Fengye College Center
خانه / عمومی / مقاله ها / دانش و اندیشه / چرا بشر هنوز در کودکی‌ به سر می‌برد؟ ماجرای نحسی عدد سیزده در قرن بیست و یکم
13
مسیحیان عدد ۱۳ را به دلیل شام آخر عیسی مسیح نحس می‌دانند. یکی از این جمع سیزده نفره، به مسیح خیانت کرد و سبب به صلیب کشیدنش شد

چرا بشر هنوز در کودکی‌ به سر می‌برد؟ ماجرای نحسی عدد سیزده در قرن بیست و یکم

واقعا باور کردن این‌که در قرن بیست و یکم، کسانی هنوز آن‌قدر به خرافات باور دارند که عدد سیزده را نحس می‌دانند و از آن به عنوان یک شماره استفاده نمی‌کنند، خیلی سخت است. به ویژه وقتی که درباره یک کشور صنغتی عضو گروه G8 حرف می‌زنیم. آیا عجیب نیست که بسیاری از ساختمان‌های کانادایی طبقه سیزدهم ندارند؟ آیا عجیب نیست که ما در ساختمان‌ها، بعد از واحد۱2، واحد۱4 را می‌بینیم؟

بسیاری درباره این‌که ساختمان‌های کانادایی واحد سیزده یا طبقه سیزدهم ندارند گفته بودند، اما تا زمانی که خودم این رویداد عجیب را ندیده‌ بودم، باورش نمی‌کردم. آیا می‌توان در قرنی که گمان می‌کنیم به نوعی بلوغ علمی نزدیک شده‌ایم، به نحسی یک عدد باور داشت؟ واقعا با خودمان نمی‌اندیشیم که چطور می‌توان بعد از۱۲، عدد۱۴ داشت؟ آیا این۱۴ همان سیزده‌ای نیست که فقط ظاهرش را عوض کرده‌اند؟

 

Elite College
Aviron

 

قطعا عددی که بعد از۱۲ می‌آید، همان ماهیت عدد سیزده را دارد. پس چطور می‌توان تنها با تغییر ظاهر، گمان کرد که می‌توان از نحسی فرضی عدد سیزده گریخت؟ اصلا یک انسان منطقی که به ترتیب اعداد نگاهی منطقی دارد، چطور می‌تواند عدد چهارده را بعد از دوازده قبول کند؟

وقتی مسایلی از این دست هنوز در زندگی ما وجود دارد، به سادگی می‌توان دریافت که بخش بزرگی از جامعه، هنوز در کودکی بشر مانده‌اند، کودکی که هنوز به لولوها باور دارد و وقتی سایه‌ای روی دیوار می‌افتد، از ترس دندان‌هایش را به هم می‌ساید.

بسیاری از مردم جهان، از جمله کبکی‌ها، معتقدند که اگر روز سیزدهم ماه در روز جمعه واقع شود، نهایت بدشانسی و بدیمنی است. کبکی‌های فرانسوی‌‌زبان برای این روز از عبارت « vendredi treize» استفاده می‌کنند. شاید باید دلیل این بدیمن‌ بودن را به صلیب کشیدن بسیاری از مسیحیان در قرن سیزدهم مرتبط دانست.

شاید خصلت آدمی این است که همواره خصلت‌هایش را حفظ می‌کند، حتی اگر به مرز پیری رسیده باشد. بسیاری از ما در طول سال‌های زندگی‌مان، عادت‌ها و خصلت‌هایمان را حفظ می‌کنیم و کودکانی هستیم که از نظر سنی مدام مسن‌تر می‌شویم، کاری که بشر چندین هزارساله هم هنوز با آن دست به گریبان است.

خرافات از کجا آمده‌اند؟ مثلا چرا ۱۳ عددی نحس است؟ چرا دست از سر ما برنمی‌دارند؟ یا شاید ما دست از سر آن‌ها برنمی‌داریم.

چرا عدد بیچاره۱۳ نحس شد؟

داستانی وجود دارد که نمی‌دانم منبع‌اش کجاست، اما آن‌را بارها در رسانه‌های اجتماعی همچون فیس‌بوک و تلگرام خوانده‌ام. داستان از این قرار است که گربه‌ای به معبدی می‌رود و هنگام عبادت مزاحم مومنان می‌شود. می‌خواهند گربه را از معبد بیرون کنند و او نمی‌رود. به خشونت متوسل می‌شوند و دل پیر معبد می‌سوزد و اجازه می‌دهد که گربه در معبد بماند.

چندی بعد پیر معبد در می‌گذرد، اما گربه هنوز در معبد است و چنان بخشی از معبد شده که برخی گمان می‌کنند که اگر گربه نباشد نیایش‌شان کامل نیست. حضور گربه چنان جا افتاده است که کسی نمی‌تواند معبد را بدون او تصور کند. کسی هم به یاد نمی‌آورد که گربه چگونه سر از معبد در آورده است.

بسیاری گمان می‌کنند که باور به نحسی عدد سیزده ریشه در یونان باستان دارد. گفته می‌شود که تعداد خدایان در یونان دوازده بوده اما وقتی سیزدهمی وارد می‌شود یكی از آنها را می‌كشد و خود به جای او می‌نشیند و از آن به بعد همه چیز به هم می‌ریزد و اوضاع خراب می‌شود.

خرافه عدد سیزده هم داستانی مشابه دارد. درست است که بسیاری گمان می‌کنند که نحسی این عدد به «شام آخر» برمی‌گردد و این‌که در این شب عیسی رسول و دوازده حواریون‌اش با هم شام خوردند و از این میان، یک حواری که سیزدهمی بود، خائن از کار در آمد و محل زندگی عیسی را لو داد. اما این بخشی از ماجراست.

13
هنوز بسیاری به نحسی عدد سیزده باور دارند و به همین دلیل آن‌را به عنوان پلاک یا شماره واحد ساختمان‌ها استفاده نمی‌کنند

چندی قبل در یکی از یادداشت‌های «خط قرمز باریک»، به گزارشی از نشریه «مک‌لین» ارجاع داده بودم که در آستانه کریسمس سال گذشته منتشر شده بود. در آن گزارش سندیت تاریخی زندگی عیسی مسیح محل تردید واقع شده بود. یعنی نویسندگان ادعا کرده بودند که در هیچ یک از کتاب‌های تاریخی معاصر، نامی از چنین فردی نیامده است.

با این توصیف که زندگی خود عیسی پیامبر در تاریخ چنان روشن نیست، چگونه می‌توان در مورد «شام آخر» و دوازده به علاوه یک نفری اندیشید که در نهایت یکی‌شان به عیسی خیانت کرد و سبب به صلیب کشیدنش شد؟

با فرض این‌که بتوان تمام روایت‌های زندگی عیسی، از جمله «شام آخر» را باور کرد، آیا این سوال را نمی‌توان مطرح کرد که مسیحیت به شدت متاثر از فرهنگ یونانی و رومی بوده است؟ بحث درباره تاثیر فرهنگ رومی بر مسیحیت مجالی دیگر می‌طلبد، اما نمی‌توان در آن شک کرد.

بسیاری گمان می‌کنند که باور به نحسی عدد سیزده ریشه در یونان باستان دارد. گفته می‌شود که تعداد خدایان در یونان دوازده بوده اما وقتی سیزدهمی وارد می‌شود یكی از آنها را می‌كشد و خود به جای او می‌نشیند و از آن به بعد همه چیز به هم می‌ریزد و اوضاع خراب می‌شود.

برخی دیگر هم نحسی سیزده را به جادوی اعداد مرتبط می‌دانند. به قول ویل دورانت از آنجا كه دوازده عددی بوده كه به ۲ و ۳ و ۴ و ۶ بخش پذیر بوده و عدد كاملی به شمار می‌آمده و درست بعد از آن عدد سیزده است كه به هیچ كدام از آن اعداد بخش پذیر نیست، نحس شده است.

آیا عدد سیزده در همه فرهنگ‌ها نحس است؟

بر اساس پژوهش‌هایی که در تاریخ ایران باستان انجام شده، عدد سیزده در گذشته ایران، نه تنها عددی نحس نبوده، که عددی خوب بوده و نشانه خوشبختی. عده‌ای از محققان بر این باور هستند که بدیمن بودن عدد۱۳ از عالم مسیحیت به زرتشتیان و بعد از آن به سمت مسلمانان سرایت کرده است.

در نمادهایی كه در اسكناس یك دلاری وجود دارد، به طور اغراق آمیزی نقش عدد ۱۳ دیده می‌شود. در واقع مفهوم عدد ۱۳ در تاریخ آمریكا بسیار مستحكم است. این عدد را در بسیاری از نمادهای آمریكایی می‌بینیم، مثلا ۱۳ قوم اولیه آمریکا، امضاءکنندگان بیانیه استقلال این کشور بوده‌اند. به‌همین مناسبت، ما روی اسکناس یک دلاری، ۱۳نوار پرچم، ۱۳هرم، ۱۳نوار روی سپر، ۱۳برگ شاخه زیتون، ۱۳عدد پیکان و ۱۳ستاره می‌بینیم.

در زمان ایرانیان باستان، عمر جهان هستی را ۱۲هزار سال می‌دانستند، از همین رو عدد۱۳ به عنوان نمادی نو و شروع دورانی جدید مطرح بوده است. دلیل اینکه نوروز را ۱۲روز جشن می‌گرفتند، و روز سیزدهم را به عنوان حسن ختام نوروز در طبیعت جشن می‌گرفتند، همین نکته بوده است.

نحس
برخی از پژوهشگران معتقدند که ایرانیان باستان، روز ۱۳ فروردین را جشن می‌گرفتند و آن‌را بد نمی‌دانستند

دکتر اسماعیل وزیری، یکی از پژوهشگران تاریخ ایران، در مورد عدد ۱۳ به داستان آرش کمان‌گیر اشاره می‌کند. به گفته او، ماجرای آرش کمانگیر در روز سیزدهم روی داد، روزی که آرش، جان در کمان نهاد و تا ایران سرزمینی مستقل از توران باشد. به میمنت این روز، سیزدهم تیر را روز «ایزد تیشتر» نام نهاده بودند و آن را جشن می‌گرفتند.

در برخی از فرهنگ‌های دیگر هم سیزده عددی خوب شمرده شده است. مثلا «مایا» ها، عدد سیزده را دوست می‌داشتند. مایاها و به طور کلی بومیان جنوب آمریکا به جادوی عدد سیزده باور داشتند و آن‌را علامت نو زایی می‌دانستند. آن‌ها باور داشتند که در مضرب‌های۱۳، همچون۲۶ و ۵۲، جهان دچار تغییر و تحول می‌شود و جهش می‌یابد.

در نمادهایی كه در اسكناس یك دلاری وجود دارد، به طور اغراق آمیزی نقش عدد ۱۳ دیده می‌شود. این عدد را که در بسیاری از نمادهای آمریكایی می‌بینیم، بر اسکناس یک دلاری هم جلوه‌گر شده است.

مثلا۱۳ قوم اولیه آمریکا، امضاءکنندگان بیانیه استقلال این کشور بوده‌اند. به‌همین مناسبت، ما روی اسکناس یک دلاری، ۱۳نوار پرچم، ۱۳هرم، ۱۳نوار روی سپر، ۱۳برگ شاخه زیتون، ۱۳عدد پیکان و ۱۳ستاره می‌بینیم.

در زمان ایرانیان باستان، عمر جهان هستی را ۱۲ هزار سال می‌دانستند، از همین رو عدد ۱۳ به عنوان نمادی نو و شروع دورانی جدید مطرح بوده است. دلیل اینکه نوروز را ۱۲ روز را جشن می‌گرفتند، و روز سیزدهم را به عنوان حسن ختام نوروز در طبیعت جشن می‌گرفتند، همین نکته بوده است.

اما جدای از باورهای قومی و ملی، بسیاری از جذابیت عدد سیزده در مسایل علمی می‌گویند. مثلا ۱۳ از متصل شدن دو عدد نخست مثلثی ساخته می‌شود. ( ۱, ۱+۲, ۱+۲+۳ …  اعداد مثلثی هستند.) یا می‌گویند که ۱۳ كوچكترین عدد اولی است كه مجموع ارقام آن مربع است.

عدد۱۳ در بسیاری از آداب و رسومی كه علم هندسه در آن‌ها به نوعی وجود دارد، نقش محوری دارد. بسیاری الگوهای بدن انسان و طبیعت را بر مبنای عدد۱۳ می‌دانند. برای نمونه ۱۳مفصل اصلی در بدن آدمی وجود دارد. سال خورشیدی ۱۳مدار قمری دارد و ماه هر روز ۱۳درجه در آسمان حركت می‌كند.

عدد سیزده چه تغییراتی در دنیای ما داده است؟

عدد سیزده تغییراتی در سطح وسیع را در دنیای ما ایجاد کرده است. به طور مثال، مسیحیان هیچ وقت سیزده نفری سر یک میز غذا نمی‌خورند، هرچند که آمریکایی‌ها ابتکار عدد ۱۲+۱ را به خرج دادند تا از نحسی سیزده فرار کنند و البته با این‌کارشان، ماجرای سیزده کمی لوس شد و از جدیت در آمد.

بسیاری از مردم جهان، از جمله کبکی‌ها، معتقدند که اگر روز سیزدهم ماه در روز جمعه واقع شود، نهایت بدشانسی و بدیمنی است. کبکی‌های فرانسوی‌‌زبان برای این روز از عبارت « vendredi treize» استفاده می‌کنند. شاید باید دلیل این بدیمن‌ بودن را به صلیب کشیدن بسیاری از مسیحیان در قرن سیزدهم مرتبط دانست.

در روز جمعه۱۳ اكتبر۱۳۰۷ میلادی تعدادی از اعضای فرقه‌ای از صلیبیون نظامی قرون وسطی، توسط فرمانداران فیلیب چهارم، شاه فرانسه به صلیب کشیده شدند.

ماجرای نحسی روز جمعه سیزدهم ماه، دستمایه چند فیلم و سریال هم شده که Friday the 13th یکی از آن‌هاست.

نحسی 13
ماجرای نحسی روز جمعه سیزدهم ماه، دستمایه چند فیلم و سریال هم شده که Friday the 13th یکی از آن‌هاست

گرچه می‌شود برای نحسی جمعه سیزدهم ماه دلیلی پیدا کرد، اما نحسی سیزدهمی که در روز سه‌شنبه واقع شده باشد، احتمالا باید دلیلی عجیب داشته باشد. در اسپانیا مردم اعتقاد دارند که اگر سیزدهم یک ماه برابر با سه‌شنبه باشد آن روز، روز بدشانسی است و احتمالا اتفاقات بدی خواهد افتاد. سه‌شنبه به زبان اسپانیایی مارتس نامیده می‌شود که برگرفته از سیاره مریخ (mars) است و البته در قرون وسطی صفت شیطان کوچک بود. بیچاره سه‌شنبه. بیچاره ما که مدام دنبال نحسی می‌گردیم.

این‌که بسیاری از هواپیماها صندلی شماره سیزده ندارند، بسیاری در روز سیزدهم جشن عروسی نمی‌گیرند و کلا به مناسبت‌های گوناگون از این عدد دوری می‌کنند، از نکاتی است که شاید به مرزهای خاصی محدود نشود. آیا روزی خواهد رسید که ما نگرانی‌هایی جدی‌تری داشته باشیم؟ نگرانی‌هایی از جمله نابود شدن زمینی که بر آن زندگی می‌کنیم؟

نویسنده: سجاد صاحبان‌زند

من یک عکاس و روزنامه‌نگار حرفه‌ای هستم. تحصیلاتم را در عرصه سینما ( تولید فیلم- کارشناسی) در دانشکده صدا و سیما گذرانده‌ام. همچنین در کالج داسون مونترال عکاسی حرفه‌ای (DEC) خوانده‌ام. با نشریات بسیاری در ایران کار کرده‌ام که از جمله آن‌ها می‌توانم به چلچراغ، روزنامه شرق، خبرگزاری مهر، همشهری و خبرگزاری کتاب ایران اشاره کنم. سه کتاب منتشر کرده‌ام. هم اکنون مفتخرم که بخشی از خانواده هفته هستم.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *