هادی و مهدی انجیدانی، دو بنیانگذار یک پیامرسان هستند که به تحویل دادههای کاربران به حکومت ایران متهم شده است. آنها در شهری ساحلی و بادخیز در بریتانیا زندگی میکنند؛ موضوعی که اکنون توسط روزنامه گاردین فاش شده است.
برادران انجیدانی از بنیانگذاران شرکت TS Information Technology هستند؛ شرکتی که در سال ۲۰۱۰ تأسیس شد و اکنون بهطور رسمی در نشانی یک دفتر حسابداری مالیاتی در شهر شورهام-بای-سی در ایالت وستساسکس ثبت شده است. این شرکت، شاخه بریتانیایی یک شرکت نرمافزاری ایرانی به نام توسعه سامان فناوری اطلاعات (TSIT) بهشمار میرود.
این شرکت تولیدکننده بازیهای رایانهای پرطرفدار، یک پلتفرم پرداخت مالی با قابلیت کمک به دور زدن تحریمها، و همچنین پیامرسان گپ (Gap Messenger) است؛ یک اپلیکیشن پیامرسان با طراحی بنفشرنگ که بهعنوان جایگزین ایرانی تلگرام معرفی میشود.
با این حال، در حالی که در پروفایل عمومی گپ ادعا شده این پیامرسان رمزگذاریشده است و دادههای کاربران را با طرفهای ثالث به اشتراک نمیگذارد، کارشناسان حقوق دیجیتال ایران میگویند بررسیهای آنها این ادعاها را نقض میکند.
گزارشی از سازمان FilterWatch، که فعالیتهای سانسور اینترنت در ایران را رصد میکند، پیامرسان گپ را یکی از «بازیگران و نهادهای اصلی مشارکتکننده در کنترل اینترنت و تلاشهای سرکوبگرانه دولت ایران» معرفی کرده است.
مهدی انجیدانی، مدیرعامل TSIT، همچنین بارها در رسانههای ایرانی دیدگاههای صریحاً همسو با حکومت ابراز کرده است؛ از جمله حمایت از سیاستهای شدید سانسور در برنامهای از تلویزیون دولتی ایران.
بر اساس گزارشی از یک روزنامه مستقل ایرانی، یکی دیگر از کسبوکارهای او با نام ویراستی — یک شبکه اجتماعی داخلی — دارای شریک دولتی است؛ امیر محمدزاده لاجوردی، معاون پیشین وزیر ارتباطات ایران. انجیدانی همچنین تصویری در فیسبوک منتشر کرده که ظاهراً او را در کنار محمود احمدینژاد، رئیسجمهور پیشین ایران، نشان میدهد.
پیامرسان گپ و دیگر پلتفرمهای وابسته به انجیدانی، بخشی از اینترنت ملی ایران هستند؛ شبکهای موازی و داخلی که طی بیش از یک دهه توسعه یافته و گزینهای حداقلی، کنترلشده و دولتی برای اتصال اینترنتی حدود ۹۳ میلیون نفر فراهم میکند؛ مردمی که در بسیاری مواقع عملاً از اینترنت جهانی قطع میشوند.
این اینترنت ملی ابزاری است برای تضمین بقای بلندمدت حکومتی که در هفتههای اخیر، در جریان سرکوب اعتراضات ضدحکومتی، احتمالاً دهها هزار نفر را کشته است.
این سرکوب همزمان با یکی از شدیدترین قطعهای اینترنت در تاریخ معاصر رخ داده است؛ خاموشیای هدفمند و دقیق که به گفته کارشناسان، با هدف قطع ارتباط مردم ایران و در عین حال حفظ عملکرد و درآمدزایی حکومت طراحی شده است.
یکی از اجزای کلیدی اینترنت ملی، پیامرسانهای داخلی است؛ اپلیکیشنهایی که حکومت ایران در سالهای اخیر بهشدت آنها را تبلیغ کرده و گپ یکی از آنهاست. چندین کارشناس مستقل حقوق دیجیتال ایرانی گفتهاند هدف اصلی این پیامرسانها، هدایت کاربران به پلتفرمهایی است که حکومت بتواند بهراحتی آنها را رصد کند.
یکی از پژوهشگران بنیاد Outline Foundation، یک سازمان ضدسانسور، میگوید:
«هدف کلی، کنترل است. پلتفرمهای بومی، نظارت بر مکالمات، جمعآوری دادهها و خاموش کردن صدای مخالفان را سادهتر میکنند؛ بدون موانع فنی و حقوقیای که برای سرویسهای جهانی وجود دارد. این موضوع ربطی به حمایت از نوآوری داخلی ندارد؛ بلکه درباره تحکیم نظارت و محدود کردن فضای بیان مستقل است.»
پیامرسان گپ بیش از یک میلیون بار در فروشگاه گوگلپلی و بیش از چهار میلیون بار در فروشگاه ایرانی کافهبازار دانلود شده است. این اپلیکیشن خدمات پرداخت داخلی، بازی، تماس آنلاین و استیکرهای کارتونی با تم حیوانات ارائه میدهد.
گزارش FilterWatch نتیجه گرفته که پیامرسان گپ دستکم در یک مورد، اطلاعات کاربران را در اختیار نهادهای سانسور جمهوری اسلامی قرار داده است؛ موضوعی که بر اساس ایمیلهای افشاشده از دفتر دادستانی ایران در اواخر سال ۲۰۲۲ مطرح شده است.
نه مهدی و نه هادی انجیدانی به ایمیلهای گاردین پاسخ ندادند. زمانی که خبرنگاری به در خانهای در شهر برایتون — که TS Information Technology ابتدا در آن ثبت شده بود — مراجعه کرد، هادی انجیدانی در را برای لحظهای باز کرد و بدون گفتن کلمهای بست. یکی از همسایهها گفت این خانواده منزوی هستند و ارتباط کمی با اطرافیان دارند.
در فضای کاری BizSpace در شهر هوو، جایی که TS Information Technology دفتری در آن دارد، مسئول پذیرش گفت هادی انجیدانی دستکم ۱۳ سال است که از این فضا استفاده میکند، اما فقط برای قرارهای کاری مراجعه میکند. تماس تلفنی با این دفتر نیز بیپاسخ ماند.
در ایران، مهدی انجیدانی در پادکستها و گزارشها بهعنوان یک کارآفرین نوظهور فناوری معرفی شده است. حساب فیسبوک او مملو از تصاویر دیدار با چهرههای بلندپایه است؛ از جمله پسر شیخ مکتوم حاکم دبی و همچنین محمود احمدینژاد که در یکی از تصاویر کنار میزی ایستاده که بازی «Kings Era» انجیدانی روی آن دیده میشود.
در گفتوگویی با یک نشریه فناوری ایرانی، انجیدانی خود را «فرزند انقلاب اسلامی» توصیف کرده و از نخبگان ایران بهخاطر مقابله با تحریمها از طریق «تبدیل تهدید به فرصت» و تأمین نیازهای نرمافزاری کشور تمجید کرده است.
او در مصاحبهای دیگر با یک شتابدهنده استارتاپی ایرانی، به پرسشهایی درباره دور زدن تحریمها، حمایت دولت از اپلیکیشنش و «دفاتر ماهوارهای» خود در انگلستان، ترکیه و امارات پاسخ داده است.
در برنامهای از رسانه دولتی ایران در سال ۲۰۲۴، انجیدانی به پیامرسانها و VPNهای خارجی — ابزارهایی که ایرانیان برای دور زدن نظارت استفاده میکنند — حمله کرد و حتی پیشنهادهایی برای تشدید برخورد حکومت با این ابزارها ارائه داد.
یک پژوهشگر ایرانی که به دلیل ترس از تلافیجویی نخواست نامش فاش شود، میگوید:
«او عملاً تهدیدهای حکومت را تکرار میکند و این نشان میدهد چقدر به دولت نزدیک است.»
با توجه به قطعیهای گسترده اینترنت، دسترسی به اسناد رسمی شرکتها در ایران دشوار است؛ اما پیامرسان گپ تنها بخشی از امپراتوری تجاری برادران انجیدانی نیست. نسخههای آرشیوشده وبسایت آنها و اطلاعات عمومی، آنها را به مجموعهای از شرکتها مرتبط میکند؛ از جمله یک شبکه اجتماعی ایرانی، یک سرویس تبلیغات پیامکی و MihanPayment — پلتفرمی متصل به نظام بانکی ایران که امکان انجام تراکنشهای بینالمللی را فراهم میکند.
یکی دیگر از پژوهشگران حقوق دیجیتال ایران میگوید امتیاز ایجاد و اداره چنین پلتفرمهایی در ایران، تنها به تعداد محدودی داده میشود:
«هر کسی که اجازه داشته باشد یک پیامرسان در ایران راهاندازی کند، در سطح الیگارشهای نزدیک به پوتین قرار دارد.»
ارسال نظرات