Fengye College Center
خانه / تورک هفته سی / «ائل بیر اولسا، ضربی، کرَن سیندیرار»
«ائل بیر اولسا، ضربی، کرَن سیندیرار»

«ائل بیر اولسا، ضربی، کرَن سیندیرار»

آیدین شافاق 250

سئوگیلیم عشق اولماسا، وارلیق بوتون افسانه دیر

عشق دن محروم اولان، اینسانلیغا بیگانه دیر

من اسیری عشقی یَم اؤز خالقیمین، اؤز یوردومون

سئومه ین اؤز خالقینی، اؤز یوردونو دیوانه دیر

«علی آقا واحد»mashrootehchi

 

یورقونودوم، دینجلمک ایستیردیم، چیراغیمین یاغی توکنمکده ایدی، بؤیوک و حؤرمتلی شاعیریمیز، «سؤنمز»دن منه ایکی کیتاب تحفه گلدی. اوستاد «سؤنمز» بیر کیتابین اولینده اؤز گؤزل خطیله یازمیشدی: «دیلیمیزه و مدنیتیمیزه چالیشان……و ایمضالامیشدی» عجبا! بو اوچ درین معنی لی کلمه و بو سئویملی ایمضا منیم یاغی توکنمیش چیراغیما یاغ تؤکوب و اونو سؤنمز ایشیغا چئویردی!

 

جثه ده کیچیک معنی دا بؤیوک کیتابجثه ده کیچیک معنی دا بؤیوک کیتاب

شهریارین 100 ایلینجی دوغوم گونو، (1385)-جی ایلین موناسیبتیله، حیدر بابا داغی، داها آرتیق دایانا بیلمه ییب و اوره یینده هر نه غم غوصه وارسا شاعر اوغلویلا دردلشیب و دیلینین یاساک اولدوغوندان چوخلو شیکایت ائدیب. 1386 دا اوستاد «کریم مشروطه چی، سؤنمز»، داغین نیسگیللی سؤزلرینی «شاعر اوغلوم» آدلی کیتابا ییغیب، «حیدر بابا داغیندان شهریارا جواب» توضیحیله، یوز ایلینجی دوغوم هدیه سی اولاراق اوستاد شهریارین حضورونا تقدیم ائدیب. بو کیتابین ایکینجی اؤن سؤزونده سؤنمز شاعیریمیز تورکجه یازیب:

«ایگیرمینجی عصرین فارسجا ائش سیز- برابرسیز غزل سلطانی، عین زماندا، بیزیم آذربایجان ادبیاتی نین بایراقداری، و سؤن اللی ایلده یولا دوشن شعر کروانیمیزین قافله سالاری، اوستاد شهریارین یوزایللیک خاطره سینه حصر اولونموش بو منظومه نین آدی، ائله عزیز اوستادین اؤز اؤلمز شاه اثری «حیدربابا یا سلام» دان آلینمیشدیر. اوستاد بیرینجی قطعه نین سؤن نقطه سینی قویارکن بویورور:

دئینه منیم شاعر اوغلوم شهریار/ بیر عموردور غم اوستونه غم قالار

حؤرمتلی اوخوجولاریمیز «حیدر بابا» داغی اؤز شاعر اوغلویلا دردلشمه سینده اونون بعضی مصراعلارینا اشاره ائتمکده، اؤزونو حقلی سانیر. هم ده بو تلمیح لری، مخاطبینه گؤستردیگی درین حرمت حساب ائدیر و اؤز اورک سؤزونو دئمکله برابر، «حیدر بابا یا سلام» منظومه سینی ده بو شاه اثرین وورغونلارینا خاطرلاتماق ایسته ییر.»

استاد سؤنمز بو کیتابین ایلک اؤن سؤزونده بیزیم ان مهم وبؤیوک دردیمیزه اشاره ائدرک فارسجا یازیر:

« …. بوتون بو آنا دیلی آراشدیرمالارینین هامیسی، بیزیم ذهنیتیمیزه و اونون نتیجه سی، کیملییمیزه بولاشان رنجی گؤستریر؛ چونکو بیز اؤز آنا دیلیمیز- تورکجه -ایله فیکر ائدرکن انحصارا باشقا بیر دیلده تحصیل ائتمه یه مجبور اولوروق و همن بو ایش بیزیم قابیلییت و باجاریغیمیزا بؤیوک صدمه وورور. آنا دیلیمیزین اؤیرنمه سیندن محروم اولماغیمیز، بیزیم تفکّور و اندیشه میزه لطمه ووروب، اونون کامیل و گئنیش اینکیشافینا مانع اولور. بو سببدن بیزیم اؤلکه میزین بیرلییی ایچین بو موشکلی حل ائتمک، بو مانعی آرادان قالدیرماق و آنا یاسانین 15 و 19 –جو اصل لرینه حرمت قائل اولوب، اونو ایجرا ائتمک ضرورت دیر. و بونو دا بیلمک گرکیر کی آیری سئچگیلیک اوستونده قورولان میللی وحدت، سوست، داوام سیز و فانی دیر!»

«حیدر بابا»، اوغلو شهریارا سؤیله ییر:

شاعر اوغلوم! بودور خلقین گیلئیی

بیر میللتین اولماز دوغما- اوگئیی

تورپاق دگیل، اولسون قوزئی- گونئیی

بو، انساندیر، اونون حقلی سسی دیر!

حؤریتی تانری عطیّه سی دیر!

***

شانلی ائلیم اؤز یولوندا آییق دیر

یورویرکن، داییم آییق ساییق دیر

داورانیشی آمالینا لاییق دیر

اؤزگه سسی، دوغما سسدن سئچن دیر

جاهیل دوستون کور خیریندن کئچن دیر

***

سن اوشاقکن، هاچالاندی یولوموز

قیرخ ایل سنه حسرت قالدی ائلیمیز

سنسیز، یامان زنجیرلندی دیلیمیز

داراشدیلار سونرا دوغما آدلارا

آدلار گرک اوخشایایدی یادلارا

***

شاعر اوغلوم! ائلدن دوشدون آرالی

دیلدن ساری اورگیمیز یارالی

عموم بشر، بوتون آغلی- قارالی

آنا دیلده اؤخویورلار، یازیرلار

آمما بیزده، بو قانونو پوزورلار

***

شاعر اوغلوم! سؤیکنمه*سه داش، داشا

محالدیر کی، داغلار وئره باش، باشا

سن بو سؤزو سؤیله یارا، یولداشا

داشی پولاد، سدّی اَرَن* سیندیرار

«ائل بیر اولسا، ضربی، کرَن* سیندیرار»

***

*سؤیکنمک = آرخا آرخایا دایانماق (تکیه وئرمک)

*اَرَن = ایگیت

*کرَن = کؤتوک (بو مصراع ائل مثلی دیر)

یولو یانلیش گئتمه یین بیزده واریق!

یولو یانلیش گئتمه یین بیزده واریق!

هر میلّتین دیری قالیب ایاق اوسته دورماسی، او میلّتین دیلینه باغلی دیر و قطعا اونون اؤلومو، دیلینین اؤلمه یی زامان یئتیشه جکدیر. کیمسه یه آنادیلینی قوروماق، اؤز کیملیینی قوروماق آنلامین دادیر و بو ایش هر بیریمیزه بؤیوک سوروملوق دور.  وبلاگ لاردا گزرکن، تانینمیش کتاب و گازته یازاری، بیلیم یوردو مدرسی و آذربایجانین دیل و مدنیت چالیشانی «حسن راشدی»نین بو معنا دا یازدیغی مطلبه یئتیشدیم و اونو قیسّالدیب سیزلرله پایلاشماق ایسته دیم:

«ایران کثیرالملّه بیر اؤلکه‌دیر؛ بو اؤلکه‌ده مختلیف دیل‌لرده، او جمله‌دن تورک، فارس، تورکمن، عرب، لُر، بلوچ، کورد، مازنی (مازندرانی) ، گیلک و باشقا دیللرده دانیشیلیر؛ لاکین آذربایجان تورکجه‌سی ایله فارس (دری) دیلی بو اؤلکه‌ده ان چوخ دانیشیلان و نفوس باخیمیندان ان چوخ جمعیّتی اولان ایکی دیل‌دیر.

ان سوْن اؤلکه نفوس ساییمی اساسیندا، (1390 گونش ایلی)، ایرانین 669/149/75 میلیون نفر جمعیتی واردیر.  بو جمعیّتین یـوزده قیرخا (40٪) یاخین و یا 30 میلیون حـدودوندا دانیشانلاری تورکـجه دانیشیرلار. طبیعی دیرکی، بو 30 میلیون تورکجه دانیشان اینسانلارین، ایران داخلینده جمعیّتلری چوخلوغو اساسیندا و فارس اؤلکه داشلاری قَدَری، اؤلکه‌نین بوتون مادی و معنوی امکانلاریندان فایدالانماغا، اؤزللیکله آنا دیلده یعنی آذربایجان تورکجه‌سینده تحصیل آلماغا حق‌لری وار. ایراندا یاشایان تورکلرین سایینی 30 میلیون و بو اؤلکه‌ده یاشایان فارسلارین سایینی دا 30 میلیون حساب ائدَرسَک، قالان 15 میلیون، کورد، مازنی، گیلک، لُر، بلوچ، عرب و باشقا غیرفارس دیلده دانیشانلاردیر. اسلامدان قاباق، خصوصی ایله میلاددان اؤنجه یازیلان تاریخلر داها چوخ افسانه‌لرله قاریشیق اولسا دا اسلامدان سونرا یازیلان و بو گونکو ایران و آذربایجان تورپاقلاریندا یاشایان اینسانلارین یاشام تاریخی، تاریخچیلر طرفیندن چوخ آچیق، آیدین و مختلیف دیللرده یازیلمیشدیر. غزنوی‌لر دؤنمیندن قاجار دؤرونون سونونا قَدَر آردیجیل اولاراق بو اؤلکه‌یه حُکم سورَن تورک امپراتور و سلطانلاری دؤرونده اوچ دیل، یعنی تورک، عرب و دری (فارس) دیلی بیر- بیری‌نین یانیندا ایشلَنمیش و گلیشمیشدیر. حتّا قاجار حکومتی علیهینه کودتا ائدیب دیکتاتور پهلوی حکومتی تَمَلینی قوران و تورک دیلی و مدنیتی علیهینه اَن قدّار و غیراینسانی یوللارا اَل آتان رضاشاه دا ایلک و سوْن خارجی سَفَرینده و 1313- جو هجری شمسی ایلینده، تورکیه جمهور باشقانی آتا تورک ایله رسمی سیاسی گؤروشونده تام آذربایجان تورکجه‌سینده دانیشمیش و بو دانیشیغین فیلمی بوگون اینتئرنئت دونیاسیندا موجود دور.

بو سندلر گؤستریرکی، کئچمیش زامانلاردا و اَن آزی غزنوی‌لر دؤروندن باشلایاراق قاجار دؤرونون سونونا قَدَر بو اؤلکه‌ده تورک دیلی ایله فارس دیلی بیر- بیری‌نین یانیندا ایشلنمیش و گلیشمیشدیر؛ یالنیز رضاخان ایش اوستونه و حکومت باشینا گلدیکدن سونرا و 1309 – جو هجری شمسی ایلیندن ایراندا یالنیز بیر دیلین رسمی و تحصیل دیل اولماسی و باشقا دیللرین، اؤزللیکله تورک دیلی‌نین تحصیلی‌نین یاساق اولماسی دؤلت طرفیندن رسمی بخشنامه اوزه‌رینده اؤلکه‌نین باشدان باشینا اعلام ائدیلمیشدیر.

هر بیر میلّتین دیلی او میلّتین وارلیق، هویّت و موجودیَت سندی‌دیر، دیلی، مکتب، مدرسه و بیلیم یوردلاریندا (دانشگاهلاردا) و کلاسیک شکیلده تدریس اولمایان میلّتین نه قَدر نفوسو چوخ اولسا دا او میلّت زامان سوره‌سینده فنایه محکوم اولمالی و آرادان گئتمه لی دیر. دیلینی اَلدن وئرَن میلّت، اؤز کئچمیشیندن، تاریخیندن، ده یرلی عادت و عنعنه‌لریندن اوزاقلاشیر بئله بیر میلّت اؤز حقیقی تاریخی، افتخارلی شخصیت‌لری، میلّی قهرمانلاری، دولغون ادبیات، فولکلور و مدنیّتیندن اوزاقلاشاراق اؤز معنوی ده یرلری یئرینه اؤزگه‌لرین ارائه ائتدیگی معیارلاری منیمسه‌ییب باشقا بیر هویّت و قیلیقدا اؤزونو گؤسترمه‌یه مجبور اولاجاقدیر.

بوگون، ایرانین سیاسی سینیرلاری ایچینده یاشایان بوتون میلّت و ائتنیک‌لر، دوروملاری و موقعیت‌لری ایله اویغون، جمعیّت و نفوسلاری‌نین نسبتی اساسیندا اؤلکه‌نین بوتون مادّی و معنوی امکانلاریندان فایدالانمالی و بهره آپارمالی‌دیرلار و هئچ بیر میلّتین باشقا میلّته و هئچ بیر ائتنیکین باشقا ائتنیکه و هئچ بیر دیلین باشقا دیله اوستونلویو یوخدور.

ایراندا یاشایان بو توپلوملارین یاشادیقلاری ائتنیکی جغرافیایی منطقه‌لرده، دانیشدیقلاری دیلده جمعیّت و نفوسلاری ایله اویغون، تحصیل آلمالاری اونلارین طبیعی و اینسانی حق‌لری‌دیر. طبیعی دیرکی، تورک و فارس دیلی بو اؤلکه‌ده اکثریت حالدا یاشایان اینسانلارین دیلی و اونلارین نفوس سایلاری بیر- بیرینه یاخین اولدوقدان تورک دیلی ایله فارس دیلی بو اؤلکه‌نین رسمی تحصیل دیلی اولمالی و ابتدایی‌دن توتدو بیلیم یوردونون (دانشگاهین) سونونا قدر بو ایکی دیلده درس وئریلمه‌لی‌دیر، باشقا ائتنیک‌لرده جمعیّت‌لری و نفوسلاری ایله اویغون، رسمی دیل یانیندا آنا دیلده تحصیل آلما حقّینه مالیک اولمالی‌دیرلار. بئله برابر حقوقا مالیک اولما شرایطینده دیرکی، ایراندا حقیقی بیرلیک، برابرلیک، ایکی طرفلی احترام و واقعی اتفاق و اتّحاد یارانا بیلَر.

تاریخی فاکتلارا دایاناراق، تورکلر بو گونکو ایرانی قوروماقدا حتی اؤز دیلداش و سویداشلاری ایله قانلی ساواشلارا گیرمیشلر، لاکین بعضی دالی قالمیش فیکیرلره مالیک اولان و ایران آدلی- اؤلکه‌نی یالنیز معیّن بیر قومیّت و ائتنیکین تورپاغی و شخصی مُلکی کیمی تصوّر ائدنلره دئییریک بیز تورکلر، بو اؤلکه‌ده یاشایان و 7000 ایل‌لیک تاریخ و تمدّنه صاحب اولان التصاقی دیللی ائتنیک‌لرین داوامچیسی اولاراق اسلامدان سونرا و دؤردونجو هجری قمری یوز ایللیک‌دن قاجار دؤرونون سوْنونا قَدَر و مین ایل، بو اؤلکه‌ده حکومت قوروب بو تورپاق یولوندا جان وئریب، قان وئریب بو اؤلکه‌نی قورویانلار اولموشوق و بو تورپاقدا یاشامیشیق و یاشاییریق دا..

بیز بو اؤلکه ده هئچ بیر میلّت و قومیّتی و اونون دیل و مدنیّتینی اؤزوموزدن آشاغی و یا اؤزوموزدن یوخاری گؤرموروک و بوتون ائتنیک‌لره جمعیّت‌لری و نفوس چوخلوقلاری اساسیندا و بوتون ساحه‌لرده برابر حق قائیلیک و اینسانلارین سوْی- کؤک، دیل و باشقا فرقلرینه باخمایاراق بیر- بیرلری‌نین یانیندا دوست و قارداشجاسینا یاشاماسینا اینانیریق، آما بیزلری بو اؤلکه‌ده یوخ حساب ائدن، دیل و فرهنگی حقوقلاریمیزا اینانمایانلارا دئییریک: یولو یانلیش گئتمه یین، بیزده واریق!»

باش ساغلیغی

یئنی ایلده بوزامان کی طبیعت یئنی دن حیاتا بشالاییب یئر نفس چکیر، چیچکلر آچیر، کؤچری قوشلار سئوینجک دسته دسته کؤچوب گلیرلر، آذربایجاندا و تورکیه ده گئچن غملی و تاسفلی ایتفاق لار نتیجه سینده گوناهسیز و یاشاماق حقی اولان اینسانلار، سربازلار و سیویل لر حتی گنج لر و اوشاقلار اؤلوب حیات لارین غاییب ائدیرلر. آذربایجانلی و تورکیه لی دیلداشلاریمیز و قارداشلاریمیزین بو موصیبت له اؤز به اؤز اولماقلاری، اینسانا اوره ک سیخینتی سی وئریب و گؤزل باهارین شنلیکینین یئرینه اوره کلریمیزه غم غوصه و تاسف یئرلشدیریر. اینسانین اؤلومو و بو دونیانین کثیف سیاستینه قوربان گئتمه سی هر یئردن، هر نژاددان و هر دیلدن اولور اولسون منطق سیز، دلیل سیز و اینسان و اینسانیت آدینا بیر بؤیوک اوتانج دیر. بو ترورلارین تک سببی قودرتلرین چیرکین گیزلی نییتلری اولدوغوندان، انسانیت دونیاسیندا محققا محکوم دی. گؤررسن اولور بیر زامان بشرین صاحیب اولدوغو گوجلو و کثیف حئرصی قودرته، پولا، یئرینی اینسان سئوگی سینه وئرسین و دونیا باریش دا یاشاسین؟!

نویسنده: هفته

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

رفتن به نوارابزار