Fengye College Center
خانه / عمومی / آریانا / شعرای معاصر افغانستان
محمد انور بسمل

شعرای معاصر افغانستان

حبیب عثمان

محمد انور بسمل:

محمد انور بسمل فرزند ناظر محمد صفرخان در سال ۱۲۶۶خورشیدی در باغبان کوچه کابل زاده شد. بسمل آموزش‌های ابتدایی را در خانه آموخت و علوم ادبی و عربی را در مسجد فراگرفت. پس از آن وارد سال سوم ابتدایی در مکتب حبیبیه شد و تحصیل خود را در آن جا به پایان رساند. او قرآن کریم را حفظ بود. دیوان حافظ را فراگرفته بود به بوستان و گلستان سعدی و مثنوی مولوی نیز اشراف کامل داشت. در مکتب حبیبیه تحت تاثیر افکار مشروطه خواهی که برای نخستین بار در کشور مان از آن مکتب نشأت کرده بود قرار گرفت و در صف مبارزین مشروطه خواهان اول پیوست. بسمل خیلی جوان بود که به جنبش مشروطیت اول پیوست. آن زمان جنبش سرکوب شد به حکم امیر حبیب‌الله زندانی شد. اما پس از مدتی به لحاظ مقام پدرش از حبس رها شد.

او در روزگار سلطنت امیر امان‌الله بسمل به دستگاه دولتی پیوست بعد از مدتی برای بار دوم زندانی شد که دوران اول و دوم زندانی شده وی به چهار سال می‌رسد.

سردار محمدرحیم در باره وطن دوستی انور بسمل نوشته است:

(در سال ۱۹۱۷–۱۹۱۸ میلادی ) هیأت افغانی به ریاست محمد انور بسمل در باره ی حل مسلٔه جزیره ی «درقد» به بخارا رفته بود. امیر بخارا در قبال پذیرش الحاق و وابستگی جزیره درقد به بخارا یک میلیون تنگه رشوه را به بسمل پیشنهاد کرد ولی او با شور وطن دوستی اظهار داشته بود که قرارداد قرارداد است و آن را باید رعایت کرد. پاداش این سخنور و فرزند فرهیخته وطن دانه‌های زنجیر و زولانه بود که در دوران سلطنت خاندان نادر از طرف دستگاه فسادپرور محمد‌هاشم خان صدراعظم به او بخشیده شد.

در زمان محمد نادرشاه پدرش به عنوان نائب الحکومه قطغن و بدخشان برگزیده شد و بسمل معاونت پدر را به عهده گرفته بود. مدتی مدیر انجمن شد و مجله‌ای به‌نام کابل را منتشر کرد در عقرب ۱۳۱۱ خورشیدی همراه با دو برادر دیگرش بنام‌های ابراهیم صفا و محمد اسماعیل سودا و فرزندش (محمد طاهر بسمل ) در ارگ ( قصرشاهی ) زندانی شد.

از ۱۳۱۱ تا ۱۳۲۵ خورشیدی زندانی ماند. در سال ۱۳۳۴ به بیماری فلج گرفتار شد و پس از تحمل شش سال درد، در روز ۳ جدی سال ۱۳۴۰ خورشیدی در کابل از جهان رفت.

نمونه‌ی شعر :

مپرس از خنده‌ی صبح گلستانی که من دارم

ندارد اشک شبنم اشک غلطانی که من دارم

چه می‌پرسی نگردد قسمت پروانه‌ی داغم

ز شمع سرکش گل در گریبانی که من دارم

به سوی یار محمل می‌کشم یارب جرس گردد

در این وادی دل لرزان و نالانی که من دارم

از آن ترسم که چون تب خانه ات پیمانه بر گردد

به لب حرفی میار از نیمه جانی که من دارم

چه ممکن کاسه ی فقرم نگردد جام جمشیدی

به این چشم و نظر بربست احسانی که من دارم

مبادا منفعل در زنده گی چون من مسلمانی

که کافر نیز می‌خندد به ایمانی که من دارم

تپیدن پر شکستن خاک بر سر گردن آسودن

بگو بسمل کی دارد مرگ آسانی که من دارم

استاد بیتاب:

صوفی عبدالحق بیتاب فرزند عبدالاحمد عطار در سال ۱۳۰۶ هجری قمری در قصاب کوچهٔ پل خشتی پا به عرصه هستی گذاشت. پدرش در سن ۸ سالگی او به جهان فانی شتافت و از این آوان به بعد تربیت و پرورش او به دوش دو تن از مامای او که علمای روزگار بودند نهاده شد.

بیتاب علوم عربی را از نزد هر دو مامایش عبدالغفور آخند زاده و ملا عبدالله خان ملقب به مرشد فرا گرفت و در انواع علوم مانند تفسیر، حدیث، فقه، صرف و نحو، عروض، قافیه، منطق، بیان، بدیع، معانی و نجوم دسترسی حاصل کرد. سپس در مکاتب حبیبیه، غازی، زرغونه و دارالمعلمین به وظیفه مقدس معلمی پرداخت و در اخیر به حیث استاد در فاکولته ادبیات کابل تقرر یافت و در سال ۱۳۳۱ خورشیدی بنابر تقاضای استادان از طرف پادشاه وقت محمد ظاهر شاه به لقب ملک الشعرایی اختصاص یافت.

این استاد مسلم ادبیات در سال ۱۳۴۴ خورشیدی به حیث عضو انتصابی در مجلس اعیان راه یافت و در سال ۱۳۴۷ خورشیدی به جاویدانگی پیوست.

بیتاب که دومین ملک الشعرایی در دوره معاصر کشور است دارای طبع روان بوده اشعارش ساده و روان و دارای عذوبت خاصی است. آثاری نیز در زمینه‌های ادبیات و علوم عربی به میراث گذاشته که از جمله ؛ رساله یی در بدیع، گفتار روان در علم بیان، مفاتح الغموض در علم عروض و چند رساله را در منطق و فلسفه و علم الاجتماع، از عربی ترجمه کرده است.

 نمونه‌ی شعر :

دیری‌ست ترا ای بت طناز ندیدم

یک جلوه نمودی دگرت باز ندیدم

آهنگ سرکوی تو صد بار نمودم

اما رخت از طالع ناساز ندیدم

حیرت زده ی روی تو ام بسکه شب و روز

سوی مه و خورشید هم از ناز ندیدم

در عشق بتان باخته ای نور نظر را

مانند تو بیتاب نظر باز ندیدیم

منبع : زنده گی نامه شاعران، تاریخ ادبیات دری، مؤلف محمد اکبر سناغزنوی.

نویسنده: هفته

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *