قالب وردپرس بیتستان پرنده فناوری
Fengye College Center
خانه / عمومی / مقاله ها / سیاست و اقتصاد / نقش پنهان چینی‌ها در مذاکرات وین!
تفاهم نامه ایران و چین

نقش پنهان چینی‌ها در مذاکرات وین!

احمد زیدآبادی|

چین و روسیه در مذاکرات طرف‌هایِ برجام با ایران در وین چه نقشی به عهده گرفته‌اند؟

از زمانی که چین تفاهم‌نامهٔ ۲۵ ساله‌ای را با جمهوری اسلامی به امضاء رسانده است، رفتار واقعی آن کشور در منطقۀ خاورمیانه، در سایۀ غوغای تبلیغاتی کم‌سابقۀ حامیان جمهوری اسلامی و مخالفانش بر سر مفاد این تفاهم‌نامه، از دیدها پنهان مانده و عملاً به صورتی تحریف آمیز جلوه کرده است.

این ماجرا در مورد رفتار روسیه نیز به دلایل دیگری کم‌وبیش تکرار شده است.

Aviron

 

واقعیت اما این است که چین و روسیه هرکدام به شیوۀ مخصوص خود در حال ایفای نقشی در مذاکرات وین هستند که بازتاب برنامۀ کلان‌تر آن‌ها در خاورمیانه است، نقشی که به دلایل پیش‌گفته، گویی عمدی برای نادیده گرفتن آن وجود دارد!

وانگ یی، وزیر خارجۀ چین پیش از سفر اخیرش به تهران برای امضای تفاهم‌نامهٔ ۲۵ ساله، از عربستان و ترکیه دیدار کرد و پس از تهران نیز راهی پایتخت‌های عمان و امارات و بحرین شد.

او در این سفر حامل طرحی پنج ماده‌ای بود که قاعدتاً آن را با رهبران کشورهای میزبان خود در میان گذاشته و بسیار بعید است با مخالفت آن‌ها روبه‌رو شده باشد.

طرح پنج ماده‌ای چین که چانگ هوآ سفیر آن کشور در تهران در مصاحبه با رسانه‌های ایرانی جزئیات آن را فاش ساخت به‌کلی مغایر سیاست خارجی جمهوری اسلامی در منطقه است.

مادۀ نخستِ طرح چینی‌ها، بر لزوم تغییرِ ذهنیت سنتیِ رقابت جغرافیایی در بین کشورهای منطقۀ خاورمیانه به‌منظور شراکت و همکاری آن‌ها در جهت توسعه و صلح تأکید می‌کند و برای این مقصود، پیگیری حل‌وفصل سیاسی منازعات داغ منطقه‌ای مانند بحران سوریه و یمن و لیبی را ضروری می‌داند و نقش سازندۀ چین را برای ترویج گفت‌وگو و تعامل بین اقوام و تمدن‌های خاورمیانه به‌منظور دستیابی به همزیستی مسالمت‌آمیز برجسته می‌سازد.

مادۀ دوم طرح پنج ماده‌ای پکن، حل جدی و منصفانۀ مسئلۀ فلسطین را به‌عنوان ضرورت اجرای عدالت در خاورمیانه مطرح می‌کند و حمایت خود را از میانجیگری فعال جامعۀ بین‌المللی به‌منظور دستیابی به راه‌حل دو کشوری برای پایان منازعه اعلام می‌دارد و وعده می‌دهد که جمهوری خلق چین در مدت ریاست دوره‌ای خود بر شورای امنیت سازمان ملل در ماه مه سال جاری، این موضوع را در دستور کار خود قرار می‌دهد و از مذاکرات مستقیم نمایندگان فلسطین و اسرائیل با چین استقبال می‌کند.

مادۀ سوم طرح چین، بر ضرورت بازگشت ایران و آمریکا به تعهداتِ متقابلِ مندرج در برجام بر اساس یک نقشۀ راه و بازۀ زمانی مشخص تأکید می‌کند و خواستار حمایت جامعۀ بین‌المللی از تلاش‌های کشورهای منطقه برای ایجاد خاورمیانۀ عاری از تسلیحات هسته‌ای و سایر سلاح‌های کشتار جمع می‌شود.

طبق مادۀ چهارمِ طرح چینی‌ها، برای ارتقای امنیت و ثبات خاورمیانه، نگرانی قانونی همۀ طرف‌ها بر اساس یک نظام مشترک امنیت دسته‌جمعی باید برآورده شود. ازاین‌رو، بر مبنای نگاه چینی‌ها، ترغیب گفت‌وگو و مذاکرۀ برابر، درک متقابل و سازگاری و بهبود روابط بین کشورهای حاشیۀ خلیج‌فارس و مبارزۀ قاطعانه با تروریسم بسیار مهم است.

برای نیل به این مقصود، چین تشکیل کنفرانسی را برای گفت‌وگوی چندجانبه به‌منظور امنیت منطقه‌ای در خلیج‌فارس و ایجاد مکانیسمی برای ایجاد اعتماد بین کشورها و اطمینان از ایمنی تأسیسات نفتی و خطوط حمل‌ونقل و شکل‌گیری تدریجی چارچوبی برای امنیت جامع و مشارکتی و پایدار پیشنهاد می‌کند.

و سرانجام بر اساس مادۀ پنجم، دولت چین دستیابی به همکاری‌های پایدار و صلح و امنیت و توسعه را مستلزم همکاری یکپارچه می‌داند و بر اهمیت کمک به بازسازی کشورهای جنگ‌زده، حمایت از تنوع بیشتر در اقتصاد تولیدکنندگان نفت و یاری به سایر کشورهای خاورمیانه برای دستیابی به توسعه و احیای دوباره تأکید می‌کند و در این میان به تداوم تلاش‌های پکن برای افزایش مشارکت در تجارب حکمرانی در کشورهای خاورمیانه و برگزاری «مجمع اصلاح و توسعۀ چین و عرب» و «مجمع امنیتی خاورمیانه» اشاره می‌کند و در پایان از آمادگی چین برای ارتباط نزدیک با همۀ طرف‌ها به‌منظور اجرایی کردن ابتکار عمل پنج ماده‌ای خبر می‌دهد.

هفته را دنبال کنید در: اینستاگرام تلگرام توئیتر

نیازی به توضیح نیست که اهداف اعلام شده در ابتکار عمل پنج ماده‌ای چین تا چه اندازه با جهت‌گیری سیاست جناح‌های تندرو حاکم بر ایران مغایرت دارد.

در حقیقت چینی‌ها، ابتکار عملی را طراحی کرده و در پی اجرای آن هستند که هدفش ایجاد نوعی نظام منطقه‌ای با حضور همۀ کشورهای خاورمیانه است. تأکید آن‌ها بر حل مناقشۀ فلسطین بر مبنای راه‌حل دو کشوری، از بنیاد با نگاه جمهوری اسلامی به این بحران ناسازگار است و به عبارتی اجرایی شدن آن، اساس سیاست منطقه‌ای ایران را دستخوش دگرگونی عمیق می‌کند.

با این حال، ظاهراً چینی‌ها به این نتیجه رسیده‌اند که جمهوری اسلامی نهایتاً با این ابتکار عمل همراه خواهد شد. درواقع چینی‌ها از تفاهم‌نامه ۲۵ ساله با ایران در جهت هدایت جمهوری اسلامی در جهت اجرای طرح پنج ماده‌ای خود سود می‌جویند و در این زمینه با دیگر شرکای خود در منطقه و در سطح بین‌المللی هماهنگی لازم را به عمل آورده‌اند.

این در حالی است که مقام‌های جمهوری اسلامی به دلیل نوع تبلیغات خود در موردِ لزوم اتکای به شرق و تأکید غیرطبیعی بر اهمیت تفاهم‌نامهٔ ۲۵ ساله و سطح انتظاری که در بین حامیان خود در این مورد دامن زده‌اند، عملاً خود را وامدار چینی‌ها کرده و امکان نه گفتن به آن‌ها را ازدست‌داده‌اند!

بر این مبنا حضور ایران در اجلاس وین و مذاکرۀ دوباره بر سر برجام و گفت‌وگوی غیرمستقیم با آمریکا که همگی خلاف سیاست اعلام‌شدهٔ رسمی جمهوری اسلامی است، عمدتاً با تلاش دیپلماتیک چین و همراهی روسیه در این زمینه صورت گرفته است و به همین علت نیز ایران به‌سادگی قادر به ترک میز مذاکره نخواهد بود.

این در حالی است که روس‌ها نیز ابتکار عملی کم‌وبیش مشابه چینی‌ها را دنبال می‌کنند. درخواست صریح روسیه از ایران برای خویشتن‌داری در مقابل خرابکاری در تأسیسات هسته‌ای نطنز خود گواه روشنی بر ارادۀ مسکو برای پایان دادن به وضعیت کنونی خاورمیانه و پایان دادن به مناقشات آن است به طوری که ایران نیز یکی از بازیگران اصلی اما درعین‌حال عادی این منطقه باشد.

به نظرم ابرقدرت‌ها در مورد ماجرای ایران به‌نوعی اجماع دست یافته‌اند و هرکدام به فراخور موقعیت خود، نقشی را در این زمینه به عهده گرفته‌اند. رفتار دولت جو بایدن و سه کشور اروپایی در مذاکرات وین نیز از همین اجماع و علاقه‌مندی آن‌ها به ایفای نقش از سوی چین و روسیه در این زمینه حکایت دارد.

نویسنده: هفته

هفته

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *