در اقیانوس از سوی دیگر، مکانیزم «حراج نوبت عبور» (Auctions) را به یک کارزار رقابتی جنونآمیز تبدیل کرده است. شرکتهای کشتیرانی بزرگ که محمولههای زمانبندیشده یا انرژیهای گرانقیمت مانند گاز مایع (LPG) را حمل میکنند، برای خرید نوبتهای عبور فوری دست به مزایدههای میلیون دلاری زدهاند.
در جدیدترین آپدیتهای معاملاتی فاش شده توسط بلومبرگ، شرکت کشتیرانی کرهای «SK Gas» برای عبور دادن یکی از کشتیهای خود بدون نوبت در ابتدای سپتامبر ۲۰۲۶، رقم نجومی و بیسابقه ۵.۳ میلیون دلار را صرفاً برای حق تقدم عبور پرداخت کرد. این رقم که رکورد قبلی ۴.۶ میلیون دلاری را شکست، نزدیک به ۱۰۰ برابر بالاتر از نرخ میانگین حراجی در شرایط عادی (حدود ۵۵ هزار دلار) است. لازم به ذکر است که این رقم نجومی تنها حق تقدم ورود است و هزینههای استاندارد گمرکی، یدککشها و عوارض تناژ کشتی مجزا محاسبه میشود که کل هزینه ترانزیت را به اعدادی نجومی میرساند.
آژیر خطر برای تورم اقتصاد جهانی
کارشناسان اقتصادی بر این باورند که تداوم این وضعیت، شوک سنگینی به قیمت تمامشده کالاهای مصرفی در بازار جهانی وارد خواهد کرد. سازمان بخش خصوصی کاریکوم (CPSO) در گزارش سپتامبر ۲۰۲۶ خود هشدار داد که تنها در منطقه کارائیب بین ۸ تا ۱۰ میلیارد دلار از حجم واردات غیرنفتی سالانه به دلیل محدودیتهای کانال پاناما در معرض خطر قرار گرفته است. این بحران دامنگیر زنجیره تامین کالا از آسیا به سواحل شرقی آمریکا نیز شده و با افزایش هزینههای بیمه دریایی و حملونقل، موج جدیدی از تورم جهانی را در اواخر سال ۲۰۲۶ و کل سال ۲۰۲۷ به دنبال خواهد داشت. مادامی که شعلههای جنگ در تنگه هرمز زبانه میکشد و آسمان پاناما با بحران کمبارانی روبروست، این افزایش انفجاری قیمتها مهارنشدنی خواهد بود.
منابع:
۱. گزارش پلتفرم بینالمللی تحلیل لجستیک در وبسایت تخصصی Kuehne+Nagel
۲. بررسی فنی تاثیرات مسدود شدن گلوگاههای دریایی خاورمیانه بر مسیرهای منتهی به کانال پاناما در گزارش زنجیره تأمین
۳. وب سایت روزنامه گاردین
ارسال نظرات