قالب وردپرس بیتستان پرنده فناوری
کرونا ویروس
Fengye College Center
خانه / مهاجرت / هنر باید سیاست را به چالش بکشد؛ رضا حیدری شاه‌بیدک، عکاس مهاجر در گفت‌وگو با هفته
آثار رضا حیدری شاه بیدک عکاس مهاجر افغان
آثار رضا حیدری شاه بیدک

هنر باید سیاست را به چالش بکشد؛ رضا حیدری شاه‌بیدک، عکاس مهاجر در گفت‌وگو با هفته

اخبار مونترال رضا حیدری شاه بیدکدربارهٔ رضا حیدری شاه‌بیدک

رضا نخستین‌بار وقتی کودکی خردسالی بیش نبود با شنیدن روایت‌های مهاجرت خانواده‌اش در ذهن خود تصاویری را خلق می‌کرد که در نهایت انگیزه ابتدایی او برای ورود به دنیای عکاسی شدند. او سال‌ها زندگی مهاجران افغان را به قاب تصویر کشیده و همواره تلاش کرده است تصاویری واقعی از دردهای این مردم را نشان دهد. یکی از کارهای رضا در این مسیر راه اندازی پروژه «هر روز گلشهر» بود که شهرت بین‌المللی کسب کرده و نام او را هم بیشتر بر سر زبان‌ها انداخته است. رضا باور دارد که هنر عکاسی باید سیاست را به چالش بکشد و به اصلاح وضع موجود کمک کند. گفتگوی ما هفته را با این عکاس افغان بخوانید.

رضا نخستین‌بار وقتی کودکی خردسالی بیش نبود با شنیدن روایت‌های مهاجرت خانواده‌اش در ذهن خود تصاویری را خلق می‌کرد که در نهایت انگیزه ابتدایی او برای ورود به دنیای عکاسی شدند. او سال‌ها زندگی مهاجران افغان را به قاب تصویر کشیده و همواره تلاش کرده است تصاویری واقعی از دردهای این مردم را نشان دهد. یکی از کارهای رضا در این مسیر راه‌اندازی پروژه «هر روز گلشهر» بود که شهرت بین‌المللی کسب کرده و نام او را هم بیشتر بر سر زبان‌ها انداخته است. رضا باور دارد که هنر عکاسی باید سیاست را به چالش بکشد و به اصلاح وضع موجود کمک کند. گفت‌و‌گوی اختصاصی هفته با این عکاس افغان، در ادامه از نظرتان می‌گذرد.

آقای رضا حیدری شاه‌بیدک گرامی نخست برایمان بگویید چه اتفاقی رخ داد  که باعث شد شما عکاسی را برای فعالیت انتخاب کنید؟

رضا حیدری شاه‌بیدک: در زمان کودکی‌ام، پدر و مادرم داستان مهاجرتشان را برایم تعریف می‌کردند. جذابیت این داستان باعث شد تا در ذهنم تصاویر گوناگون و زیبایی بسازم. وجه تصویری این قصه هم مرا به شدت تحت تأثیر خود قرار داده بود. همیشه آرزو می‌کردم، دوربینی می‌داشتند و تمام آن لحظات را ثبت می‌کردم. این سرآغاز ورود من به دنیای عکاسی بود. البته در ابتدا فیلم‌سازی یاد گرفتم اما با وجود علاقه زیاد برایم محدودیت و چالش‌های فراوانی داشت و به همین دلیل ترجیح دادم رشته عکاسی انفرادی را به‌صورت جدی ادامه دهم. خوشبختانه در کنار آموزش‌، بستر کار هم برایم مهیا شد که مهارت و دانش مرا در زمینه عکاسی تقویت کرد.

Aviron

 

هنر عکاسی جزو رشته‌هایی است که شاخه‌های گوناگونی دارد. چه شد که به شاخه عکاسی خیابانی روی آوردید؟

رضا حیدری شاه‌بیدک: در حوزه عکاسی ایران یک سنت وجود دارد؛ هنرجویان زمانی که آموزش‌های اولیه عکاسی را فرامی‌گیرند به تشویق اساتید به سمت عکاسی اجتماعی از جمله عکاسی خیابانی سوق داده می‌شوند. عکاسی خیابانی تجربه عمیقی برای یک عکاس است که در آن فرد با انواع حس‌ها مواجه می‌شود و می‌تواند عکس‌های مختلف مثل عکس‌های مفهومی، انتزاعی و… تولید کند. در این نوع عکاسی چالش‌های فراوانی بر سر راه عکاس وجود دارد و این موانع موجب افزایش توانایی و مهارت عکاس می‌شود. عکاسی خیابانی منحصربه‌فرد است و به نظر من تنها بیست درصد آن با دیگر رشته‌های عکاسی مشترک است. توجه کنید که رشته‌های دیگر عکاسی مثل عکاسی آتلیه‌ای همیشه ثابت است و مثلاً اگر ده سال پیش بر اساس ابزارهایی مانند پایه و چتر و نور بوده است، ده سال آینده آن نیز همین‌گونه خواهد بود اما تجربه‌گرایی جنس کار عکاسی خیابانی را متفاوت می‌کند و به همین دلیل من عکاسی خیابانی را بسیار دوست دارم. این نوع عکاسی ماحصل تجربه آدم‌های جدید است و هرگز پایانی ندارد چراکه آدم‌های جدید با رویکرد و داستان تازه‌ای عکاسی می‌کنند. این تنوع سبب خلق آثار متنوعی هم می‌شود.

یک عکاس اگر هنرمند باشد حتما دغدغه‌ای هم دارد و حتی بر اساس آن قابل شناسایی است.  مهمترین دغدغه شما چیست؟

رضا حیدری شاه‌بیدک: مهم‌ترین دغدغه‌ام مسائل مربوط به مهاجرت است؛ مسائلی که مهاجران در همه نقاط دنیا با آن مواجه هستند. بیشتر این دغدغه‌ها به‌واسطه جامعه میزبان اعمال می‌شود و می‌توان تأثیرات آن را به‌روشنی در زندگی مهاجران مشاهده کرد.

از نظر من درصد بالایی از مشکلات افغان‌های ساکن در ایران به علت عدم شناخت جامعه میزبان از ما مهاجران است. ما کاملاً جامعه ایران را می‌شناسیم اما آنها هیچ‌گونه شناختی از فرهنگ و زبان ما ندارند. نگاه دولت ایران نسبت به مهاجران همیشه از بالابه‌پایین و به‌عنوان ابزار اقتصادی بوده است. به همین دلیل شما می‌بینید نیم‌قرن از حضور مهاجران افغان در ایران می‌گذرد اما هنوز ادغام با جامعه میزبان صورت نگرفته است.

باتوجه‌به اینکه شما از جمله عکاسان باتجربه مهاجر هستید، مسیر ترقی عکاسان مهاجر را چطور ارزیابی می‌کنید؟

رضا حیدری شاه‌بیدک: تا شش سال قبل تعداد عکاسان مهاجر کم‌تر از انگشتان دست بود و هنرمندان این بخش فعالیت جدی و حرفه‌ای نداشتند. در طی این سال‌ها اما دویست نفر دوره‌های مختلف عکاسی را گذراندند که صد نفر از آنها به‌صورت جدی در حال فعالیت هستند که از میان آنها ده‎ها نفر فعالیت بسیار حرفه‌ای و گسترده دارند. باتوجه‌به تجربه و دانشی که از عکاسی دارم، کیفیت آثار این عکاسان را فوق‌العاده می‌بینم. ما تاکنون سه نمایشگاه با همکاری کشورهای خارجی برگزار کرده‌ا‌یم که در یکی از نمایشگاه‌ها عکس‌های ۲۵ عکاس اهل روسیه با دوربین حرفه‌ای و عکس‌های ۲۵ عکاس از گلشهر بود که با موبایل گرفته شد. از کیفیت کار عکاسان گلشهر همین‌قدر بگویم که عکس‌ها به‌صورت پراکنده به دیوار نصب شده بودند و بازدیدکنندگان قادر نبودند که تشخیص دهند کدام عکس‌ها با موبایل گرفته شده و کدام با دوربین حرفه‌ای.

از پروژه «هر روز گلشهر» که این روزها  در ایران و خارج بسیار شناخته شده است برای ما بگویید.

رضا حیدری شاه‌بیدک: من ابتدا پیشنهاد صد ساعت عکاسی از گلشهر را در میان عکاسان مهاجر مطرح کردم. آنها به‌خوبی استقبال کردند. قرار شد ده هفته پشت‌سرهم به‌صورت گروهی و انفرادی از جاهای مختلف گلشهر عکس بگیریم. جمعه‌ها شش صبح دور هم جمع می‌شدیم و ده ساعت عکاسی می‌کردیم و عصرها به نقد و انتخاب آثار برتر می‌پرداختیم. من هم عکس‌های انتخاب شده را هر هفته در ساعت معینی در فیسبوک شخصی‌ام منتشر می‌کردم، در یکی از هفته‌ها نتوانستم سر ساعت عکس‌ها را بارگذاری کنم، این موضوع سبب شد واکنش مختلفی را از کاربران دریافت کنم. وقتی متوجه شدم مخاطبان در نقاط مختلف دنیا کارهای ما را پیگیری می‌کنند، بسیار خوشحال شدم و انگیزه گرفتم. وقتی «پروژه صد ساعت عکاسی از گلشهر» تمام شد. چند هفته بعد دوستان عکاس اشتیاق زیادی برای ادامه عکاسی از خود نشان دادند. زمانی که انگیزه آنها را دیدم، پروژه «هر روز گلشهر» مطرح کردم. در حال حاضر دوستان ما هر روز از نقاط مختلف گلشهر عکس می‌گیرند و بسیار فعال هستند و در این مدت ما نشست‌ها و جلسات متعددی برگزار کرد‌ه‌ایم.

بیشتر عکس‌های «هر روز گلشهر» با موبایل گرفته شده است، چرا؟

رضا حیدری شاه‌بیدک: وقتی مسائل گروه عکاسی را بررسی کردیم برایمان سوال شد که چرا راندمان کار پایین و تولید کم است. متوجه شدیم نداشتن دوربین باعث شده که بچه‌ها آن‌گونه که باید نمی‌توانند فعالیت جدی داشته باشند. گرفتن مجوز و نیز مهاجر بودن از دیگر چالش‌هایی بود که عکاسان مهاجر داشتند به همین دلیل تصمیم گرفتیم تمرکز خود را روی عکاسی با موبایل بگذاریم. در عکاسی با موبایل، عکاس احساس راحت‌تری دارد و  عکس‌ها بیشتر به واقعیت نزدیک هستند. در حال حاضر هم هفتاد درصد بچه‌های گلشهر با موبایل عکس می‌گیرند.

 

در همین رابطه بیشتر بخوانید:

باتوجه‌به اینکه شما تجربه کار عکاسی در افغانستان را دارید و مدتی به‌عنوان استاد عکاسی در دانشگاه کابل تدریس می‌کردید، فضای عکاسی افغانستان را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

رضا حیدری شاه‌بیدک: متأسفانه افغانستان به لحاظ کمی و کیفی در حوزه عکاسی بسیار عقب‌مانده است. این عقب‌ماندگی هیچ‌گونه ارتباطی با مردم افغانستان ندارد چراکه آنها بسیار با استعداد هستند. در کشوری که چهل سال درگیر جنگ بوده، مردم چگونه می‌توانند به هنر به‌خصوص عکاسی فکر کنند. به این علت و علت های دیگر افغانستان عکاسی روایت‌گر ندارد و آنچه که در حوزه عکاسی انجام شده فقط در حد عکس‌های عروسی و یادگاری بوده است و بس. البته در بیست گذشته تحولاتی اتفاق افتاده و سال عکاسانی مثل رضا دقتی که در زمان جنگ فعالیت داشتند، به افغانستان بازگشتند و دوره‌های مختلفی را برای هنرجویان این رشته برگزار کردند. یکی دیگر از تحولات مهم در خصوص هنر عکاسی در افغانستان به فعالیت رسانه‎ها بازمی‌گردد. همان‌طور که می‌دانیم رسانه‌ها فعالیت چشمگیری در افغانستان دارند و عکاسانی که نگاه خبری و کسب درآمد هم دارند در این حوزه فعال هستند. هر چند در این بخش عکاسی از هنر جدا شده که بیشتر آسیب است تا پیشرفت در حوزه عکاسی.

ارزیابی شما از فضای آموزش عکاسی در دانشگاه‌های افغانستان چگونه است؟

رضا حیدری شاه‌بیدک: متأسفانه بیشتر دانشجویان عکاسی در افغانستان را افرادی تشکیل می‌دهند که در دیگر رشته‌های دانشگاهی قبول نشدند و برای اینکه تنها تحصیلات عالی را بگذرانند وارد این رشته شده‌اند. سطح آموزش عکاسی در فضای دانشگاهی به شدت پایین است. هنرجویان عکاسی تنها می‌توانند تا مقطع لیسانس تحصیل کنند و مقطع فوق‌لیسانس وجود ندارد. مراکز علمی اهمیت تصویر را درک نمی‌کنند و مسئولان هیچ‌گونه توجهی در این راستا ندارند و هنر عکاسی برایشان بی‌ارزش محسوب می‌شود. شاید عجیب برسد در تمام این سال‌ها ما فقط دو کتاب عکس گروهی از عکاسان مختلف افغانستان داشتیم و تنها یک کتاب مجموعه عکس از مرتضی هراتی به چاپ رسیده است که آن هم تنها مربوط به هرات است.

چرا رسانه‌های خارجی از آثار عکاسان افغان استفاده نمی‌کنند؟

رضا حیدری شاه‌بیدک: متأسفانه آنها کار عکاسان افغانستان را اصلاً قبول ندارند درحالی‌که کیفیت عکس‌های آنها نسبت به عکاسان خارجی بسیار بهتر است. رسانه‌هایی مثل نیویورک‌تایمز که اخبار افغانستان را پوشش می‌دهند، عکاسان خود را به افغانستان می‌فرستند.

در یک دهه اخیر جامعه مهاجر شاهد حضور زنان افغان در عرصه فرهنگی و ورزشی بوده است که تاکنون به موفقیت‌های مختلفی دست یافته‌اند. زنان مهاجر چقدر در هنر عکاسی موفق عمل کرده‌اند؟

رضا حیدری شاه‌بیدک: رشد زنان مهاجر در عکاسی به لحاظ کمی بسیار خوب به نظر می‌رسد اما متأسفانه به لحاظ کیفی پیشرفت چندانی نداشته‎اند. فکر می‌کنم بخشی از این عدم پیشرفت به دلیل مسائل فرهنگی و سنتی است که جامعه زنان با آن گرفتار هستند. هنر عکاسی برای به ثمر رسیدن نیاز به استمرار دارد اما زنان بعد از مدتی آن را رها می‌کنند و به‌صورت حرفه‌ای آن را دنبال نمی‌کنند.

شما کار خود را با عکاسی آنالوگ شروع کردید و در حال حاضر با دوربین دیجیتال کار می‌کنید، کدام‌یک را دوست دارید؟

رضا حیدری شاه‌بیدک: پیش از هر چیزی بگویم عکسی می‌تواند تأثیرگذار باشد که ماحصل هماهنگی دوربین، چشم و قلب عکاس باشد.  با این‌حال عکاسی آنالوگ بیشتر برایم حس نوستالژی دارد و پر از حس انتظار کشیدن است. انتظاری که بسیار لذت‌بخش بوده است. زمانی که عکاسی آنالوگ انجام می‌دادم و در زمان ظاهر کردن نگاتیوها دلم هزار و یک راه می‌رفت و مدام نگران کیفیت عکس‌ها بودم اما در نهایت الزامات تکنولوژیک باعث شد که به سمت کار با دوربین دیجیتال بروم.

از میان آثارتان کدام عکس را بسیار دوست دارید؟

رضا حیدری شاه‌بیدک: در یکی از روزهای صبح زمستان تعدادی ماهی‌پز در دشت برچی ماهی در کابل مشغول درست کردن ماهی بودند. جمعتی هم از راه باریکی عبور می‌کردند و پسری در حال حمل یک سطل آب جوش بود. نور خورشید هم از میان همه آنها عبور می‌کرد. همه اینها در کنار هم باعث شد منظره زبیایی به وجود بیاید و من هم توانستم عکسی بسیار زیبا بگیرم. این عکس را بسیار دوست دارم.

چه برنامه‌هایی برای آینده دارید؟

رضا حیدری شاه‌بیدک: قبل از بیماری کرونا سفری به کاشان داشتم که برای ۲۵ عکاس مهاجر کارگاه عکاسی برگزار کردم و خروجی بسیار خوبی داشت. از طرفی می‌خواهم کارگاه‌های عکاسی را در شهرهای مختلف مهاجرنشین برگزار کنم تا مهاجران از هر قومی در هرگونه ایران تریبونی برای مهاجران باشند و مشکلات مهاجرت را با زبان تصویر بیان کنند. اگر عکاسان شهرهای مختلف دست در دست یکدیگر بدهند و مشکلات را فریاد بکشند به طور قطع صدای آنها به گوش مسئولان می‌رسد. هنر اگر سیاست را به چالش نکشاند و کنش سیاسی ایجاد نکند، در هیچ جا تأثیرگذار نخواهد بود. اگر این اتفاق بیفتد به الگوی خوبی برای همه مهاجران در هر گوشه جهان تبدیل شود.

آقای رضا حیدری شاه‌ بیدک گرامی از شما سپاسگزاریم.

هفته را دنبال کنید در: اینستاگرام تلگرام توئیتر

نویسنده: نویده احمدی

مطلب پیشنهادی:

فرشته حسینی مهاجر افغان آشپز ایران

عروسیمان را به سینی‌های بسراق می‌سپارم؛ از مجموعه جنگ ممنوع

فیلم «عروسیمان را  به سینی‌های بسراق می‌سپارم» درباره فرشته حسینی، از ولایت دایکندی افغانستان است ...

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *