Fengye College Center
خانه / تورک هفته سی / شانلی قهرمانلار، هونرمندلر و عالیملر بئجرن قاراداغ
شانلی قهرمانلار، هونرمندلر و عالیملر بئجرن قاراداغ

شانلی قهرمانلار، هونرمندلر و عالیملر بئجرن قاراداغ

 آیدین شافاق 206

سئوگیلیم عشق اولماسا، وارلیق بوتون افسانه دیر

عشق دن محروم اولان، اینسانلیغا بیگانه دیر

من اسیری عشقی یَم اؤز خالقیمین، اؤز یوردومون

سئومه ین اؤز خالقینی، اؤز یوردونو دیوانه دیر

«علی آقا واحد»

شانلی قهرمانلار، هونرمندلر و عالیملر بئجرن قاراداغ

ورزقان دا دونیایا گؤز آچان آزادلیق قهرمانی «ستارخان قاراداغی»، اؤلکه سینین حورییتینه ساواشان «بابک خرم دین»، «دکتور محمد قریب» له بیرلیکده ایلک اوشاق طیب مرکزینین قوروجوسو «دکتور حسن اهری»، بؤیوک شاعیر «حکیم ابوالقاسم نباتی»، شاعیر و خالق فرهنگی نی توپلایان«عندلیب قره جه داغی»، عاشیق رسول قوربانی (دده)، عاشیق اسکندری، عاشیق چنگیز مهدی پور و چوخلو باشقا بؤیوک و اؤنملی شخصیت لر تؤرَدَن قاراداغ، قره‌داغ یا قره جه داغ، ایرانین شرقی آذربایجان اوستانیندا یئرلشن بؤیوک داغلیق بیر ماحالدیر. تورکجه ده «قارا/قره» سؤزجویو معمولا رنگ آنلامیندا دیر؛ آمما بیر باشقا آنلامی دا وار. قاراداغ ( قارا + داغ ) سؤزونده «قارا» بؤیوک، گؤرکملی و گئنیش آنلامیندادیر. تورک تاریخینده کی آدلار قاراخان، قارا یوسوف، قاراموراد، قاراملک، قاراارسلان …  قاراآغاج و تورکمنستان دا اولان گئنیش قوملوق«قاراقوم» هامیسیندا قارا بؤیوک معنی سینده دیر. نئجه کی قاراقایا، قاراچیمن و قاراباغ سؤزونده ده «قارا» بؤیوک و گئنیش معنی سی وئریر. قاراداغین گئنیش و یوکسک بیر-بیرینه سیرالانیب و قاراداغ آدلانان داغلاری، دئمک اولار تورکیه اؤلکه‌سینده آرارات (آغری) داغلارینین آردی‌سیدیر. آراشیدرمالارا گؤره بو یوکسک قاراداغین باشلانیشی جولفانین گونئیندن اولوب، گونئی‌دن تبریزین یاخینلیغینا (بهلول و دند) داغلارینا‌ دک، دوغودان ساوالانین اتک‌لرینه و موغانین دوزلوک‌لرینه‌ دک و قوزئی‌دن قاراباغین داغلارینا قوووشور. بوداغلارین اتک‌لرینده، زیروه لرینده و دره‌لرینده نئچه کندلر، چایلار و مئشه‌لر یئر توتوب و بو اوزدن قاراداغ آدلانیر. همدان ایالتی‌نین یاخینلیغیندا «کبوتر آهنگ» شهرینین قوزئینده‌کی داغلار دا و یا «مازندران» ایالتینده رسمی سندلرده «دوبرار» آدلانان بیرسئرا داغلار، اوجا و یوکسک اولدوقلاری اوچون قاراداغ آدلانیب‌لار.. قاراداغ ماحالی، گونئی آذربایجان‌دا، یئر آلان بؤیوک بیر اراضی دیر. قاراداغ قوزئی‌دن آراز چایی‌نا گونئی‌دن تبریز شهری‌نین یاخینلیغینا‌ دک، دوغودان اردبیل ایالتی‌نه و باتی‌دان جولفا‌یا محدود اولور.

یازیچی محمدحافظ زاده «ارسباران در گذر حماسه و تاریخ» کیتابیندا بئله یازیر: «قاراداغ ماحالی اسکی زامانلاردا 18 یئره بؤلونموشدور: حسن اوو، مئشه پارا، اوزومدیر، کئیوان، مینجیوان، کلیبر، گرمادوز، چهاردانگه، دودانگه، یافت، دیکله، ورگهان، هوراند، هریس،  بدوستان، قوزئی دیزمار، گونئی دیزمار و مواضع خان…» مئشه پارا، اسکی دن، بوگونکو «منطقه جنگلکاری ارسباران» آدلانان یئرلره دئییلیرمیش (مئشه لیک‌لره) کی حسن اوو، محمدخانلی، کلیبر و نئچه ماحالدان تشکیل تاپیردی امما نقشه‌ده اؤزو تکجه بیر ماحال ساییلیر و سیجیللین‌ده مئشه پارا ماحالی یازیلیر.

قاراداغ تاریخی باخیمدان اسکی لردن خانلیق یئری ایدی. قاراداغ خانلیغی 1747 میلادی ایلینده کاظم خانین الی ایله قورولوب و محمدقلی خانین قاراباغا کؤچمه‌سی ایله 1826 میلادی ایلینده باشاچاتیپ. 1826 میلاددان سونرا قجرلرین سونونا‌دَک بو یئرلرده اوچ  بؤیوک ائل: حاج علیلو، چلبیانلو و شاهسون ائللری خانلیق ائدیب و قاجار شاهلارینین آرخاسیندا دایانیبلار؛ آمما سونرالار رضاشاه اونلاری سیاستدن اوزاقلاشدیریب.

 مونترال-ین ایفتیخاری، «خانیم قره جه داغی» 

مونترال-ین ایفتیخاری، «خانیم قره جه داغی»

قاراداغ ماحالی تاریخ بؤیو، آزادلیق، علم، هونر، شعر و موسیقی ساحه سینده چوخلو ده یرلی و غورور دویمالی اینسانلار بسله ییبدیر. بو شانلی اینسانلار بوماحالین تاریخ صایفالاریندا سونسوزا قدر یاشاییب و پارلاق قالاجاقلار. قاراداغین ماوی گؤیونده بیر پاریلدایان اولدوز و اونون توپراغیندا کؤکو اولان بیر ده یرلی قادین «شیدا قره جه داغی»ایندی مونترال دا یاشایارکن او ماحالین شانلی اینسانلاریندان بیریسی دیر. بسته کار، پیانیست و موسیقی اؤیرتمنی، شیدا قره جه داغی 1320 گونش ایلینده تهران دا آنادان اولودو. قئرخلی ایللرده، اتریش-ین مرکزی «وین»نین موسیقی یونیورسیته سینده تحصیل آلاندان سونرا ایرانا دوندویونده موسیقی ساحه سینده فعالیته باشلاییب بیر عمور بو زمینه ده چوخ بؤیوک ایشلر گؤردو. «کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان»نین موسیقی بؤلومونون تمل داشین قویدوغوندان سونرا، فارابی یونیوئرسیته سینین دراماتیک هونرلر بؤلومونون اوستاد و گؤزتمنی اولدو. ایرانین ایلک فیلم بسته کار قادینی اولارکن قئرخا یاخین سینما و تلویزیون فیلملرینه موزیک دوزلتدی. بیر تعداد بو فیلملردن اولوسلار آراسی فیلم فستیواللاریندا جایزه قازاندیلار. بوآرادا بهرام بیضائی نین «رگبار» و «کلاغ» فیلمینه و ناصر تقوائی نین «دائی جان ناپلئون» فیلمینه ایشاره ائتمک اولار. هابئله او کانادا دا «شاملو»نون تانینمیش «پریا» شعرینی، اؤزو دوزلدن موسیقی ایله «اپرا باله» فرماسینا چئویردی. بو ده یرلی هونرمندین کاناداداکی سون ایشی «دیالوگ» آلبومو دور. 10 بؤلومده اولان «دیالوگ» سازلارین اوزلشیب دانیشیقلاریندان باشقا بیر سئرا شرق و غرب موسیقی عنصرلرینین اوزلشمه سینی گؤستره یه قویور. آیریجا بو ده یرلی خانیم 2005 میلادی ایلینده «ایرانیکا» انسیکلوپدیاسی طرفیندن تقدیرنامه آلیبدیر.

مونترال-ین ایفتیخاری، «خانیم قره جه داغی»مونترال-ین ایفتیخاری، «خانیم قره جه داغی»

آچیقلاما: آشاغادا یازیلان قاراداغ وصفینده کی شعر بو منطقه نین ان تانینمیش و سئویملی شعرلریندن بیریسی دیر. بو شعری یانلیشجاسینا قاراداغین بؤیوک شاعیری ستار گلمحمدی یه منسوب ائدیبلر؛ آمما دوغروسو ایکی هفته لیک «گویا» نشریه سینده «جمیله گلمحمدی»نین یازیسینا گؤره بو شعری 1336 دا شؤجیلی(دره جیک) کندینده آنادان اولان قارداش اوغلوسو «محمد گلمحمدی» 1362 ایلینده سؤیله ییبدیر.

 قاراداغ اؤلکه سینین گؤر نئجه دیوانه سی ام

شاعیر: محمد گلمحمدی

قاراداغ اهلی بیلیر من نئجه دیوانه سی ام

بابکین داش قالاسی، هم نبی کاشانه سی ام

ایسته دیم بیر کره ده سئیره چیخام بو ماحالی

آیلارین هیجرانینا سون قویا بلکه وصالی

کونلومو چَن بورویوب دوغما دیاردان آرالی

آخی من خان آرازین قان دولو پیمانه سی ام

قاراداغ اؤلکه سینین گؤر نئجه دیوانه سی ام

**********

سئومیشم زیروه سی قار سهرامانی شاه داغینین

باش بولاق اورتا قجللی قارالار یایلاغینی

مرد ایگیت مئیدانینی طُرفه گؤزل اویلاغینی*

داغینی اصلانینی سئت قایادان لانه سی ام

قاراداغ اؤلکه سینین گؤر نئجه دیوانه سی ام

**********

منی مفتون ائلیین ورزقانین حیواسی دیر

کیوانین آغ قیزیلی، مینجُوانین بوغداسی دیر

بیر کلیبر زوغالی، بیرده اهر آلماسی دیر

اوشتبین آغ نارینین قیرمزی شاهدانه سی ام

قاراداغ اؤلکه سینین گؤر نئجه دیوانه سی ام

*********

بسله نیب تای خضره هر قارا گؤز قیز گلینی

وئرمه ییب هر اؤتن* اغیار الینه پاک الینی

وئرمه رم یوز لا دانا آی بنیزین بیر تئلینی

گول خانیم نازلی صنم گول پری گول دانه سی ام

قاراداغ اؤلکه سینین گؤر نئجه دیوانه سی ام

*********

بو ائلین صنعتینه،‌ حکمتینه باش اوجادیر

چون جوان عاشیق حسین تک، اولو شاعیر یارادیر

افتخاریم او مرام عاشیقی صنعتکاریدیر

شاهدین داش اولان اوچ قارداشین افسانه سی ام

قاراداغ اؤلکه سینین گؤر نئجه دیوانه سی ام

********

سای حساب سیز بیلیرم گئچمیشینین قهرمانی

بیر مثل چون او وطن خادیمی ستارخانی

نبی تک چوخدو بئله خان بَیه، قان اوددورانی

عاشیقی هر تکی ام قوربانی هر دانه سی ام

قاراداغ اؤلکه سینین گؤر نئجه دیوانه سی ام

********

شعر گنجینه سی دی اوستاد عاشیق مسکنی دیر

خزرین حجمی قدر فولکلوریندان غنی دیر

شاعیرین الهامی گؤم گؤی چمنی، گولشنی دیر

خان چوُبان* قوشماسی نین اینجه سی دوردانه سی ام

قاراداغ اؤلکه سینین گؤر نئجه دیوانه سی ام

********

صحبت آچدیمسا دئیم تئللی سازین قودرتینی

مین کونول لر داشیییر معنوی ائل ثروتینی

میللته دیلغمی آتدیقجا آنار قودرتینی

خان کرم مجلیسینین قم ائوی قمخانه سی ام

قاراداغ اؤلکه سینین گؤر نئجه دیوانه سی ام

********

بیر زمان باسقی ائدیب شاهلیق ائده نلر ائلیمه

خور باخیب دیر بایاتی قوشما گرایلی دیلیمه

او سببدن چکیلیب قَم، سه گاهین زابلیمه

بیر شکسته قره باغ ماهنی سینین زیل سسی ام

قاراداغ اؤلکه سینین گؤر نئجه دیوانه سی ام

********

دئییرم بیرده گؤره ایدیم او گؤزل چاغلارینی*

تویلی بایراملی بوتون کندلی اولماغلارینی

هامینی افسون ائلیین نغمه لی ییغناغلارینی

مرادین چالدیغی او تئللی سازین شانه سی ام

قاراداغ اؤلکه سینین گؤر نئجه دیوانه سی ام

********

خالقینا ائتسه ستم ظالیم آغیر گون گوزاران

عکس ائدر ماهنی سینا شعرینه نفرتله اینان

ارتجاع ریشه سینه اودلو قلم ضربه ووران

«ستار*»ین سرمایه شعرینده کی تازیانه سی ام

قاراداغ اؤلکه سینین گؤر نئجه دیوانه سی ام

********

دینله* اشعاریمی ای خالقلارا ظولمت تؤرَدَن*

ایسته ییب هر بیر عوام خُلسه سایاق عغلی گؤدَن*

بابکین اؤلکه سینه سورسه خلافت یئنی دن

شمشیره ال آپاران شاعیری مردانه سی ام

قاراداغ اؤلکه سینین گؤر نئجه دیوانه سی ام

*******

*اوُیلاق = یاشاما یئری

*اؤتن = یولدان گئچن

*«خان چوُبان» موغان دا گئچن «آپاردی سئللر سارانی»نین حئکایه سی

*دینله = قولاخ وئر

*چاغلارینی = زامانلارینی

*ایشاره ائدیر قاراداغ شاعیری «ستار گلمحمدی» نین شعرینه

*تؤرَدَن = ایجاد ائلییین

*عغلی گؤدَن = عاغیل سیز

نویسنده: هفته

یک نظر

  1. Genuinely when someone doesn’t know after that its up to other people
    that they will help, so here it happens.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

رفتن به نوارابزار