Fengye College Center
خانه / عمومی / آریانا / غزنه شهری به عنوان پایتخت دوره‌یی فرهنگ و تمدن اسلامی قسمت دوم و پایانی

غزنه شهری به عنوان پایتخت دوره‌یی فرهنگ و تمدن اسلامی قسمت دوم و پایانی

حبیب عثمان

 

در شماره‌ی قبلی مجله «هفته» صفحه آریانا به دیار غزنه رفتیم و آن بخش اول آن را معرفی کردیم. در این شماره ادامه مطلب هفته قبل را می‌خوانید. در مقدمه غزنه اینگونه معرفی شده است:

غزنی شهری ست در مرکز شرقی افغانستان که در ارتفاع ۲۱۸۳ متری از سطح دریا قرار دارد. غزنی از سمت شمال با ولایت بامیان و وردک، از جنوب و جنوب غرب با ولایت زابل، از مشرق با ولایت پکتیا و از مغرب به ولایت ارزگان و دایکندی محدود است. شهر غزنی مرکز ولایت غزنی است و از کابل ۱۳۵ کیلومتر فاصله دارد. شاهراه کابل – قندهار که شهر‌های شمالی را به شهر‌های جنوبی افغانستان وصل می‌کند ازین شهر می‌گذرد. ساکنان شهر غزنی را ” غزنوی ” و در گویش عامه ” غزنی چی ” می‌نامند. از لحاظ ساختار جمعیت غزنی را می‌توان یک ولایت چند قومی خواند. این ولایت دارای ترکیب متداولی از تمام اقوام افغانستان است. پشتون، تاجک، هزاره و دیگر اقلیت‌های همچو؛ قزلباش و سیک ( هندو ). از لحاظ مدیریت به ۱۶ ولسوالی تقسیم شده بدین ترتیب :

ولسوالی چغتو، ناور، آجرستان، مالستان، جاغوری، مُقر، غزنی، ناوه، آب بند، گیرو، قره باغ، اندر، ده یک، زَنَه خان، گیلان و خواجه عمری.

آب و هوای آن کوهستانی و در محلات هموار نیمه صحرایی است.

 

آثار تاریخی غزنه:

غزنی تاریخ ۱۵۰۰ ساله قبل از اسلام دارد. مناطق تاریخی زیاد و آثار باستانی فراوان در غزنی موجود است. اما اکثر این مناطق و آثار تاریخی در اثر بی توجهی از بین رفته یا هم در حالت نابودی قرار دارد. مهم ترین محل تاریخی غزنی، شهر کهنه غزنی یا بالاحصار است که قبلآ مقر سلطنت سلطان محمود غزنوی بود. این قلعه حدود ۴۰ برج دارد و گفته می شود که صد ها سال قبل یک سرپوش بازار طلا نیز در این جا وجود داشت که به اثر جنگ ها تخریب و آثار تاریخی و طلای آن زیر خاک شده اند. در ولایت غزنی جمعآ ۳۰۰ اثر و مقبره تاریخی وجود دارد.

از جمله می توان ازین ها نام برد:

مناره های غزنی؛ غزنی با داشتن مناره های ستاره شکلی از سده دوازدهم میلادی مشهور است. این مناره ها باقی مانده مسجد بهرام شاه استند. اطراف این مناره ها با طرح های هندسی و با آیات قرآن با خط کوفی مزین بوده است. قسمت گنبد آن ها خراب شده است.

آرامگاه ابوریحان بیرونی، ارگ غزنی، قصر سلطان محمود غزنوی، مقبره سبکتگین ( بنیان گذار دودمان غزنوی )، مقبره سلطان محمود، مقبره حکیم سنایی، تپه سردار، باغ پیروزی، باغ صد هزار، باغ محمودی و باغ هزار درخت. از جمله مکان های تاریخی غزنی است.

نگاهی به عهد سلطان محمود غزنوی :

عهد سلطان محمود غزنوی در افغانستان دوره تحکیم مبانی وحدت کشور از نظر زبان، مذهب و سیاست است. دین اسلام در تمام کشور به جزء قسمت کوچکی در شمال مشرق منتشر گردید و زبان دری جای تمام السنه محلی و خارجی را گرفت. اداره فیودالی پراگنده نیز مرکزیت حاصل کرد و شهکار های هنری و هنروران مشهور درین عهد به میان آمد.

سلطان غرنه (سلطان محمود ) جسمآ تنومند و دارای چهره جذابی بود، در سواری و جنگ و استعمال اسلحه متنوع مهارت داشت. گرچه زبان عربی نمی دانست اما از علوم دینی و ادبی و تاریخ اسلام آگاه بود.

سازمان دولتی و تشکیلات دوره غزنویان :

در عهد سلطان غزنه سازمان دولت منظم و تشکیلات نظامی و ملکی خصوصآ امور مالی و اقتصادی و مخصوصآ جاسوسی وسیع بود. مساجد و مدارس با اوقاف فراوان در تمام شهر ها آبادان و مراکز عمده تعلیم و تحصیل به شمار می رفت.

اردوی غزنوی مرکب از قطعات غلامان، دایمی و جلبی سفری که مشتمل بر؛ صفوف و پیاده با اسلحه، شمشیر، نیزه، تیر و کمان و سپر بود. افسران اردو خود جنگی، زره، کلاه و دو شاخ داشتند. تعداد اردو یک صد هزار نفر و از آن جمله چهل هزار در پایتخت بود. اردو دارای زراد خانه بزرگ ( جبه خانه )، یک هزار و هفت صد پیل جنگی و پیل حمل و نقل بود و در سفر اسپ باربر به این مقدار افزوده می شد. انظباط نطامی شدید بود. در بالای این همه تشکیلات نظامی و ملکی شخص پادشاه به حیث ریئس عالی حکومت و قاضی بزرگ و قوماندان اعلی اردو قرار داشت. دربار شاهی مفصل ترین مؤوسسه کشور بود که درباریان بزرگ مخصوصآ ندما، شعرا، اطبا و دبیران همه رجال فاضل می بودند و از ادبیات دری، عربی، انشاء ترسل، تاریخ، اخبار، قرآن شریف، تفسیر، حدیث و فقه سررشته می داشتند. شهزاده گان و اشراف درباری بر علاوه معلومات نظری در ورزش، شکار، چوگان بازی و تیر اندازی نیز ورزیده می بودند.

انکشاف صنایع و تجارت در عهد غزنویان :

غزنی در عهد غزنویان به صفت شاه رگ تجارتی در سه راه تجارتی، در شرق به سمت لاهور، سند و هندوستان، در غرب به سمت هرات، نیشاپور، تبریز و مراغه و در شمال به سمت مرو، بخارا و سمرقند قرار داشت. اهمیت تجارتی آن بیشتر به سود کوچی های ترک تبار و بادیه نشینان خلیج بود،  که متاع خود را از این طریق به هندوستان، ماورالنهر و سایر جا ها انتقال می دادند.

از سوی هم طبیعت سرشار و غنی از تپه ها، درختان، اقسام گل و میوه نیز در آن به ارزش غزنی از رهگذر اقتصادی افزوده بود.

زراعت و آبیاری منکشف بود. بند های آب ساخته می شد. صنایع پیشه وری مخصوصآ نساجی و فلزکاری مترقی بود. آرت و هنر به مدارج بلند رسیده، آسیا های بادی، آبی و چرخ های آب کشی موجود بود. صنایع قالین بافی، فلزکاری، اسلحه، صابون و ظروف سازی پیش رفته بود.

منابع طبیعی غزنی:

بر طبق آخرین برآورد های زمین شناسان افغان و خارجی، غزنی یکی از ثروت مند ترین مناطق معادن لیتیوم در جهان است. طلا و مس نیز در زرکشان غزنی یافت شده بود. معادن نقره، سرب، روی و سنگ های قیمتی نیز در غزنی موجود است.

به دلیل موقعیت غزنین تاریخی در دامنه های جنوبی هندوکش و کوه بابا از نعمت خدا دادی معادن بهره بسیار خوبی داشته و معادن متنوع و فراوانی در این سرزمین یافت می شود. سلسله های هندوکش و بابا سرشار از معادن آهن، طلا، نقره، ذغال سنگ و سنگ های قیمتی است. که برخی از انواع آن از شهرت جهانی برخوردار است.

صنایع دستی غزنی :

صنایع ظریفه چون مسگری، زرگری و سایر صنایع دستی از رونق خوبی در این دیار برخوردار بوده و در بازار های غزنی انواع صنایع دستی مستظرفه دستیاب می گردد.

دیگر ممیزات و برازنده گی شهر غزنی: دریایی سردِه غزنی، آب ایستاده، بند سر دِه پَلتو،، بند سلطان، بند یوسف خیل، زنه خان منابع مهم آبی این ولایت است.

گندم، جو، جواری،  انگور، آلوبخارا به وفرت کشت می شود. زردچوبه، هنگ، لبنیات و گوشت خوب و پاکیزه از پیداوار غزنی است. لاندی پلو و چاینکی از غذا های معروف غزنی است.

نیزه بازی و شمشیر بازی از بازی های قدیمی این ولایت است.

تعلیم و تربیت :

اکنون شهر غزنی دارای ۵۴ مکتب دولتی و ۱۶ مکتب خصوصی برای آموزش محصلین ثانوی دارد. پوهنتون ( دانشگاه )  غزنی در سال ۱۳۹۳ خورشیدی راه اندازی شد که در آن رشته های تربیت معلم، کشاورزی، اقتصاد، ژورنالیزم، حقوق، زراعت، کامپیوتر ساینس و طب تدریس می شود.

در سال ۲۰۱۰ میلادی ایالات متحده امریکا با راه اندازی یک کتاب خانه عمومی دسترسی به اطلاعات عمومی را در این شهر برای مردم آسان تر کرد.

غزنی از جمله آباد ترین و زیبا ترین شهر های آسیا به شمار می آمده است.

در پایان مدنیت و امپراتوری که در طول سده ها غزنی به پا ایستاد، در جریان هفت روز نابود و از هم پاشید. سلطان علاءالدین حسین، معروف به جهان سوز فرمان روای سلسله غوریان پایان گر سلسله غزنویان بود. جهان سوز به بهانه انتقام قتل دو برادرش قطب الدین محمد و سیف الدین محمد سوری با بهرام شاه غزنوی جنگ کرد و او را شکست داد. سپس باشنده گان شهر غزنی را قتل عام کرد و هفت شبانه روز شهر را به آتش کشید.

منابع : ویکی پدیا، نجیب الله احمدیار، افغانستان در مسیر تاریخ و آثار دیگر.

 

 

 

نویسنده: هفته.

یک نظر

  1. منظور نویسنده از “خلیج” خلیج بنگاله؟

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *