پدیده فرونشست زمین (Land Subsidence) سالهاست در نقاط مختلف ایران مشاهده میشود، اما پژوهش تازه دانشگاه لیدز با استفاده از دادههای راداری ماهوارهای Sentinel‑1، شدت و گستردگی این پدیده را بهطور دقیق شناسایی کرده است. به گفته محققان، ایران اکنون در میان شدیدترین کانونهای فرونشست جهان قرار دارد؛ مناطقی که زمین در آنها هر سال بین ۲۰ تا ۳۰ سانتیمتر فرو میرود، رقمی بسیار بالاتر از میانگین جهانی.
علت اصلی: برداشت بیرویه آبهای زیرزمینی
مطالعه دانشگاه لیدز نشان میدهد که دلیل اصلی این پدیده برداشت بیش از حد آبهای زیرزمینی برای کشاورزی و مصرف شهری است. خشک شدن سفرههای زیرزمینی باعث میشود لایههای خاک و سنگ ریزشی شوند و زمین بهتدریج پایین برود. این روند بهویژه در دشتهای تهران، اصفهان، ورامین و کرمان شدت دارد.
پیامدهای زیستمحیطی و اجتماعی
فرونشست زمین تهدیدی چندوجهی است:
- کشاورزی: کاهش حاصلخیزی زمینهای زراعی.
- زیرساختها: ترکخوردگی در جادهها، ساختمانها، خطوط لوله و شبکههای انرژی.
- شهرنشینی: افزایش خطر زلزله و آسیب به شبکه شهری.
- محیط زیست: نابودی تالابها و اکوسیستمهای وابسته به منابع آب زیرزمینی.
مقایسه جهانی
گرچه فرونشست در سایر کشورها مانند مکزیک، اندونزی، هند و آمریکا هم رخ میدهد، مطالعه دانشگاه لیدز نشان میدهد که سرعت فرونشست در ایران از بسیاری نقاط جهان بیشتر است و حتی از فرونشستهای مکزیکوسیتی یا جاکارتا پیشی گرفته است.
خطر برای تهران
کلانشهر تهران با جمعیت بیش از ۱۰ میلیون نفر، بهشدت در معرض این بحران قرار دارد. بخشهایی از جنوب غرب تهران سالانه تا ۲۵ سانتیمتر نشست زمین تجربه میکنند که تهدیدی جدی برای مسکن، جادهها و مترو ایجاد میکند.
راهکارهای پیشگیرانه
محققان دانشگاه لیدز تأکید دارند که مدیریت پایدار منابع آب تنها راه مقابله با این بحران است. راهکارها شامل:
- کاهش برداشت بیرویه آب در کشاورزی.
- استفاده از فناوریهای نوین آبیاری.
- بازچرخانی و استفاده مجدد از آب.
- طرحهای تغذیه مصنوعی سفرههای زیرزمینی.
اهمیت اقدام فوری
فرونشست زمین برگشتناپذیر است و برخلاف خشکسالی یا کمبود بارندگی، به ندرت به حالت اولیه بازمیگردد. پژوهش دانشگاه لیدز هشدار میدهد که اگر اقدامات فوری انجام نشود، بخشهای بزرگی از ایران در دهههای آینده با مشکلات اقتصادی و انسانی جدی روبهرو خواهند شد.
ارسال نظرات