Fengye College Center
خانه / عمومی / مقاله ها / سلامت تن و روان / اختلال بیش‌فعالی و نقص توجه در کودکان و راه‌های درمان آن

اختلال بیش‌فعالی و نقص توجه در کودکان و راه‌های درمان آن

اختلال بیش فعالی یک اختلال رفتاری رشدی در روان‌پزشکی و تقریبا از شایع‌ترین اختلال رفتاری در کودکان و نوجوانان در حوزه روانپزشکی است و عمدتا در پسران بیش از دختران شایع است.

اگر بیش‌فعالی تا سن خاصی ادامه یافته و درمان نشود، ممکن است کودکان را در بزرگسالی دچار مشکلات جدی کرده، به صورتی که در امور تحصیلی و مهارت‌های ارتباطی موفق نبوده و یا در بزرگسالی به سمت رفتارهای پرخطر و ضداجتماعی کشیده شوند.

 

Elite College
Aviron

 

علل اختلال بیش فعالی

اختلال بیش فعالی علت‌های زیادی داشته باشد و گاهی نیز علت واضحی در ابتلای به آن دیده نمی‌شود، ولی از عمده‌ترین علل آن می‌توان به:

 

  1. عوامل ژنتیکی

میزان اختلال بیش فعالی در کودکانی که سابقه ابتلا به این اختلال در والدین و بستگان آن‌ها وجود دارد، بیشتر از کودکانی است که سابقه ابتلا به این اختلال در والدین و بستگان آن‌ها وجود ندارند.

 

  1. عوامل محیطی اختلال بیش فعالی

عوامل محیطی از دوران بارداری تا هنگام تولد و بعد از آن بر شخصیت و عملکردهای انسان اثر می‌گذارند. بدون شک تاثیری که یک خانواده سالم بر رشد همه جانبه کودک می‌گذارد، متفاوت از خانواده‌های ناسالم خواهد بود. اختلافات و تنش بین والدین، ناسازگاری، پرخاشگری و خلق و خوی مضطرب آن‌ها و هم‌چنین جدایی والدین در به وجود آمدن این اختلال سهم بسزایی دارند.

در این میان می‌توانیم به عوامل دیگری مثل اعتیاد والدین به سیگار، انواع مخدرها و الکل و نیز شکل زندگی مدرن امروزی، افزایش تنش‌ها در خانواده‌ها، اشتغال هر دو والدین و عدم وقت‌گذاری مناسب با فرزندان‌شان، هم‌چنین  آپارتمان‌نشینی و عدم تحرک کودکان همه و همه در شکل‌گیری این اختلال مهم است.

                          

علائم بیش فعالی

 پرتحرکی زیاد، تحرک زیاد در دست و پا، رفتارهای تکانشی (ناگهانی و غیرقابل پیش‌بینی)، عدم تمرکز، دقت پایین، پرحرفی، انجام کارهای پرخطر و نداشتن ترس، آسیب زدن به خود و دیگران، گم کردن مداوم وسایل به خصوص در مدرسه، اختلال در روابط با دوستان و همکلاسی‌ها، مشکلات درسی و افت تحصیلی، خواب ناآرام و کافی که در خواب تحرکات زیادی دارند و دشواری در به رختخواب رفتن، انرژی و عدم احساس خستگی و عمدتا دوره نوزادی سخت همراه با بیقراری و گریه‌های زیاد از علائم این اختلال است.  

کودک با اختلال بیش‌فعالی حداقل دارای شش علامت از این علائم و طی مدت 6 ماه و به خصوص با گزارش منفی از طرف مدرسه یا مهد کودک همراه است.

 

سه نوع اختلال بیش‌فعالی وجود دارد:

  1. اختلال بیش‌فعالی از نوع پرتحرکی و برانگیختگی HD: علائم بیش فعالی در نوع پرتحرک و برانگیخته شامل ‌قراری و ناآرامی، مشکل در حفظ نشستن، دویدن بیش از حد و یا بالا و پایین پریدن، ناتوانی از بازی کردن در سکوت، صحبت کردن زیاد و وسط حرف دیگران پریدن، پاسخ به سوالات قبل از اتمام آن، عدم صبوری و عدم رعایت نوبت مثل در صف ایستادن
  2. اختلال بیش‌فعالی از نوع بی‌توجهی AD: ناتوانی در توجه به جزئیات، بی‌دقتی در تکالیف مدرسه یا سایر فعالیت‌ها، مشکل در ادامه دادن درس و دقت در طی فعالیت‌ها، مشکل آشکار در گوش دادن، مشکل در پیروی از دستورات، بی‌نظمی، اجتناب از کار‌هایی که به تلاش ذهنی و تفکر نیاز دارد، گم کردن اسباب بازی‌ها و کتاب‌ها و وسایل، واکنش بیش از حد به محرک‌ها و فراموشی در فعالیت روزانه.
  3. اختلال بیش‌فعالی از نوع پرتحرکی به همراه نقص توجه و کمبود دقت که شایع‌ترین این اختلال در بین کودکان و نوجوانان است.

 

تفاوت بیش‌فعالی با بازیگوشی

در اغلب خانواده‌ها کودکانی دیده می‌شوند که در حین بازی کردن شیطنت کرده، سر و صدای زیادی داشته و در برخی مواقع هم به تذکرات بی‌توجه هستند، به طوری که در این شرایط والدین و اطرافیان این بازیگوشی و شیطنت کودک را به اشتباه بیش‌فعالی خطاب می‌کنند.

تفاوت کودکان بازیگوش و پرتحرک درعلائمی که در بالا ذکر شد؛ است.

  1. مشخصه اصلی اختلال بیش‌فعالی: پرتحرکی زیاد، کمبود توجه و در نهایت اعمال تکانه‌ای مثل کارهای ناگهانی، خطرناک و غیرقابل پیش‌بینی است. توجه داشته باشید که کودکان بازیگوش نیز ممکن است در حین بازی بسیار شلوغ کرده، جنب و جوش زیادی داشته باشند و به تذکر اطرافیان نیز بی‌توجهی کنند، ولی حالت‌هایی که منجر به ناهنجاری شود را ندارند و این رفتارهای شیطنت به دلیل سن کودک بوده و به مرور بهتر می‌شود. حال آن‌که در کودکان بیش‌فعال، این‌گونه رفتارها ممکن است نه تنها به مرور بهتر نشده بلکه شدت بیشتری پیدا کرده و در مدت طولانی و به خصوص در محیطی خارج از منزل و در محیط مدرسه یا مهد کودک و با شکایت معلمان همراه باشد.

کودک بازیگوش کودکی است که علیرغم این‌که تحرک بالایی دارد، اما بازدهی خود را در امر تحصیل و روابط اجتماعی از دست نمی‌دهد، در حالی‌که کودک بیش فعال در کنار تحرکات زیاد، دارای مشکلات رفتاری، اختلال در روابط با دوستان و همکلاسی‌ها و همین‌طور اختلال در یادگیری و تحصیل نشان می‌دهد.

در واقع مرز تشخیص برای این کودکان وجود اختلال در عملکردهاست، نه میزان تحرک و فعالیت آن‌ها

 

روش‌های درمان اختلال بیش فعالی

این اختلال اگر به موقع و درست درمان شود، قطعا درما‌ن‌پذیر است.

  1. بررسی و درمان‌های دارویی از طرف روانپزشک کودک: که البته دارو درمانی نه برای همه کودکان دارای این اختلال، بلکه بنابر صلاحدید روانپزشک، در مواردی دارو درمانی مهم بوده و می‌بایستی تجویز شود.
  2. بررسی و درمان‌های غیردارویی از طرف روان‌شناس کودک:
  • در قدم اول روان‌شناس کودک می‌بایستی یک مصاحبه و ارزیابی دقیق و کامل از والدین و از معلم و مربی به عمل آورده و در صورت تشخیص این اختلال، اقدامات درمانی زیر را که برای کودک بسیار مهم و حیاتی است، اجرا نماید:
  • کاردرمانی و بازی درمانی با کودک
  • رفتاردرمانی با کودک به جهت کنترل و کاهش رفتارهای غلط و منفی و افزایش رفتارهای مثبت و بهبود ارتباط با همسالان و اطرافیان
  • آموزش فرزندپروری صحیح به والدین: آموزش به والدین در جهت شناخت این اختلال و راه‌های درمان آن و نیز چگونگی رفتار و برخورد درست با کودک بیش فعال
  • خانواده درمانی در صورتی که مشکلاتی در روابط والدین با هم و یا با سایر افراد خانواده دیده می‌شود.

 

ورزش مداوم مثل شنا و یوگا

رژیم غذایی مناسب کودکان بیش‌فعال: بهتر است کودکان بیش‌فعال از نظر تغذیه از خوردن غذاهایی که فعالیت را بیشتر می‌‌کنند مانند انواع ادویه‌ها به خصوص فلفل خودداری کنند. فست‌فود، سوسیس و کالباس و اغذیه‌‌های کافئین‌‌دار نیز برای این کودکان مضر است و خواب و آرامش آن‌ها را بیشتر به هم می‌ریزد.

 

درمان اختلال بیش فعالی با نوروفیدبک

نوروفیدبک در واقع نوعی یادگیری است به گونه‌ای که مغز یاد می‌گیرد که چطور به تنظیم خود پرداخته و نقص‌های عملکردی خود را برطرف کند. مانند هر درمان دیگری، کامل کردن دوره درمان با نوروفیدبک بسیار مهم است. این درمان تقریبا ۴۰ جلسه و با وصل الکترودهایی به مغز انجام می‌شود.

نوروفیدبک درمانی تکمیلی است و به هیچ عنوان جایگزین درمان دارویی و درمان‌های روان‌شناختی نمی‌شود.

در طول دوره درمان اختلال بیش فعالی، ارتباط روانشناس با معلم و مربیان مهد کودک یا مدرسه جهت توصیه‌های رفتاری و آموزشی در مورد کودک بیش‌فعال و گرفتن شرحی از عملکردهای رفتاری و تحصیلی کودک در روند درمان بسیار مهم و تاثیرگذار است.

نکات زیر اقدامات بسیار مهم و کمک‌دهنده‌ای برای والدین عزیزی است که کودک پرتحرک، بازیگوش و یا بیش‌فعال داشته و به دنبال راه‌کارهایی جهت رفتار بهتر و کنترل اوضاع هستند:

  • کودک بیش‌فعال خود را به هیچ‌وجه به این نام صدا نزنید.
  • مشکلات او را در جمع بازگو نکنید.
  • اگر می‌خواهید معلم و مدیر مدرسه یا نزدیکان خود را از موضوع اختلال او مطلع نمایید، سعی کنید شرایطی را فراهم کنید که حضور نداشته باشد.
  • بیاد داشته باشید که موضوع اختلال مسئله غیر قابل حلی نیست، بلکه در زمان مناسب و با درمان‌های درست و بجا، قابل کنترل و درمان است.
  • اگر کودک هر کجا که می‌رود صحبت از این موضوع باشد، ممکن است سرخوردگی و اضطراب او بیشتر شود. پس این موضوع را نه به عنوان امری زشت، بلکه به عنوان یک راز در هر جایی بازگو نکنید.
  • محبت و توجه کافی به کودک خود داشته باشید و از سرزنش و تنبیه او جدا خودداری کنید.
  • وقت گذاشتن برای کودک از نظر تفریحی و با هر دو والد بسیار ضروری است.
  • از او انتظار نداشته باشید مثل دیگر کودکان کارهایش را با سرعت و دقت انجام دهد. این کودکان تمرکز پایینی داشته و نیاز به وقت بیشتری دارند.
  • کودک پرتحرک برای انجام فعالیت‌‌هایش به حضور شما نیاز دارد.
  • عصبی بودن شما به او استرس وارد می‌کند و روند کارها را کند می‌کند. بنابراین اگر خسته هستید کمی به خودتان استراحت بدهید و با او درگیر نشوید، او مقصر هیچ چیز نیست. در زمان آرامش برنامه‌ریزی مناسبی برایش در نظر بگیرید و کارها را بر اساس تشویق پیش ببرید.

 

روش آموزش به دانش‌آموزان پرتحرک و بیش‌فعال

بهترین روش برای دانش‌ آموزان پرتحرک، تنظیم زمان‌‌بندی‌های کوتاه و یا گذاشتن ساعت برای تمرکز بر روی یک مطلب واحد است که بتوانند تمرکز خود را در زمان‌‌بندی کوتاه حفظ کنند. آن‌ها نمی‌توانند به طور کامل و در یک تایم طولانی و زیاد، یک کار منسجم را به پایان برسانند و باید فعالیت‌های‌شان را به بخش‌های کوچک‌تر تقسیم کرد تا ‌بتوانند آن‌ها را به اتمام برسانند.

برای کودک ساعتی بخرید که بتواند آن‌را تنظیم کرده و در زمان آموزش و درس از آن استفاده کند. به طور مثال وقتی ده خط مشق دارد، تایم آن‌را به یک ساعت و هر شش دقیقه یک خط خرد کنید. ساعت را کوک کنید تا در تایم مورد نظر مثلا یک خط بنویسد، سپس چند دقیقه استراحت و دوباره یک خط دیگر …. بعد از تمام شدن درس او را تشویق کنید. (برای کودکان پرتحرک به دلیل تمرکز پایینی که دارند، تایم و حجم درس بایستی خرد شود).  

 

رواندرمانگر
الهام گرامی

 

 

نویسنده: هفته

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

رفتن به نوارابزار