Fengye College Center
خانه / عمومی / مقاله ها / سلامت تن و روان / مهارت تفکر خلاق از دسته مهارت‌های زندگی (بخش 1 از 3)

مهارت تفکر خلاق از دسته مهارت‌های زندگی (بخش 1 از 3)

دکتر الهام گرامی|

 

بیشتر بخوانید: مهارت تفکر خلاق از دسته مهارت‌های زندگی (بخش 2 از 3)

 

تعریف تفكر

تفکر فرایندی است که از طریق آن یک بازنمایی ذهنی جدید به وسیله تبدیل اطلاعات و تعامل بین خصوصیات ذهنی، قضاوت، انتزاع، استدلال و حل مسئله ایجاد می‌گردد.

 

در میان انواع مهارت‌های زندگی، مهارت پرورش تفکر خلاق از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. با گسترش علم و تکنولوژی و ضرورت بازنگری در شیوه زندگی سنتی نگاه نو به پدیده‌ها و تلاش برای ارائه راه‌حل‌های تازه می‌تواند بر موفقیت افراد بیافزاید.

 

Aviron
Elite College

 

تورنس محقق و نویسنده كتاب‌های خلاقیت، در كتاب «استعدادها و مهارت‌های خلاقیت و راه‌های آزمون و پرورش آن» خلاقیت را این‌چنین تعریف می‌كند که می‌توان به موارد زیر اشاره كرد:

  • خلاقیت، عمیق‌تر كندن است.
  • خلاقیت، دوباره نگاه‌ كردن است.
  • خلاقیت، خط‌ زدن اشتباهات است.
  • خلاقیت، وارد آب‌های عمیق شدن است.
  • خلاقیت، خارج شدن از پشت درب‌های بسته است.
  • خلاقیت، میل به دانستن است.
  • خلاقیت، خوش‌بودن است.
  • خلاقیت، دست دادن با آینده است.

خلاقیت، درك استعدادهای بالقوه یك كودك و سپس كمك به كودك برای به فعل درآوردن آن‌هاست. تشكیل تصویری از آینده و سپس حل مسئله در آینده است. از تعاریف اخیر چند عبارت مهم  جهت درك چیستیِ خلاقیت قابل برداشت است:

  1. خلاقیت، یك فعالیت است كه پس از یك تصور ذهنی صورت می‌گیرد.
  2. خلاقیت، وقتی وجود دارد كه مسئله‌ایی وجود داشته باشد و به روشنی تبیین شده باشد.
  3. خلاقیت، در جریان فعالیت برای حل مسئله حاصل می‌شود و بعد با پی‌گیری، تحقق می‌یابد.
  4. خلاقیت تا وقتی فعالیت اجرایی عینی‌شدن آن، انجام نشده باشد، خلاقیت نامیده نمی‌شود و وقتی مسئله به طور عینی حل شد و حل آن مورد قبول قرار گرفت و نیز ویژه بودن آن كشف شد، خلاقیت نامیده می‌شود. جمله اخیر بدین معنی است كه ممکن است هر عملی خلاق شمرده شود و حتی به صورت خاص‌تر، هر عملی خلاقانه است، تنها كسی به خلاقانه بودن آن پی نبرده است.

 بر اساس تعاریف موجود، خلاقیت «متعارف» را می‌توان چنین تعریف كرد: فرآیندی كه در طی آن یك نیاز شناخته می‌شود، تبیین می‌گردد و به شیوه‌ای جدید كه شاید تا به حال به كارگرفته نشده است، رفع می‌گردد (مسئله حل می‌شود). به عبارت دقیق‌تر، آن‌چه به صورت متعارف به نام خلاقیت می‌شناسیم، فرآیندی است كه آن‌را به عنوان فرآیند حل مسئله می‌شناسیم.

بنابراین حل مسئله به روش نوین را خلاقیت می‌گویند. در گذشته، خلاقیت را كه نتیجه انجام عمل تفكر خلاق بود، نوعی عمل پست و سیر قهقرایی می‌دانستند و در واقع انجام تفكر خلاق و در نتیجه ایجاد خلاقیت را سیر نزولی و در خدمت نفس بر می‌شمردند. اما نظریه‌های جدید، خلاقیت را بر خلاف گذشته قهقرایی نمی داند و آن‌را عملی بسیار مفید تلقی می‌كند.

 

تعریف تفکر خلاق

تفکر خلاق مهارتی است که شخص از تلفیق مهارت‌های حل مسئله و تصمیم‌گیری، از افکار یا روابط نو برخوردار می‌شود و قدرت کشف و انتخاب راه‌حل‌های جدید را پیدا می‌کند. به عبارت دیگر تفكر خلاق یعنی ایجاد ارتباط بین چیزهای بی‌ارتباط  و ایجاد یک راه تازه برای حل مسئله.

همه ما می‌دانیم که یکی از مهم‌ترین وجوه تمایز انسان از دیگر موجودات، قدرت تفکر و خلاقیت اوست. قدرت دستکاری در ذهن و پدیده‌هاست، قدرت کشف و تولید ابزار و اندیشه‌های جدید است، که همه این‌ها به نوعی خلاقیت است. همه انسان‌ها کم و بیش خلاق‌اند و این توانایی هم‌چون انواع هوش با درجات متفاوت در همه ما وجود دارد، مهم آن است که بتوانیم آن را شکوفا نموده، توسعه دهیم و به خدمت بگیریم.

تفکر خلاق می‌تواند بهترین سلاح مبارزه با مشکل نیز قلمداد شود. افرادی که تفکر خلاق را در خود شکوفا نکرده‌اند تا به کوچک‌ترین مشکلی می‌رسند، می‌گویند:«بازیک مشکل تازه!» 

در صورتی که انسان‌های خلاق این نگرشِ منفی را تسلیم شدن قبل از جنگ می‌پندارند، زیرا معتقدند مشکل نه تنها مزاحمت نیست، بلکه مبارزه‌ای برای کشف راه حل است.

تفکر خلاق می‌تواند به ما بیاموزاند که حتی وقتی با حادثه‌ای ناگوار برخورد کردیم، چگونه احساس بد و منفی خود را به احساس خوب و مثبت تبدیل کنیم.

منظور از تفكر خلاق چیست؟  كاربرد آن كجاست؟ چه مواقعی نباید از تفكر خلاق استفاده كنیم؟ تفاوت و رابطه این روش تفكری با روش‌های تفكری دیگر چیست؟ چرا باید از تفكر خلاق استفاده كنیم؟ اگر از آن استفاده نكنیم چه پیش می‌آید؟ آیا توانایی تفكر خلاق در همگان وجود دارد، یا تنها عده‌ای از آن برخوردارند؟ علل متفاوت بودن میزان شكوفایی آن در افراد مختلف چیست؟ عوامل موثر و موانع شكوفا شدن آن، كدامند؟ آیا توانایی تفكر خلاق، اكتسابی است؟ چگونه توانایی تفكر خلاق را به دست آوریم؟ (در خود شكوفا سازیم؟) از كجا آغاز كنیم؟…

برای پاسخ به این پرسش‌ها باید دانست که تفكر، عملی ذهنی است و زمانی مطرح می‌گردد كه انسان با مسئله‌ای مواجه است و خواستار حل آن است. در این هنگام در ذهن، تلاشی برای حل مسئله آغاز می‌گردد كه این تلاش ذهنی را، تفكر می‌نامند.

فعالیت برای حل مسئله، از مراحلی تشكیل شده است كه از تعریف مسئله به طور شفاف، روشن و ملموس، آغاز می‌گردد و با پیدا كردن راه‌حل‌هایی برای حل مسئله ادامه می‌یابد و با به كارگیری عملی بهترین راه‌حل و یافتن جواب نهایی به پایان می‌رسد. هر یك از روش‌های تفكر را می‌توان متدهایی دانست كه به كمك آن‌ها، قسمتی از فرایند حل مسئله، با موفقیت طی می‌شود.

تفكر خلاق شیوه‌های تفكری هستند كه به كمك آن‌ها و برای حل مسئله، راه‌حل‌های متنوعی به دست می‌آید. از این طریق احتمال دستیابی به مناسب‌ترین راه حل بالا می‌رود. البته با تفكر خلاق بهترین راه حل انتخاب نمی‌شود، بلكه فقط یافتن راه حل، صورت می‌گیرد. 

یكی از معضلات روش‌های تفكری، توقعاتی است كه در ذهن اغلب افراد نسبت به این روش‌ها وجود دارد. هر روش تفكر برای قسمت خاصی از فرایند حل مسئله به كار می‌رود و دارای فضا و حال و هوای ویژه‌ای است. برای مثال در مرحله تنظیم صورت مسئله و یا در مرحله انتخاب بهترین راه‌حل از میان راه‌حل‌های به دست آمده، فضای ذهنی، فضایی جدی و رسمی است.

برعکس، هنگامی كه برای حل مسئله از تفكر خلاق جهت ایده‌یابی استفاده می‌شود، فضای ذهنی، فضایی نرم و لطیف، شوخ و غیر رسمی است.

 از خطرات و معضلاتی كه امكان وقوع آن در فرایند حل مسئله وجود دارد، عدم رعایت این فضاهای ذهنی است. برای مثال: فرد در جایی كه فضا جدی است (مثل مرحله انتخابِ مناسب‌ترین راه‌حل از میان راه‌حل‌های دیگر) غیر‌رسمی و شوخ برخورد كرده و یا در جایی كه فضای غیررسمی لازم است (فضای لازم برای تفكر خلاق) جدی بشود.

بسیاری از انسان‌ها در زندگی خود به نوعی با مسئله‌ای مواجه‌اند و در نتیجه باید برای حل آن تلاش كنند. در بسیاری از موارد، افراد داری مسائل مشابه و مشتركی مثل تأمین معاش، مسائل خانوادگی و اجتماعی و غیره هستند، اما تلاش افراد در حل این مسائلِ مشترك، بسیار متفاوت است. یكی از دلایل این تفاوت‌ها را می‌توان تفاوت در راه‌حل‌های به دست آمده برای حل این مسائل، دانست. این تفاوت، ریشه در میزان شكوفا بودن توانایی در یافتن راه‌حل افراد دارد.

اما تحقیقات جدید نشان می‌دهد كه توانایی تفكر خلاق، به صورت بالقوه در اختیار همگان قرار دارد و میزان شكوفایی این توانایی است كه در افراد مختلف، متفاوت است و از علل آن، تفاوت در میزان توجه فرد به آن و تلاش در شكوفا نمودن آن است. تحقیقات جدید، معرف آن است كه تفكر خلاق، اكتسابی و قابل یادگیری است.

با دانش و تسلط بر شیوه‌های تفكر خلاق، می‌توان در جهت دستیابی به ایده‌های بسیار قدرتمند، عمل نمود./ ادامه دارد.

رواندرمانگر
الهام گرامی

 

 

نویسنده: هفته

مطلب پیشنهادی:

مهارت تفکر خلاق

مهارت تفکر خلاق از دسته مهارت‌های زندگی (بخش 2 از 3)

اولین قدم جهت شكوفاسازی توانایی تفكر خلاق، آن است كه شخص بخواهد این توانایی را به دست آورد و برای به دست آوردن آن، وقت و انرژی صرف كند و از آن مهم‌تر، برای پذیرش تغییر آماده باشد

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

رفتن به نوارابزار