قالب وردپرس بیتستان پرنده فناوری
Fengye College Center
خانه / عمومی / آریانا / پیشینه‌ی آهنگِ جان‌گدازِ “آهسته بُرو” و رسم عروسی کابلیان
فرهنگ و سنت

پیشینه‌ی آهنگِ جان‌گدازِ “آهسته بُرو” و رسم عروسی کابلیان

نرگس هاشمی|

در مراسم عروسی کابلیان و دیگر ولایات افغانستان عروس و داماد را به آهنگ قدیمی‌آهسته برو بدرقه می‌کنند و هیچ عروسی وجود ندارد که در آن آهنگ آهسته برو خوانده نشود در اینجا به نقل از جاوید فرهاد فعال فرهنگی پیشینه آهنگ «آهسته برو» را چنین به نگارش می‌گیریم:‌‌

می‌گویند که در زمانِ سلطنتِ «امیرشیرعلی خان» دو دل‌داده به نام‌های «شیرین» و «شیرو» (اصلِ نامش شیرمحمد) در همسایه‌گی هم در منطقه‌ی «دروازه‌ی لاهوری» کنونی کابل می‌زیستند و سخت عاشقِ هم‌دیگر بودند. «شیرین» دختر یک سوداگر معروفِ طلا در آن زمان به نام «کاکه رجب کابلی» بود که پدرش از ثروتِ فراوان برخوردار بود؛ اما «شیرو» شاگرد یک کارخانه‌ی «بوت دوزی» و از خانواده‌ی نادار بود. بر بنیادِ نوشته‌ی استاد «ظریفِ صدیقی» (مجله‌ی فولکلور، شماره‌ی پنجم، سال ۱۳۵۶، چاپ کابل) شیرو جوان آزاده و عاشقِ «شیرین» پس از سال‌ها تلاش در برابر تفاوت طبقاتی و دردی که از وصلِ «شیرین» دل‌داده‌اش می‌کشید، سرانجام به وساطت بزرگان و محاسن سفیدان درخواست هفت‌ساله‌ی ازدواجش از سوی خانواده‌ی «شیرین» منظور شد و شبی عروسی‌اش فرا رسید؛ اما سرنوشت نگذاشت او به وصالِ کامل برسد؛ یعنی همان شب از سوی چند نفر اوباش به بهانه‌ای بیرون کشیده شد و با کارد به شهادت رسیدو پیرهن پُر خونش را شب‌ها مادرش بر چشمانش می‌مالید…. نخستین بار آهنگ تراژیدی آهسته بُرو، پس از مرگِ وی و در رثای او توسطِ مادرِ «شیرو» با دف در محفلِ عروسی پسرِ کاکای شیرو خوانده شد وسپس از سوی زنانِ دیگر در محافلِ عروسی خانگی زمزمه شد: خواران و برادران مرا یاد کنین (آستابُرو، ماهِ من آستا بُرو ) تابوتِ مرا زچوبِ شمشاد کنین ( آستا بُرو، سرو روان آستا بُرو ) تابوتِ مرا قدم قدم وردارین (آستا بُرو، شاهِ جوان آستا بُرو) بر خاکِ سیاه بانین و فریاد کنین (آستا بُرو، کاکه جوان آستا بُرو)

هفته را دنبال کنید در: اینستاگرام تلگرام

اما هنرمندانِ خرابات به ویژه استاد نبی‌گل، استاد رحیم گُل، استاد همآهنگ و دیگر مطربانِ «گذر خرابات» به این باور‌اند که «آهنگِ آهسته بُرو» آهنگ‌ساز خاصی ندارد و ساخت این آهنگ محلی است. «راگ» آن «پیلو» (که از راگ‌های تراژیک است) و «تال» آن «مُغلی» است. زنده‌یاد عزیز غزنوی، استاد «کریم نزیهی جلوه» از زبان پدرش نقل می‌کند که این آهنگ در زمان حاکمیت «امیر شیرعلی خان» توسط مردم (بانوان) ساخته شده و از محافل خانگی نخستین بار به دربار راه یافته و در دوره‌ی زمام‌داری «امیر حبیب‌الله خان» توسط زنده‌یاد استاد قاسم (معروف به قاسم‌جو یا قاسم‌جی) پدر استاد یعقوبِ قاسمی ‌و پدر بزرگ استاد وحید قاسمی، در مراسم عروسی «سردار نصرالله خان» خوانده شده ‌است. ضبط این آهنگ نخستین بار هم در هند به صدای استاد قاسم، انجام شده ‌است. ابیات این ترانه بیش‌تر اندوه‌بار و حسرت‌آمیز است که با شنیدن آن، مو بر بدنِ هر صاحب ذوقی سیخ شده و اشک از چشمان آدم سرازیر می‌شود: فرزندِ عزیزِ من که داماد شدی (آستا بُرو، ماهِ من آستا بُرو)‌‌ صد شُکرِ خدا، جوان شدی، شاد شدی (آستا بُرو، تازه جوان آستا بُرو) گُل گفت که من يوسفِ مصرِ چمنم آستا بُرو، ماهِ من آستا بُرو ياقوت گران مایه‌ی پر زر دهنم آستا بُرو، ماهِ من آستا بُرو گفتم چو تو يوسفی نشانی بنمای آستا برو، ماهِ من آستا بُرو گفتا که به‌خون غرق نگر پيرهنم.

(اشاره به پیراهن خونین «شیرو» در شبِ عروسی) این آهنگِ قشنگ را پس از استاد قاسم، بیش‌تر آوزخوانان کشور مانند: استاد نبی‌گل، استاد رحیم گُل، استاد غلام حسین، استاد سرآهنگ، استاد شیدا، استاد رحیم‌بخش، استاد هم‌آهنگ، بانو هنگامه، زنده‌یاد احمدظاهر، زنده‌یاد ساربان، احمدولی، بانو آریانا سعید و دیگران نیز خوانده‌اند. یاد و خاطره‌ی این آهنگ همواره جاوید باد!

Aviron
Aviron

 

بیشتر بخوانید:

رسم عروسی در کابل را سید الهام سادات در صفحه کابل من چنین به نگارش در آورده است:

عروسی در هر کشوری، دارای رسم و رسوم خاص خود می‌باشد. افغانستان هم مانند هر کشور دیگری رسوم خاص خود را برای ازدواج دارد. از آشنایی دختر و پسر تا ازدواج آنها شامل چندین مرحله می‌شود که بطور خلاصه آنها را بیان می‌کنیم:

خواستگاری در کابل

خانواده‌ی پسر به خانه‌ی دختر می‌روند و از پدر دختر می‌خواهند تا پسرشان را به دامادی بپذیرد. در این مراسم مقدار شیر بها و مهریه، مقدار طلایی که باید برای عروس خریداری شود و … مشخص می‌شود که اگر خانواده‌ی داماد نیز بپذیرند با انداختن یک شال بر روی سر عروس یا کردن یک انگشتر در دست او عروس را برای پسرشان نشان می‌کنند.

 

شیرینی خوری در کابل

مراسم شیرینی خوری جشن بسیار بزرگی است که در میان همه نقل‌‌ و شیرینی پخش می‌کنند. لباس عروس در این روز اکثرا نسکافه‌ای رنگ است. از مهمانان با شربت و شیرینی و میوه پذیرایی می‌شود. بعضی از خانواده‌ها غذا نیز تدارک می‌بینند. در این روز فامیل عروس سبدی پر از نقل و شیرنی را به عنوان‌‌ پیشکشی به فامیل داماد می‌دهند که در بین آن هدیه‌ای مانند لباس و وسایل برای داماد می‌باشد.

مراسم حنا در کابل

مراسم حنابندان اکثرا در شب عروسی برگزار می‌شود اما بعضی‌ها‌‌ یک شب جلوتر آن را می‌گیرند. در مراسم حنابندان عروس به دست داماد حنا می‌گذارد و داماد به دست عروس و بعد دست حنا زده را با دستمال می‌بندند تا حنا به جایی مالیده نشود همچنان فامیل‌‌های نزدیک عروس و داماد نیز به دست آنها حنا می‌گذارند.

شب عروسی

در بیشتر مواقع نکاح عروس و داماد در این شب بسته می‌شود. در این شب عروس ۲ یا ۳ دست لباس می‌پوشد. این کار در هوتل‌ها‌‌ و تالارهای کابل راحت است چون اتاقی مخصوص تعویض لباس عروس به نام عروس خانه وجود دارد.

در ابتدای شب، عروس، لباس سبز رنگ می‌پوشد که غالبا سنتی است و داماد نیز به تبع باید لباس سنتی بپوشد و آخر شب عروس لباس سفید می‌پوشد. هنگامی که عروس و داماد لباس سنتی می‌پوشند، ساقدوش‌ها‌‌ نیز به همین شکل لباس می‌پوشند.

ورود عروس و داماد به داخل تالار با آهنگ معروف «آهسته برو» صورت می‌گیرد که آن‌ها‌‌ با این آهنگ به سمت جایگاه‌شان حرکت می‌کنند. در این حین ساقدوش‌ها‌‌ دو لاین تشکیل می‌دهند که عروس و داماد از وسط آنها عبور می‌کنند و آنها بر سر عروس و داماد نقل و گل می‌ریزند و بعضی از آنها سبدهایی از حنا را با خود حمل می‌کنند.

خوشامد گویی عروس و داماد

خوشامد گویی عروس و داماد نیز از جمله کارهایی است که در شب عروسی انجام می‌شود. آن دو بر سر همه‌ی میزها رفته و با مهمانان احوالپرسی کرده و به آنان خوشامد می‌گویند. مهمانان نیز تبریک گفته و برای آنها آرزوی خوشبختی و شادکامی‌ می‌کنند.

موزیک زنده و رقص و پایکوبی نیز از مهمات این شب است. دایره نیز از جمله موارد جدا نشدنی یک جشن افغانی است.

رقص‌‌های عروسی در کابل

در افغانستان رقص‌‌های مختلفی وجود دارد که از جمله مهم‌ترین آنها قطغنی و اتن می‌باشد. اتن مخصوص پشتو زبان‌ها‌‌ ولی قطغنی شامل همه اقوام است.

کیک عروسی در کابل

کیک عروسی یکی دیگر از زیباترین قسمت‌‌های شب عروسی می‌باشد. در این مراسم خواهر عروس یا یکی از نزدیکان عروس چاقو را در دست گرفته و با آن می‌رقصد و تا داماد به او پول نداده چاقو را به او نمی‌دهد. بعد از آن که عروس و داماد با هم کیک را برش زدند کیک در میان مهمانان پخش می‌شود.

شام عروسی نیز مفصل و رنگارنگ است انواع کباب‌ها‌‌ سالاد‌ها‌‌ قابلی پلو انواع پلو‌ها‌‌ و نوشیدنی‌ها.

مراسم خداحافظی پدر عروس از عروس

در انتهای عروسی پدر عروس برای خداحافظی با دخترش می‌آید. او یک کمربند سبز به دور کمر دخترش می‌بندد و با در آغوش گرفتن و بوسیدن پیشانی‌اش و گذاشتن دست عروس در دست داماد با او وداع می‌کند. لحظه غم‌انگیزی است در این زمان تالار در سکوت مطلق است و همه می‌ایستند تا نظاره‌گر وداع پدر و دختر باشند. بعد از آن ریش سفیدی می‌آید تا برای خوشبختی آن دو دعا کند و همه نیز آمین می‌گویند. (بستن کمربند یا شال سبز به معنی پاک بودن دختر است)

مراسم شهر گشتی در کابل

عروس و داماد به سمت خانه خود رهسپار می‌شوند و فامیل‌‌های نزدیک نیز آن‌ها‌‌ را همراهی می‌کنند. تنها کسی که در این بدرقه حضور ندارد، پدر عروس است. آنها گشتی در شهر می‌زنند که به شهر گشتی یاد می‌شود. هنگامی که عروس به خانه‌ی داماد می‌رسد، گوسفندی را در مقابل پای او قربانی می‌کنند و کمی‌از خون آن را به پای او می‌زنند زیرا اعتقاد دارند این کار بد قدمی ‌و سیاه‌بختی را دور می‌کند. گاهی بعضی افراد بعد از این کار لگنی در زیر پای عروس گذاشته و آب حاصل از شستشوی پای او را در چهار کنج خانه می‌ریزند.

مراسم تخت جمعی در کابل

مراسم تخت جمعی، همان پا تختی است که بعد از عروسی این مراسم برگزار می‌شود. در این مراسم همه دوستان و اقوام عروس و داماد برای شروع زندگی مشترک آنها هدایایی می‌آورند. هرچه نسبت فامیلی نزدیکتر باشد ارزش هدایا نیز بیشتر است. گاهی اوقات مثلا خواهر و برادر آنها هدایایی مثل تلویزیون لباس شویی و .. می‌گیرند تا علاوه بر هدیه و ابراز خوشحالی شان کمی‌از نیازهای آنها را رفع کنند و به آن‌ها‌‌ کمک کرده باشند. مادر عروس تا چند روز در خانه دخترش می‌ماند و سپس دامادش با گرفتن شیرینی و شکلات او را به خانه خودش می‌برد.

همان طور که گفتیم پدر عروس در شب عروسی به خانه دخترش نمی‌رود. چند وقت بعد پدر با گرفتن هدیه‌ای برای دخترش و کمی ‌از مایحتاج زندگیش (مانند برنج روغن و…) همراه پسر یا برادرش به خانه دخترش می‌رود. بعد از آن که پدر به خانه‌ی دختر رفت نوبت به دعوت دختر به خانه پدری‌اش می‌شود.

پدر به دنبال دخترش می‌رود و او را به خانه‌ی خود می‌برد. قبل از دعوت پدر دختر به خانه پدرش نمی‌رود. عروس یکی دو هفته در خانه پدر می‌ماند و بعد از آن داماد به دنبال همسر خود می‌رود. پدر عروس نیز با دادن هدیه‌ای به دخترش او را بدرقه می‌کند.

منابع: صفحات اجتماعی

نویسنده: هفته

مطلب پیشنهادی:

تکواندو

ورزش مرز نمی‌شناسد؛ گفت‌وگو با محسن رضایی، قهرمان تکواندو در ایران و افغانستان

واقعیت این است که یکی از پایه‌‌‌های اصلی تیم‌‌‌های ملی افغانستان را مهاجران تشکیل می‌دهند، بخصوص در فوتسال و تکواندو. این افتخار است چون این ورزشکاران از درون سختی‌‌‌های مهاجرت رشد کرده‌اند

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *