قالب وردپرس بیتستان پرنده فناوری
Fengye College Center
خانه / عمومی / مقاله ها / سلامت تن و روان / جامعه سالم؛ خانواده سالم / مهارت خودآگاهی و تاثیر آن در زندگی

جامعه سالم؛ خانواده سالم / مهارت خودآگاهی و تاثیر آن در زندگی

دکتر الهام گرامی/

 

آیا تا به حال این سوال را از خود پرسیده‌اید که من کیستم؟ چه خصوصیات، نقاط قوت و ضعفی دارم؟ به نظر اطرافیان من چطور فردی هستم؟ چه انتظاراتی از خود دارم؟ در چه مواردی توانمندی و در چه مسائلی ناتوانم؟

 

خود آگاهی مهارتی است که به ما کمک می‌کند تا بتوانیم شناخت بیشتری نسبت به خود، خصوصیات، نیازها، خواسته‌ها، اهداف، نقاط قوت، نقاط ضعف، احساسات، ارزش‌ها، هویت و توانمندی‌ها و ناتوانایی‌های خودمان بیابیم.  این خودآگاهی موجب می‌شود که فرد احساسات خود را بشناسد و در زمان لازم آن‌ها را کنترل کند.   

با خودآگاهی، اهداف زندگی مشخص‌تر و واقع‌بینانه‌تر شده و ارزش واقعی افراد و مسائل پیرامون‌شان نمایان‌تر می‌شود.

فرد با شناخت بهتر خود حس رضایت‌مندی بالاتری نسبت به زندگی پیدا می‌کند و متوجه می‌شود که احساس نارضایتی از خود، محیط اطراف و زندگی، نشانه‌هایی است که به او هشدار می‌دهند که زندگیش نیازمند تغییر است. بنابراین با بالا رفتن خودآگاهی، فرد به تغییرات مفیدتری در زندگی دست خواهد زد.

این مهارت ارتباط تنگاتنگی با اعتماد به نفس دارد. چرا که اعتماد به نفس، اعتماد به خود و توانمندی‌های خود است و آگاه بودن به خصوصیات و توانایی‌های خود و ابراز این توانائی‌ها، اعتماد به نفس افراد را بالا برده و طبیعتا به داشتن زندگی مفید و رضایت‌بخش کمک می‌کند.

بنابراین خودآگاهی مقدمۀ اعتماد به نفس، ارتباط موثرتر با دیگران، تصمیم‌گیری بهتر در زندگی، توانایی بالاتر در حل مسئله و در کل احساس رضایت و آرامش بیشتری در زندگی خواهد شد.

انواع آگاهی از خود
  • خودِ فیزیکی: به تصویری که هر کس از ظاهر فیزیکی خود دارد گفته می‌شود. آیا از ویژگی‌های ظاهری خود راضی هستیم یا احساس خوبی نداریم؟
  • خودِ جنسیتی: تصور یا برداشتی است که هر کس از هویت و تمایلات خود دارد. به عبارت دیگر آیا از زن یا مرد بودن خود احساس رضایت داریم یا خیر؟
  • خودِ اجتماعی: به تصوری که فرد از جایگاه اجتماعی خود دارد گفته می‌شود . یعنی دیگران ما را چگونه می‌بینند؟ چگونه در گروه‌ها ظاهر می‌شویم؟ در اجتماع چه نقش‌هایی باید داشته باشیم؟ پایگاه اجتماعی ما چگونه است؟ دیگران با ما چگونه هستند و ما با دیگران چگونه‌ایم؟
  • خودِ معنوی: تصور شخص از اعتقاداتش است که معمولا به زندگی و باورهای مذهبی او معنا می‌بخشد. برای مثال آیا مذهبی هستیم؟ آیا به زندگی پس از مرگ باور داریم؟
  • خودِ تاریک: جنبه خاصی از خود است که در برگیرنده اسرار ماست. چون دوست نداریم فاش شود معمولا انرژی زیادی برای مخفی نگه داشتن آن صرف می‌کنیم. 
  • خودِ آرمانی: بخشی از ماست که می‌خواهیم به آن برسیم. همیشه در این فکر هستیم که چگونه به نظر می‌آییم؟ با نگاه به زندگی دیگران خودمان را با آن‌ها مقایسه می‌کنیم، سپس در ذهن خویش تصویری از خود می‌سازیم که دوست داریم آن باشیم که به آن خود آرمانی می‌گویند.
  • خودِ واقعی: درونی‌ترین بخش وجود ما خود واقعی است که آن را به خوبی می‌شناسیم، ولی افراد محدودی از آن آگاه هستند. ممکن است از دیگران پنهان کنیم، چون نگرانیم از این که اگر دیگران خود واقعی ما را بشناسند علاقه‌شان را نسبت به ما از دست بدهند. 

 در نهایت باید گفت که افراد خودآگاه برای خود ارزش قایل هستند، از روحیه انتقادپذیری برخوردارند، نسبت به ارزش‌ها و اعتقادات‌شان آگاهی کامل دارند و از آن دفاع می‌کنند، احساس خشنودی و رضایت خاطر زیادی دارند، در مقابل فشار و ضربه‌های روانی مقاومت بیشتری از خود نشان می‌دهند، به دنبال سرزنش یا تحقیر دیگران نیستند، بلکه با دیگران با احترام برخورد می‌کنند، اغلب از روحیه مثبت اندیشی برخوردارند، روحیه همکاری و مشارکت بالایی دارند و از مشورت با دیگران و افراد صاحب نظر استقبال می‌کنند.  

مهارت‌های خودآگاهی شامل موارد زیر است:
  1. شناخت ویژگی‌های جسمانی و ظاهری: از عوامل موثر در شناخت خود است. هریك از ما برخی از ویژگی‌های ظاهری خود را مثبت و برخی دیگر را منفی ارزیابی می‌كنیم. برخی را قابل تغییر و برخی را غیرقابل تغییر می‌دانیم.
  2. شناخت خصوصیات و ویژگی‌های مثبت خود: به صورتی كه برخی از این ویژگی‌ها آشكار است، آن را می‌شناسیم و برخی دیگر را به خوبی نمی‌شناسیم و باید آن را كشف كنیم و اگر نتوانستیم گاه با مشورت دیگران آن‌ها را می‌آبیم.
  3. شناخت توانمندی‌ها و استعدادهای خود: هر كدام از ما توانایی‌هایی داریم كه باعث می‌شود در چنین كارهایی موفق باشیم. مثل روابط اجتماعی خوب، نقاشی خوب، مهارت ورزشی خوب
  4. شناخت پیشرفت‌ها و موفقیت‌های خود: منظور از پیشرفت، موفقیت در انجام كارهای معمولی زندگی است. مثل اولین باری كه توانستیم بدون كمك دوچرخه سواری كنیم. واقعیت این است كه توانایی ما محدود است و همه انسان‌ها در برخی موارد موفق و در برخی موارد ضعیف عمل می‌كنند. اما شناخت نقاط ضعف خود و پذیرش آن‌ها نیز كاملاً ضروری است. زیرا با تكیه براین خودآگاهی می‌توانید با موفقیت حركت كنید.
  5. شناخت افكار و گفت‌وگوهای درونی خود: بسیاری از ما انسان‌ها آن‌گاه كه كاری را خوب انجام نمی‌دهیم از دست خود عصبانی شده و خود را سرزنش می‌كنیم. اغلب در موقعیت‌های مختلف زندگی ذهن فعال شده و گفت‌وگوی درونی با خود خواهیم داشت. این گفت‌وگوی با خود می‌تواند منفی بوده و به ما صدمه بزند. ولی از طرفی این گفت‌وگو می‌تواند مثبت هم باشد، به ما شهامت بخشیده و تشویق به انجام كارهای جدید نماید.
  6. شناخت باورها و ارزش‌های خود: ما درباره موضوعات مختلف، ایده‌ها و باورهای خاصی داریم. باورهای ما افكاری است كه آن‌ها را صحیح دانسته و برمبنای آن عمل می‌كنیم. ارزش‌ها، ملاك‌هایی است كه به وسیله آن افكار و باورهای‌مان را مورد ارزیابی قرار می‌دهیم. باورها به طور كلی نحوه نگرش ما نسبت به زندگی و قابل تغییر هستند و ما می‌توانیم هر كجا لازم باشد در افكار و باورهای‌مان به اصلاح و تعدیل خود بپردازیم.
  7. شناخت اهداف خود: هدف چیزی است كه می‌خواهیم به آن برسیم و برای رسیدن به آن برنامه‌ریزی می‌كنیم. هر چه قدر شناخت ما از خودمان واقعی‌تر باشد، هدفی را هم كه برای خود بر می‌گزینیم واقع‌بینانه‌تر خواهد بود و احتمال دستیابی به آن نیز بیشتر خواهد بود. برای دستیابی به اهداف باید آن را از قالب كلی و مبهم خارج ساخته و هدف خود را جزء جزء كرده و مرحله به مرحله پیش رویم. در طی این مراحل هم به توانمندی‌های خود بیشتر آگاه می‌شویم و هم این آگاهی به ما كمك می‌كند كه اشتباهات خود را رفع كنیم.
هوش هیجانی

یكی دیگر از اجزای مهم مهارت خودآگاهی پی بردن به « هوش هیجانی » خود است. به راستی هوش هیجانی چیست؟

هوش هیجانی عبارت است: از توانایی شما برای اكتساب و به كارگیری دانش به دست آمده از احساسات خودتان و احساسات دیگران به منظور دستیابی به موفقیت بیشتر و بهره‌مندی از زندگی كامل‌تر.

عزت نفس

از اجزای مهم دیگر خودآگاهی «عزت نفس» یا اعتماد به نفس است. عزت نفس كلید اصلی بهداشت روان است.

عزت نفس منوط به میزان احترام و ارزشی است كه فرد برای خود قائل است. چنان‌چه قضاوت ما نسبت به ارزش‌هایی كه داریم مثبت باشد دارای عزت نفس مثبت و چنان‌چه قضاوت ما منفی باشد دارای عزت نفس ضعیفی هستیم.

 

نویسنده: هفته

مطلب پیشنهادی:

نوجوانی

نوجوانی و چالش‌های دراماتیک آن و دوران بلوغ

تمایل نوجوان برای مستقل شدن و از کنترل خانواده درآمدن از یک‌سو و پافشاری والدین برای اعمال کنترل نوجوان از سوی دیگر، به درگیری‌های بین آن‌ها منجر می‌شود. خانواده‌ها با محدودیت زیاد و اعمال مقررات خشک باعث ایجاد فاصله می‌شوند. درواقع دوره نوجوانی بافاصله عاطفی بین فرزند و والدین همراه است

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *