افشای رسوایی علمی در دانشگاه بریتیش کلمبیا؛ پژوهشگر ونکووری دادههای آزمایش انسانی را جعل کرده بود.
تحقیقی مشترک میان رسانه کانادایی CBC News و بنیاد روزنامهنگاری تحقیقی (IJF) نشان میدهد یکی از پژوهشگران شناختهشده دانشگاه بریتیش کلمبیا (UBC) به نام عزیز قهاری با جعل دادهها و پنهانکردن شواهد عفونت در بیماران، نتایج نادرستی را درباره کارایی یک درمان آزمایشی منتشر کرده است.
پرونده عزیز قهاری، پژوهشگر ایرانیتبار دانشگاه بریتیش کلمبیا، اکنون به نمادی از پنهانکاری دانشگاهها در مواجهه با تخلفات علمی تبدیل شده است. در حالی که او بازنشسته شده و از اظهار نظر منع قانونی دارد، منتقدان میگویند سکوت نهادهای علمی، خطر تکرار چنین رسواییهایی را افزایش میدهد.
بر اساس گزارش ۶۴ صفحهای عزیز قهاری، استاد دپارتمان جراحی پلاستیک در دانشگاه UBC، در جریان مطالعهای آزمایشی برای محصولی به نام مشفیل (Meshfill)، نتایج ساختگی ارائه کرده و حتی از بیماران مبتلا به زخم بستر بهطور نادرست بهعنوان نمونههای درمانشده یاد کرده است. این محصول مایع که بهعنوان «پوست مصنوعی» معرفی شده بود، در صورت واقعیبودن نتایج، میتوانست امید تازهای برای افراد دارای ضایعه نخاعی و زخمهای مزمن باشد. اما طبق یافتههای هیئت تحقیق، هیچیک از زخمها بهبود نیافت و برخی بیماران دچار عفونت شدند.
به نوشته این گزارش که در مارس ۲۰۲۱ توسط کمیتهای متشکل از سه کارشناس مستقل تهیه شد، قهاری «برای اثبات کارایی محصول خود، اصول صداقت علمی را کنار گذاشت» و به بیماران، سرمایهگذاران و عموم مردم امید واهی داد.
قهاری در همان سال ۲۰۲۱، اندکی پس از پایان تحقیقات، از سمت خود در دانشگاه کنار رفت. او از سال ۲۰۰۵ در دانشگاه بریتیش کلمبیا فعالیت داشت.
پنهانکاری دانشگاه بریتیش کلمبیا
در حالی که یافتههای این گزارش میتوانست بازتاب گستردهای در جامعه علمی داشته باشد، دانشگاه بریتیش کلمبیا هیچ اطلاعیهای عمومی درباره این تخلف منتشر نکرد.
«لی ترنر»، مدیر مرکز اخلاق سلامت در دانشگاه کالیفرنیا، در گفتوگو با CBC گفت: «نتایج این گزارش بسیار جدی است. این باید نمونهای بسیار نادر از نقض تمامعیار صداقت علمی باشد، اما اگر چنین گزارشهایی منتشر نشود، جامعه علمی از اشتباهات خود درس نمیگیرد.»
سخنگوی دانشگاه UBC، «متیو رمزی»، تنها تأیید کرد که همکاری قهاری در سال ۲۰۲۱ پایان یافته است. او گفت قوانین حریم خصوصی اجازه نمیدهد دانشگاه درباره جزئیات این پرونده یا نتایج تحقیقات اظهار نظر کند. به گفته او، گزارشهای مربوط به تخلفات علمی شامل اطلاعات شخصی است که طبق قانون «حفاظت از آزادی اطلاعات و حریم خصوصی» نباید منتشر شود.
پاسخ وکیل و سکوت پژوهشگر
وکیل قهاری، «طارق النویحی»، در بیانیهای نوشت موکلش «چیزی برای پنهان کردن ندارد» و به دستاوردهای علمی خود افتخار میکند، اما به دلیل تعهدات قانونی محرمانگی نمیتواند درباره جزئیات گزارش یا روند بررسی اظهار نظر کند.
او افزود قهاری اکنون ۸۳ ساله است و بهطور کامل بازنشسته شده و دیگر فعالیت پژوهشی ندارد.
محصول مورد بحث، مشفیل (Meshfill)، هیچگاه در بازار کانادا عرضه نشد و نباید با روشهای زیبایی مشابه اشتباه گرفته شود.
امید واهی برای بیماران ضایعه نخاعی
«جوسلین مافین»، معاون خدمات انجمن آسیب نخاعی بریتیش کلمبیا، گفته است اگر محصولی واقعاً میتوانست زخمهای بستر چندساله را ظرف چند هفته درمان کند، «چیزی شبیه به معجزه» بود.
زخمهای بستر زمانی ایجاد میشوند که فرد به دلیل بیحرکتی طولانی، معمولاً در اثر بستری بودن یا استفاده از ویلچر، نتواند فشار بر پوست را تغییر دهد. این زخمها میتوانند به عفونتهای خطرناک و حتی مرگ منجر شوند. مافین گفت: «چنین زخمهایی بیشترین تأثیر را بر کیفیت زندگی بیماران ضایعه نخاعی دارند و میتوانند منجر به انزوا و افسردگی شوند.»
سکوت و ادامه ارتباط با دانشگاه
با وجود نتایج این تحقیق، قهاری نهتنها بیسروصدا بازنشسته شد، بلکه همچنان در هیئت مشورتی علمی یک شرکت زیستپزشکی کانادایی حضور دارد و در سالهای ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ حدود ۸۰ هزار دلار از دانشگاه بریتیش کلمبیا بابت «کالا و خدمات» دریافت کرده است. سخنگوی دانشگاه از توضیح درباره این پرداختها خودداری کرد.
تنها اشاره عمومی به این پرونده، یادداشتی ناشناس در وبسایت دانشگاه است که به تخلف علمی یکی از اعضای هیئت علمی در سال ۲۰۱۹ اشاره میکند، شامل جعل داده و تضاد منافع — بدون ذکر نام. آقای رمزی نگفت آیا این یادداشت به قهاری مربوط است یا نه.
درخواست برای شفافیت و عذرخواهی
لی ترنر میگوید شرکتکنندگان در مطالعه باید در جریان یافتهها قرار گیرند و «عذرخواهی رسمی از آنها لازم است». او تأکید کرد: «ما نمیدانیم آیا دانشگاه اصلاحاتی در روند نظارت بر پژوهشها ایجاد کرده یا نه. هیچ نشانهای از یادگیری نهادی دیده نمیشود.»
به گفته او، دانشگاههای بسیاری در آمریکای شمالی یافتههای مشابه را پنهان میکنند و همین امر اعتماد عمومی به علم را تضعیف میکند. او افزود: «وقتی سانحه هوایی رخ میدهد، ما اطلاعات خلبان را بهانه نمیکنیم تا درباره علت حادثه حرف نزنیم. هدف از تحقیقات، درسگرفتن است. وقتی گزارشها مخفی میمانند، فرصت آموزشی از بین میرود.»
آغاز شکایت و سالها هشدار
بر اساس اسناد، شکایت اولیه علیه قهاری در ژوئن ۲۰۱۹ از سوی دکتر آنتونی پاپ، جراح پلاستیک و همکار پیشین او، مطرح شد. آقای پاپ که سرپرست مطالعه بالینی بود، در ایمیلی به قهاری هشدار داده بود: «صادقانه بگویم، این وضعیت غیرقابل تحمل شده است. بارها نگرانیهایم را مطرح کردهام بدون هیچ نتیجهای.»
پاپ به CBC گفته است معتقد است یافتههای گزارش باید عمومی شود و خود تاکنون هرگز شکایت مشابهی ثبت نکرده بود.
قهاری در زمان شکایت، پژوهشگری شناختهشده بود که سالانه بیش از ۲۴۰ هزار دلار از دانشگاه حقوق میگرفت و ریاست «گروه پژوهش سوختگی و ترمیم زخم» را بر عهده داشت.
محصولی که هرگز شفا نداد
مشفیل که بهعنوان جایگزین مایع پوست طراحی شده بود، در سال ۲۰۱۷ برنده جایزه نوآوری از مؤسسه پژوهشی سلامت ونکوور شد و قهاری در رقابت تلویزیونی «چالش نوآوران» رتبه نخست را گرفت.
مطالعه بالینی در سال ۲۰۱۸ آغاز شد تا ایمنی و اثربخشی محصول روی ۱۲ بیمار دارای زخم بستر بررسی شود. طبق پروتکل مصوب، قهاری بهدلیل مالکیت ثبت اختراع نباید در جمعآوری یا تفسیر دادهها دخالت میکرد.
اما گزارش میگوید او شخصاً با بیماران تماس گرفته، در جمعآوری دادهها دخالت کرده و حتی اندازهگیریهای موازی و جداگانهای از زخمها انجام داده که با دادههای رسمی مغایرت داشته است. در برخی موارد، نشانههای عفونت حذف شده یا بهبود زخمها اغراقآمیز ثبت شده است.
پرستاری که در مطالعه همکاری داشت گفته است قهاری او را تحت فشار قرار داده تا درمانهایی خارج از چارچوب پژوهش انجام دهد و حتی در اتاقی او را محاصره کرده تا رضایت دهد. هیئت تحقیق روایت پرستار را معتبر دانسته است.
در نهایت، بررسی دکتر پاپ نشان داد هیچیک از بیماران مبتلا به زخم بستر بهبود واقعی نیافتند و چند مورد عفونت مشاهده شد. با این حال، قهاری در اسناد رسمی و ارائههای عمومی خود ادعا کرد که «زخم سه بیمار مزمن ظرف چهار هفته کاملاً بهبود یافته است.»
او حتی در ویدیوهای تبلیغاتی و نشستهای رسمی، از بیمارانی سخن گفت که گویا «زخم بسترشان در دو هفته درمان شده»، در حالی که آن بیماران در واقع زخم جراحی داشتند نه زخم فشاری.
لغو مجوز و پرسشهای بیپاسخ
در نهایت، مطالعه پیش از تکمیل متوقف شد و مجوز اخلاقی آن لغو گردید.
«امانوئل مارسو»، استاد دانشگاه مونترال، گفت جعل داده در پژوهش پزشکی «غیرقابل تصور» است:
«کسی که سالها برای گرفتن دکترا و پژوهش تلاش کرده، چطور میتواند دادهها را جعل کند؟ این رفتار اعتماد عمومی به علم و پزشکی را نابود میکند.»
او افزود: «وقتی چنین پروندههایی پنهان میشود، کل ساختار اعتماد بین مردم و جامعه علمی ضربه میخورد.»
به گفته لی ترنر، این پرونده باید نقطه آغازی برای شفافیت بیشتر باشد:
«علم وقتی ارزش دارد که صادق باشد. و اگر دانشگاهها اشتباهات خود را پنهان کنند، مردم دیر یا زود دیگر به آنها اعتماد نخواهند کرد.»
نویسنده گزارش: Bethany Lindsay
ارسال نظرات