Fengye College Center
خانه / عمومی / آریانا / معرفی کتاب: ناشناس، ناشناس نیست، به کوشش صبورالله سیاسنگ
نرگس هاشمی

معرفی کتاب: ناشناس، ناشناس نیست، به کوشش صبورالله سیاسنگ

نرگس هاشمی/

ناشناس، ناشناس نیست

ناشناس ناشناس نیست؛ کتابی است در مورد زندگینامه و شرح حال و احوال ناشناس آوازخوان مشهور افغانستان. در این باره استاد حسین پرواز محقق و ادبیات‌شناس افغانستان که زمانی در پوهنحی ادبیات دری انستیتوت پیداکوژی کابل که اکنون به پوهنتون تعلیم و تربیه مسماست تدریس می‌نمود و من افتخار شاگردی ایشان را داشتم‌؛ در صفحه‌ای فیسبوک‌اش چنین نوشته است:

کتاب چنان‌چه از نامش برمی‌آید به شرح و موشگافی از زندگی داکتر صادق فطرت ناشناس از آوان کودکی تا سال‌های اخیر پرداخته است.

ناشناس بر خلاف نام هنرى‌اش یکی از معروفترین و محبوب‌ترین هنرمندان موسیقی و آوازخوان هفتاد سال پسین كشور است كه با مرور خاطره‌ها و آهنگ‌هایش مخصوصا نسل تا دهه شصت نیز به انبوهى از خاطره‌هاى بر مى‌گردند كه به نوعى در ارتباط با آواز این هنرمند گره خورده یا تداعى مى‌شود.

براى نخستین‌بار ناشناس را به طور زنده در یگانه كنسرت مشهور و غیر قابل باور و ابتكارى وى در غازى ستدیوم در دوم اگست سال ١٩٧٨ دیدم، و زمانى كه پس از كشته شدن جاودان یاد احمدظاهر آهنگ‌هاى تلویزیونى ناشناس را یكى پى دیگرى از تلویزیون مى‌دیدیم با خود مى‌گفتیم كه ناشناس كار خوب مى‌كند، مبادا به سرنوشت احمد ظاهر گرفتار شود و ما فكر می‌كردیم كه خود ناشناس نیز از بیم كشته شدن زود زود آهنگ‌هایش را ثبت مى‌كند، این تصور ما در آن هنگام بود و حالا پس از تقریبا چهل سال با خواندن این كتاب دیدم كه این تصور درست نبوده و ثبت و پخش آن آهنگ‌ها دلیل دیگرى داشته است.

پس از خواندن این كتاب مى‌توان درك دقیقى از شخصیت چند لایه و هر لایه در ابعاد مختلف از جناب ناشناس به دست آورد. وى كه دارنده‌ى آواز آهنگین و آیكو دار و خوش است، یكى از بزرگ‌ترین و پركارترین‌ها در عرصه موسیقى افغانستان است. ایشان یك حاشیه‌ساز سیاسى نیز هستند كه هیچ‌وقت در هیچ حزبى نبوده است و خود را بیزار از سیاست مى‌خواند، در پرداختن به غزل‌ها و ترانه پشتو همان مقدار موفق است كه در فارسى و در اردو. گرامى یاد ظاهر هویدا به شوخى وى را دو نیم چند خود مى‌داند و توضیح مى‌كند كه در فارسى درى مانند من و بیشتر از من خوانده است، این یك چند. در پشتو یكى از مطرح‌ترین هنرمندان است در حالی‌كه من چند آهنگ پشتو بنا بر ضرورت دارم این دو چند، و تقریبا نیم برابر آهنگ‌هاى پشتواش آهنگ اردو دارد و این هم نیم چند دیگر كه مى‌شود دو نیم چند من.

شاعر است و شعر شمار بسیار آهنگ‌هایش را خودش سروده است از جمله، از غمت میرم اى دلربا تا به كى این جفایت به ما …. الخ.

معرفی کتاب آریانا

نطاق خوش بیان و تواناست، مدیر مدبر است، و به سه زبان خارجى اردو، روسى و انگلیسى تسلط كامل دارد.

با چنین ممیزاتى وى یكى از شخصیت‌هاى متضاد را نیز دارد؛ یكى از سرآمدترین موسیقى ساز و آوازخوان‌هاى ماست ولى هیچ‌گاه جهت آموزش و دریافت موسیقى نزد استاد زانو نزده است و این در حالى است كه در موسیقى سنتى كشور ما و موسیقى هندى موجودیت استاد شرط ضرور است.

از جامعه زبانى خود برخاسته است ولى زبان فارسى را نزد یك هندى (داكتر ذاكر حسین) در هند آموخته است. حزبى نبوده است ولى نخستین آهنگ انقلابى حماسى حزبى (شعر سلیمان لایق) را خوانده است. به تصوف و عرفان اسلامى علاقمند است در حالی‌كه آثارى از ماركسیزم و اندیشه‌هاى ماركس را ترجمه كرده است. و پاسخ این همه پرسش تا سرحد اقناع در این كتاب درج شده است. یكى از ویژگى‌هاى جالب و قابل توجه این كتاب همین دست بردن به گوشه‌هاى خاموش و كمتر گفته شده ناشناس و توضیح و تشریح آنست.

آشنایى من با جناب سیاه‌سنگ به سال‌هاى دهه‌ى شصت خورشیدى برمى‌گردد، در آن آوان دوست عزیز مشتركى داشتیم كه من شنونده اشعارش بودم، وى از سیاهسنگ و قلم توفنده و زیبایش گفت و اضافه كرد كه با این خوبى مى‌نویسد ولى نمى‌خواهد كه آفتابى شود و نوشته‌هایش را دیگران بخوانند، به مطبوعات نمى‌آید، با دوست خود وعده گذاشتیم كه به دیدار این جوان خوش قلم برویم و رفتیم، و جناب سیاهسنگ را در یكى از چوكى‌هاى بیرون لیلیه مركز دیدیم، نوشته‌هایش را برای ما خواند و من چنان‌چه شایسته‌اش بود تحسینش كردم و وى را متقاعد ساختیم تا نوشته و افكار و آثار را با مردم و جامعه شریك بسازد و از آن بعد این دوست عزیز چونان نقطه‌ى فشرده كه انفجار كند نوشته‌هایش در مطبوعات وقت آواز سباوون و سایر نشرات به چاپ رسید و با جدیت ‌به آن‌چه ذوق و توانایى‌اش بود پرداخت و امروز نویسنده پركار تواناى خود را در كنار داریم. وى ژورنالیزم را در زبان انگلیسى در این بیست سال اخیر در كانادا به صورت آكادمیك فراگرفته است. كارنامه‌نویسى و بیوگرافى‌نویسى یكى از ابتكارات مهم و ارزشمند داكتر سیاهسنگ است كه از دیرباز بدون خستگى به آن مى‌پردازد و حق اشخاص فرهیخته و مطرح را ادا مى‌كند و هم حق مى‌گذارد. یكى از دارندگان فیسبوك بسیار فعال و پر محتواست.

جناب داكتر سیاهسنگ در اندیشه‌ى پرداختن به چنین كتابى درباره جناب ناشناس در سال ٢٠٠٧ با ایشان تماس برقرار مى‌كند و بخش بزرگ این اثر در شكل مصاحبه تیلفونى تا سال ٢٠٠٨ آماده مى‌شود و طى سال‌هاى بعد ضمن چنه زدن‌ها بر چندى و چونى متن‌ها با افزودن نظریات و پیام‌های دوستان، همكاران و هم منتقدین، مصاحبه‌هاى جانبى، جمع‌آورى مقالات و نوشته‌هاى پركنده ولى مرتبط كتاب تكمیل مى‌شود. با وصفى كه گفته شد نمى‌توان ساده از كنار این كتاب گذشت اثرى كه طى ده دوازده سال مابین دو داكتر متخصص، هر كدام در ادبیات و هنر و ژورنالیزم دست به دست شده، افزوده شده كاسته شده و سرانجام پیراسته و آراسته شده و به دست ما رسیده است.

یكى از قابل بحث‌ترین موارد آن‌جاست كه جناب ناشناس در رابطه به قدامت ادبیات پشتو مى‌گویند و به آن (تاریخ چهارصد ساله مى‌بخشد، پته خزانه را جعل محض مى‌داند كه موجب شده آبروى میلیون‌ها پشتون را به گروگان بگیرد.) ر. ك.، ص ص ١٤١،١٤٢، كتاب ناشناس ناشناس نیست، انتشارات شاهمامه جنورى ٢٠١٩.

چاپ این كتاب به توسط انتشارات شاهمامه به كوشش منیژه نادرى بانوى فرهیخته در هالند صورت گرفته است. از نظر ساختارى، كتاب تلفیقى از زبان گفتار و تبدیل شدن آن به زبان نوشتار و محل تجمع چند زبان است. غالبِ مطلق متن فارسى است ولى بنا بر ضرورت متن‌هاى پشتو و اردو و عبارات لاتین و انگلیسى را نیز در آن مى‌بینیم. و این مشحصه، از آن، یك كتاب چند صدایى ساخته است.

ویژگى خوب دیگر این اثر شكل پرداختن افقى مطالب است، یعنى شما كتاب را از هر بخش و فصل كه بخوانید مشكلى نمى‌بینید و احتیاجى به مطالب قبلى را ندارید، دیگر این‌كه خواننده خود را در درون وقایع مى‌بیند و مهم‌تر از همه كه خواننده خود به جاى نویسنده‌ى مكمل این متون فراخوانده مى‌شود، شما مى‌توانید داده‌ها را تكمیل كنید و یا به زعم خود نتیجه بگیرید. و بر خواننده آگاه‌ست كه نگاهى فراخ ولى دقیق به این مطالب كه سر هم نه بلكه در كنار هم چیده شده است، داشته باشد.

چنان‌چه گفتیم بنیاد كتاب بر اساس مكالمات و مصاحبه‌هاى تیلفونى است، متن از صداى محترم ناشناس آغاز مى‌شود و با قلم داكتر سیاهسنگ نضج مى‌گیرد، این بهم‌آمیزى جالب؛ گفتار یكى در نوشته دیگرى در سراسر كتاب جریان دارد.

گذاشتن متن‌هاى جدى انتقادى از جانب منتقدان داكتر فطرت ناشناس بدون حذف و سانسور شاید بهترین و تازه‌ترین وجهه‌ى این اثر است. كه حق مى‌دهد تا خواننده با دقت و تأمل براى یافتن نكته اصلى و واقعى بیاندیشد. این ویژگى دگم بودن و تحكم نوشته را مى‌زداید و به آن صلاحیت همان اثر چند صدایى رامطابق مؤلفه‌هاى امروز مى‌بخشد، آن‌جا كه ما با استفاده از اختیارات خویش به خفه كردن صداى معترض نمى‌پردازیم، امیدوار هستم این شیوه در آثار دیگر هم ادامه یابد.

نثر كتاب روایتى، سلیس و روان است فارغ از تعقید و پیچیدگى است، سرگذشت داكتر صادق فطرت ناشناس شبیه پرسوناژهاى یك رمان را مى‌ماند با حوادث و اوج‌ها و فرودهایش پیش كشیده شده است. آن‌جا كه در سفر بیرون شدن از وطن با خانواده خود روانه‌ى مهاجرت است و در جریان راه گرفتار مرد مسلح مجاهدین مى‌شود كه خود از اسلام چیزى نمى‌داند و داكتر ناشناس را مورد پرسش و سرزنش قرار مى‌دهد، بسیار جالب است.

و در آخر شرح این همه نكات و ماجراها تنها سرشت و سرنوشت ناشناس نیست، وى با این توضیح در برش‌هاى مختلف؛ تاریخ اجتماعى، سیاسى، حزبى و روابط فرهنگى جامعه را به ما مى‌نمایاند. آن زوایاى كه هنوز براى ما تاریك بوده‌اند، آن جاهاى كه ما هنوز نمى‌دایم پس پرده بر هنرمندان مشهور چه افتاد و چه مى‌رفته است، آن‌جا كه CIA و ISI هم در صدداند تا از هر امكان دست داده بهره‌اى ببرند. و این همه را زبان صادقِ ناشناس و قلم سفید گوى سیاهسنگ براى ما عرضه مى‌دارد.

منبع: صفحه فیسبوک حسین پرواز

 

نویسنده: هفته

مطلب پیشنهادی:

سال نو را افغان‌ها جشن گرفتند/ گزارش نوروزی از محفلِ خانه افغان مونترال

خانه افغان (مفکن) نوروز را روز شنبه ۳۰ مارچ ۲۰۱۹ در «مرکز اجتماعی و فرهنگی ساختمان ۷۹۰۵ بروسارد» با غذا و موسیقی افغانی و ایرانی جشن گرفت. محفل از ساعت ۷ شب شروع تا ۱۲و نیم شب ادامه داشت.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *