قالب وردپرس بیتستان پرنده فناوری
Fengye College Center
خانه / عمومی / آریانا / بزکشی؛ رسم دیرینه مردم افغانستان
افغانستان

بزکشی؛ رسم دیرینه مردم افغانستان

نرگس هاشمی |

بزکشی، یکی از بازی‌های سنتی در افغانستان است که در فصل‌های خزان و بهار در دشت‌های شمال و شمال شرق افغانستان برگزار می‌شود.

بزکشی در افغانستان از حمایت دولت‌های متوالی برخوردار بوده است؛ این بازی در میان مردمان آسیای میانه و افغانستان از جمله ازبک‌ها، قرقیزها، ترکمن‌ها، هزاره‌ها، تاجیکان، و پشتون‌ها انجام می‌شده است و بعضاً هنوز هم انجام می‌شود.

بزکشی مسابقه‌ای است که تاریخ ایجادش به دوران باستان باز می‌گردد. نام این ورزش به معنای کشتن بز است که از شکار بزهای کوه‌ها توسط قهرمانان اسب سوار استنتاج شده است. امروزه اسب سوار یا تیمی که در این مسابقه شرکت می‌کند باید نعش این بز را به خط پایان برساند آن هم به عنوان نفر اول.

Aviron
Aviron

 

در افسانه‌ها آمده است که این ورزش برای اولین‌بار در حوزه دریای آمو انجام می‌شده است. ترکان آن دیار و دیگر مردم آن منطقه از اسپ‌های آن مناطق به سمت افغانستان کنونی مهاجرت کرده‌اند و از اسب بعنوان یک وسیله که در جنگ‌ها به کارشان می‌آمده است استفاده می‌کردند. معروف است که دو نوع اسب متعلق به افغانستان هستند. قتغن یک اسب نیرومند است که به قدرت و پایداری شهرت دارد. البته اسب دیگر از قتغن بزرگتر است و در فاریاب و بلخ بیشتر حضور دارد. هر دوی این گونه اسب‌ها برای بزکشی پرورش می‌یابند و مورد استفاده قرار می‌گیرند. اسب سوار نیز معمولا مردان هستند که به این ورزش عادت دارند. البته بازیکنان بزکشی يا چپ‌اندازان، گاه برای کسب مهارت به سال‌ها تمرین نیاز دارند.

ورزش بزکشی علاوه بر افعانستان، در آسیای مرکزی و در بین مردم سرزمین‌های تاجیکستان، قرغزستان، اوزبیکستان و ترکمنستان نیز رواج دارد. در برخی نوشته‌های تاریخی آمده است که مسابقات بزکشی در افغانستان به قرن یازده و دوره چنگیز خان مغل باز می‌گردد.

برخی نیز تاریخ بزکشی را به زمان لشکرکشی‌های اسکندر مقدونی نسبت می‌دهند. زمانی که پهلوانان آریایی به لشکر دشمن شبیخون می‌زدند و افراد دشمن را زنده از اردوگاه‌های شان با خود می‌آوردند.

بعد‌ها این مهارت جنبه ورزش به خود گرفت و برای نمایش و سرگرمی آنجام شد.

خیر‌محمد سانچراکی، سکرترجنرال و سرپرست فدارسیون بزکشی در افغانستان، در پیوند به تاریخچه ورزش بزکشی در افغانستان می‌گوید:

««اصلا بزکشی در زمان‌های بسیار قدیم و در میان مردم‌های که در کوه‌های هندوکش زندگی می‌کردند، برای تمرین‌های نظامی به منظور رفتن به جنگ مروج بود. بلآخره این مردم به خاطر این که به رزم و جنگ و سوارکاری آماده باشند، در آن زمان نیز از اسب‌های که بسیار تند و تیز و چابک بودند و به بزکشی مهارت داشتند، استفاده می‌شد. در زمان اسکندر مقدونی، لشکر این جهان‌گشاه از طرف مرد‌های اسب سوار شبیخون زده میشد و اسکندر مقدونی بعد از تحقیق دانست که این کار همان اسب سوارهای که بعدا به چاپ‌انداز‌ها مشهور شد، است. بالاخره رفته رفته این ورزش جنبی رسمی به خود گرفت و برای اولین بار در زمان پادشاهی محمد ظاهر شاه به گونه‌ی رسمی شامل ورزش افغانستان شد.»

به گفته‌ی آقای سانچارکی، هنوز هم ورزش بزکشی اصالت خود را حفظ کرده است و این ورزش بیشتر در روز‌های سال نو، عروسی‌ها و روز‌های عید برگزار می‌شود و علاقه‌مندان این ورزش برای تماشا جمع می‌شوند.

ورزش بزکشی یک ورزش بسیار پرهزینه است، یعنی آموزش یک اسب بزکشی اندازه‌ی خرچ یک فامیل است. صاحبان این اسب‌ها شبیه عاشق و معشوق با هم علاقه دارند. اسب‌ها با چاپ‌انداز‌ها علاقه دارند و صاحب خود را می‌شناسند. اسب‌های بزکشی به دلیل این که نژاد خیلی خوب دارند و آماده کردن‌شان خیلی مصرف دارد، یک صد تا دو صد هزار دالر آمریکایی قیمت دارند.

بزکشی در افغانستان بیشتر در فصل سرما برگزار می‌شود. به دلیل این که اسب همیشه در تحرک می‌باشد و انرژی مصرف می‌کند، گرمای هوا باعث می‌شود که اسب زود خسته شود و تحرک لازم را نداشته باشد. و حتا بمیرد. به همین دلیل، فصل گرما اسب‌های بزکشی در آخور می‌باشند و انرژی ذخیره می‌کنند تا برای زمستان آماده باشند.

کسی که بالای اسب سوار است، «چاپ‌انداز» نام دارد. چاپ‌‌انداز‌ها بیشتر پهلوان‌ها استند. افراد که دارای نیروی جسمی خیلی قوی بوده و هدایت اسب را بر عهده دارند. در میدان بزکشی دو محل مشخص وجود دارد، که یکی دایره «حلال» و دومی بیرق نام دارد. بیرق در یک فاصله معین در مقابل دایره حلال در سمت دیگر میدان بزکشی قرار دارد.

در شروع بازی، بز یا گوساله در وسط دایره حلال قرار داده می‌شود وچاپ‌انداز‌ها سوار بر اسب، در اطراف آن حلقه می‌زنند و لاشه را از زمین برداشته و آن را از بیرق عبور می‌دهند و سپس آن را باید دوباره به دایره حلال پرتاب کنند.

در کنار دیگر ورزش‌ها، بزکشی نیز دارای یک سری قوانین است که رفته رفته قوانین تازه داخل ورزش بزکشی شده است. در گذشته‌ها از مرده‌ی بز و گوساله استفاده میشد و سوارکار گوساله را از زمین بازی برداشته و به دایره حلال می‌رساند؛ اما در قانون جدید بزکشی به دلیل احترام گذاشتن به حقوق حیوانات، قرار است از گوسالۀ مصنوعی برای ورزش بزکشی استفاده شود.

مقام‌های کمیته ملی المپیک افغانستان اعلام کرده‌اند که بزکشی رسماً در فهرست بازی‌های ملی این کشور ثبت و دارای فدراسیون ورزشی شده است.

محمود حنیف از مسئولان این کمیته گفته است که بزکشی با وضع برخی قوانین به عنوان یک بازی ملی در چهارچوب فدراسیون بزکشی در زیرمجموعه کمیته ملی المپیک پذیرفته شده است.

به گفته او، وضع این قوانین زمینه آن را فراهم می‌کند که تلاش‌ها برای ثبت بزکشی در نهادهای بین‌المللی ورزشی با موفقیت بیشتری پیش برود و این بازی بین‌المللی شود.

خیرمحمد ایمن سانچارکی، دبیر کل فدراسیون بزکشی افغانستان، گفت که زدن اسب‌ها با شلاق هم باعث می‌شود که بازیکن متخلف کارت‌های زرد و سرخ دریافت کند.

تعیین یونیفورم ویژه، تقسیم مساوی میدان، افزایش شمار بازیکنان از ۲۰ به ۲۴، نام‌نویسی اسب‌های بزکشی، ایجاد مراکز بهداشتی و درمانی برای آن‌ها، از دیگر موارد وضع شده در این مقررات است.

منابع : ویکی‌پدیا، رادیوی بی‌بی‌سی و صفحات اجتماعی

 

نویسنده: هفته

مطلب پیشنهادی:

افغانستان

قلعه و طاق بُست جلوه‌های یک تاریخ درخشان

مؤرخان قدامت این قلعه و طاق را به پیش از اسلام نسبت می‌دهند و معتقدند که ساخت آن در قرن یازدهم میلادی تکمیل شده است

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *