قالب وردپرس بیتستان پرنده فناوری
Fengye College Center
خانه / عمومی / آریانا / سفر به میهن یک حق، یا یک امتیاز؟ گزارش اختصاصی هفته از محدودیت‌های سفر مهاجران افغان به وطن
شهر بامیان افغانستان
بامیان یکی از شهرهای تاریخی افغانستان است که گروهی از مهاجران در سفر خود از آن دیدن می کنند.

سفر به میهن یک حق، یا یک امتیاز؟ گزارش اختصاصی هفته از محدودیت‌های سفر مهاجران افغان به وطن

نویده احمدی|

درخت نمی‎تواند ریشه‌های خود را فراموش کند و به همین ترتیب مهاجر نیز هر جای دنیا که باشد، به ریشه‌هایش‌ می‌اندیشد و خاک وطنش او را به دیدار فرا‌می‌خواند. گروه بزرگی از مردم افغانستان در چهل سال گذشته آواره غربت شدند اما از حق دیدار از میهن خود محرومند. حتی آن دسته که سال‌‌‌ها است کارت آمایش دارند و به صورت قانونی در ایران زندگی‌ می‌کنند تا همین چندی پیش حق سفر قانونی به افغانستان را نداشتند. آنها تنها در صورت ابطال کارت آمایش‌ می‌توانستند به افغانستان بروند و اگر ‌ می‌خواستند به ایران بازگردند باید همان پروسه‌ای را طی‌ می‌کردند که هر شهروند دیگر افغان طی می‌کرد. سرانجام مسئولان مهاجران افغان در ایران تصمیم گرفتند که اقدام مثبتی در این خصوص انجام دهند. این عمل رضایت‌مندی فراوانی را از سوی جامعه مهاجر به دنبال داشت. گروهی از مهاجران افغان که دارای پاسپورت خانوار هستند نیز می‌توانستند از این امتیاز استفاده کنند اما با شیوع ویروس کرونا اجرای این طرح عملا متوقف شده است و مهاجران نمی‌دانند که چه زمانی می‌توانند به کشور خود سفر کنند. در این گزارش به تجربیات مهاجران از این طرح و چالش‌های پیرامون این موضوع پرداخته شده است.

Aviron

 

تاریخچه

سال گذشته بود که محمد عجمی، مشاور استاندار و مدیر کل اتباع و مهاجرین خارجی خراسان رضوی در یک نشست خبری در مشهد از آغاز طرح خروج و مراجعت مهاجرین دارای کارت آمایش به افغانستان خبر داد. او اعلام کرد که با این طرح، برای نخستین بار پس از سه دهه مهاجرین افغانستانی می‌توانند بدون ابطال مدارک خود، به افغانستان سفر کرده و بازگردند.

بر این اساس، مهاجرینی که دارای کارت آمایش و گذرنامه با روادید خانواری بودند و تاکنون امکان خروج و مراجعت آنها فراهم نبود بنا بر ابلاغیه اداره کل اتباع وزارت کشور، می‌توانستند به دفاتر خدمات اتباع خارجی و اشتغال مراجعه و نسبت به خروج و مراجعت اقدام کنند.

افرادی که دارای گذرنامه خانواری بودند هم می‌توانستند به دفاتر کفالت مراجعه، گذرنامه را تحویل داده و فیش‌های لازمه را پرداخت و پرونده تشکیل دهند. پرونده توسط دفاتر کفالت به پلیس مهاجرت منتقل و در گذرنامه آنها سه ماه اقامت و یک ماه اجازه خروج و مراجعت درج می‌شد.

دارندگان کارت آمایش نیز باید در ابتدا گذرنامه سفید را از کنسولگری‌ها و سفارت افغانستان دریافت کرده و پس از اخذ گذرنامه به دفاتر کفالت مراجعه می‌کردند و پس از تشکیل پرونده، برای این دسته نیز اقامت سه ماهه و یک ماه اجازه خروج مراجعت صادر می‌شد.

مهاجرین پس از بازگشت باید به دفاتر کفالت مراجعه می‌کردند، اقامت سه ماهه خود را ابطال کرده و کارت خود را تحویل می‌گرفتند. چنانچه پس از یک ماه مهاجرین برنمی‌گشتند، با این اقامت سه ماهه و خروج و مراجعت یک‌ماهه، امکان بازگشتی برایشان وجود نداشت و باید با مراجعه به سفارت و کنسولگری‌های ایران در افغانستان، با اخذ ویزا بازمی‌گشتند.

چهل سال فراز و نشیب سفر به افغانستان

صابره رحیمی از نسل اول مهاجران افغان در ایران است. او چهل سال پیش با خانواده‌‌‌‌اش در ایران مهاجر شد. او و خانواده‌اش از جمله مهاجرانی هستند که کارت آبی آوارگان افغان را گرفتند و در آن زمان از کوپن‌های دولتی استفاده می‌کردند. صابره که طی این ۴۰ سال چندین بار به افغانستان سفر کرده است، می‌گوید: «در آن زمان تعداد مهاجران بسیار کم بود و برای همین اردوگاهی وجود نداشت که مهاجران بخواهند از آنجا به افغانستان بروند. من در سال ۱۳۶۵ به صورت قاچاقی سفر کردم. در ابتدا به زاهدان رفتم و از آنجا به کویته پاکستان و از پاکستان به افغانستان رفتم.

هفته را دنبال کنید در: اینستاگرام تلگرام توئیتر

بیشتر بخوانید:

برای دومین بار در سال ۱۳۶۹ به افغانستان سفر کردم و در آن زمان دولت برای بازگشت مهاجران اردوگاهی را اختصاص نداده بود. سومین سفرم در سال ۱۳۹۴ بود که من به اردوگاه گردنه تنباکو (مرکز بازگشت امام رضا) مراجعه کردم و بعد از ثبت‌نام و انگشت‌نگاری توانستم به صورت قانونی به افغانستان بروم. من جزو مهاجرانی هستم که کارت آمایش ندارم و برای همین به راحتی توانستم از اردوگاه گردنه تنباکو به افغانستان سفر کنم. زمانی که می‌خواستم به ایران بازگردم، از افغانستان پاسپورت گرفتم و هزینه زیادی را صرف کردم و از افغانستان به صورت قانونی به ایران آمدم و مدتی بعد اعتبار پاسپورتم تمام شد.

بسیاری از مهاجرانی که مجبور می‌شوند به افغانستان سفر کنند، برای بازگشت راه قاچاقی را انتخاب می‌کنند. به یاد دارم که چندین مهاجری که کارت آمایش داشتند به اردوگاه آمده بودند اما به آنها اجازه ندادند که به افغانستان سفر کنند و تنها در صورتی می‌توانستند به افغانستان بروند که کارت آمایش خود را باطل می‌کردند. خوشبختانه چند سالی است شرایط مهاجران افغان بهتر شده است و کسانی که پاسپورت خانوار و کارت آمایش دارند به راحتی می‌توانند به کشور خود سفر کنند.

حق سفر پس از ۴۰ سال

عبدالصمد اکبری از جمله مهاجرانی است که کارت آمایش داشته است و با این وجود برای رفتن به افغانستان به اردوگاه گردنه تنباکو رفته است. او می‌گوید: «من در سال ۱۳۸۵ برای فروش خانه خود به افغانستان رفتم. در آن زمان مهاجرانی که قانونی بودند به راحتی می‌توانستند از اردوگاه گردنه تنباکو به افغانستان برود اما موقع بازگشت، نمی‌توانستند به صورت قانونی به ایران بازگردند و مجبور می‌شدند که قاچاقی بیایند. یعنی به صورت قانونی مهاجران حق سفر به افغانستان را نداشتند. در این ۴۰ سال مهاجرت، افغان‌‌های ساکن در ایران رفت‌وآمد زیادی به ایران داشته‌اند. سه سال است که طرح سفر مهاجران به افغانستان اجرا می‌شود که این کار باید در سال‌های پیش اجرایی می‌شد. در دیگر کشورها زمانی که یک مهاجر قبولی می‌گیرد، به راحتی می‌تواند به کشور خود سفر کند اما افغان‌ها بعد از چهل سال توانستند به صورت قانونی حق سفر داشته باشند.»

تجربه مهاجران از سفر به افغانستان

بهار انوری با خانواده در شهریور ۱۳۹۸ به افغانستان سفر کردند. آنها کارت آمایش داشتند و از گروهی بودند که موفق شدند به صورت قانونی به افغانستان سفر کنند. او درباره این تجربه می‌گوید: «خانواده سی سال پیش به ایران آمدند و در این سال‌ها نتواستند که به افغانستان بروند و اقوام خود را ببینند. خوشبختانه قانونی شدن سفر مهاجران افغان به ایران کمک بزرگی به مهاجران کرده است. سفر به افغانستان هزینه زیادی ندارد اما زمان نوبت‌دهی آن بسیار طولانی است. خانواده‌ام از اردیبهشت ماه اقدام کردند و ما توانستیم در شهریور ماه به افغانستان برویم. مهاجرانی که کارت آمایش دارند، می‌توانند سه ماه را در افغانستان سپری کنند و بعد از اتمام سفر باید به ایران بازگردند.

تمیم سعیدی پاسپورت خانوار دارد. او در سال ۱۳۹۷ موفق شد به صورت قانونی به افغانستان سفر داشته باشد و معتقد است: «خوشبختانه هر روز شرایط برای مهاجران بهتر می‌شود و سفر به افغانستان یکی از بهترین امتیازهایی است که مهاجران دارند. من با هزینه کمی موفق شدم که به افغانستان بروم و والدینم را از نزدیک ملاقات کنم اما متاسفانه نمی‌توانستم بیشتر از یک ماه در افغانستان بمانم چون در این صورت مدارک اقامتی من باطل می‌شد. مهاجران امید دارند که شرایط زندگی در ایران بهتر از گذشته شود.»

عاطفه سیفی به همراه خانواده‌‌‌‌اش دو سال تجربه سفر به عراق را داشته‌اند. او برای سومین بار توانسته است که به همراه خانواده‌‌‌‌اش به افغانستان سفر کند و از اینکه توانسته است تجربه سفر به افغانستان را داشته باشند احساس خرسندی‌ می‌کند و‌ می‌گوید: «زمانی که هفت سال داشتم به ایران مهاجر شدیم و بیست سال بود که آرزو‌ می‌کردم روزی افغانستان را ببینم اما مهاجران‌ نمی‌تواستند به صورت قانونی سفر کنند. بعد از این که از سفر کربلا بازگشتیم، طرح سفر به افغانستان اجرایی شد و ما با همان پاسپورتی که برای سفر به کربلا داشتیم موفق شدیم به افغانستان برویم اما متاسفانه این طرح تنها چند ماه اجرایی شد و مهاجران کمی موفق به استفاده از این طرح شدند و در نهایت سفر به افغانستان متوقف شد.»

کرونا و تاثیر بر سفر به افغانستان

شکور غلامی شش ماه است که می‌خواهد به افغانستان برود اما هر بار که به دفاتر مربوطه مراجعه کرده، با جواب منفی روبه‌رو شده است. او می‌گوید: «برای عروسی‌ام می‌خواستم به افغانستان سفر کنم و هر بار که به دفاتر کفالت مراجعه کردم، به من گفتند که به دلیل کرونا مرزها بسته است و مشخص نیست که چه زمانی می‌توانم به افغانستان بروم. من کارت آمایش دارم و نمی‌توانم از اردوگاه گردنه تنباکو به افغانستان بروم اما با این وجود چندین بار به اردوگاه گردنه تنباکو مراجعه کردم و زمانی که از من انگشت‌نگاری کردند متوجه شدند که من کارت آمایش دارم و گفتند که تنها در صورتی می‌توانم به افغانستان بروم که کارت آمایش خود را باطل کنم. من متولد ایران هستم؛ چرا باید به خاطر رفتن به افغانستان مدارک هویتم باطل شود؟ اگر مرزها بسته است پس چرا هر روز مهاجران زیادی از اردوگاه گردنه تنباکو به افغانستان می‌روند. مهاجران افغان همیشه با مشکل مواجه هستند و برای هرکاری باید راه طولانی را بروند.»

یکی از کارمندان دفاتر کفالت در خصوص سفر مهاجران به افغانستان می‌گوید: «طرح سفر مهاجران به افغانسنان سه سال پیش اجرایی شد. در ابتدا مهاجرانی که به کربلا رفته بودند و پاسپورت گرفته بودند، موفق شدند که با همان پاسپورت به افغانستان بروند. بعد از دو ماه طرح سفر به افغانستان متوقف شد و بعد از مدتی دوباره از سر گرفته شد. متاسفانه در این طرح مشکلاتی وجود داشت و دفاتر کفالت، سلیقه‌ای عمل می‌کردند و از طرف دیگر سفارت افغانستان همکاری‌های لازم را در این زمینه نداشت. سفارت تنها حاضر شد که پاسپورت سفید برای مهاجران بدهد. این طرح از زمان شیوع ویروس کرونا تا به امروز به صورت کامل متوقف شده و مشخص نیست که مجدد چه زمانی از سر گرفته شود. امیدوارم که این بار مشکلاتی برای اجرایی شدن این طرح وجود نداشته باشد و همه مهاجران بتوانند از این امتیاز به صورت برابر استفاده کنند.‌ ‌

وجود رفتارهای سلیقه‌ای

نضیفه محمدی چندین بار برای سفر به افغانستان اقدام کرده اما موفق نشده به افغانستان سفر داشته باشد. او در این رابطه چنین می‌گوید: «همان روزهای اول که خبر اجرایی شدن سفر به افغانستان را شنیدم، تصمیم گرفتم که به صورت قانونی به افغانستان سفر کنم. از‌ دفتر کفالتی که کارهای تمدید کارت آمایش ما را انجام می‌داد، پیگیر شدم گفتند که کسانی می‌توانند به افغانستان بروند که پاسپورت سفر به کربلا را داشته باشند. بعد از مدتی دوباره پیگیر شدم و گفتند که این طرح متوقف شده است. زمانی که برای بار سوم مراجعه کردم، بهانه ویروس کرونا را آوردند. این طرح هم مثل داستان حساب بانکی شد. گروهی از مهاجران توانستند از این طرح استفاده کنند و گروه دیگر به دلیل رفتارهای سلیقه‌ای از مزایای این طرح محروم شدند.»

سفر به افغانستان یکی از حقوق مهاجران در ایران است، حقوقی که بعد از چندین سال مهاجرت، به مهاجران افغان داده شد اما از زمان اجرایی شدن آن تا به امروز با موانع مختلفی روبه رو بوده است و با شیوع ویروس کرونا این طرح متوقف شده است و از سر گیری طرح سفر به افغانستان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد. جامعه مهاجر از خوشحالی موقت خود نسبت به این موضوع گله دارند و از مسئولان دولت ایران و افغانستان‌ می‌خواهند که این طرح مجدد از سرگرفته شود و مهاجران به یکی از حقوق‌‌های خود دست پیدا کنند.

نویسنده: هفته

مطلب پیشنهادی:

علیرضا زضایی مجسمه ساز مهاجر

حیات بخشیدن به صفحه ‏های بی‌جان فلز؛ علیرضا رضایی مجسمه‌ساز مهاجر در گفت‌وگو با هفته

انگیزه‌‌ها کم شده است و حس می‌کنم روز به روز از آرزوهایمان بیشتر فاصله می‌گیریم...

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *