Fengye College Center
خانه / عمومی / مقاله ها / سلامت تن و روان / جامعه سالم، خانواده سالم

جامعه سالم، خانواده سالم

دکتر الهام گرامی/
کودکان و سبک‌های فرزندپروری والدین

محیطی که کودک در آن رشد می‌کند، به علاوه تعاملی که والدین با فرزندان‌شان دارند تاثیر بسیار زیادی در شکل‌گیری شخصیت و سلامت روان کودکان دارد. بسیار مهم و ضروری است که والدین در زمان بچه‌دار شدن در مورد روش‌های تربیت کودک آموزش‌های کافی دیده، آگاهی کسب کنند و با آزمون و خطا کودک خود را بزرگ نکنند. اهمیت این موضوع از این جهت است که روش فرزندپروری والدین در طول رشد کودک، تضمین‌کننده سلامت و بهداشت روانی آن‌ها در آینده است.

سبک‌های فرزندپروری به نوع رابطه والد و کودک، راهکارهایی جهت رشد فرزندان و این‌که والدین چه نوع روشی را در رابطه با تربیت کودکان‌شان اتخاذ کنند، اشاره دارد.

سبکهای فرزندپروری یکی از عوامل تاثیرگذار بر شکل‌گیری شخصیت کودکان بوده و بکار گیری سبک‌های ناکارآمد می‌تواند به پیامدهای منفی متعددی از جمله مشکلات رفتاری در کودکان منجر گردد.

انواع سبک‌های فرزندپروری

از نقطه نظر روان‌شناختی، چهار نوع سبک فرزندپروری وجود دارد و به قرار زیر است:

  • سبک فرزند پروری مستبدانه: دارای کنترل بالا و محبت کم
  • سبک فرزندپروری سهل‌گیرانه : دارای کنترل کم و محبت زیاد
  • سبک فرزندپروری طرد کننده: دارای کنترل کم و محبت کم
  • سبک فرزند پروری مقتدرانه: دارای کنترل متعادل و محبت زیاد
سبک فرزند پروری مستبدانه

والدین دارای سبک تربیتی مستبدانه بسیار منضبط بوده،  قوانین سخت‌گیرانه‌ای وضع کرده و کنترل بسیار بالایی بر تمامی رفتارها و خواسته‌های کودک دارند. این والدین اهمیت کمتری به احساسات و هیجانات کودک می‌دهند و رابطه صمیمی کمتری با کودک ایجاد می‌کنند. اعتفاد والدین مستبد این‌ست که کودکان باید از همه قوانین آن‌ها بدون چون و چرا اطاعت کرده و کوچک‌ترین اعتراضی نکنند. در این سبک، والدین اهل گفت‌وگوی منطقی با کودک نیستند و بیشتر بر امر کردن و اطاعت فرزندان تاکید دارند. این والدین بسیار مقایسه کننده، عیب‌جو و سرزنش کننده بوده و از تنبیه در مقابل اشتباهات کودک استفاده می‌کنند.

به طور کلی والدین دارای سبک مستبدانه دارای ویژگی‌های زیرهستند:

  • سبک انضباطی خشک و غیر قابل انعطافی بدون توضیح و گفت‌وگو دارند.
  • بیشتر از تنبیه استفاده می‌کنند.
  • این والدین معمولا مراقبت و حمایت کمتری دارند.
  • انتظارات بسیار بالایی از کودکان‌شان دارند.
سبک فرزند پروری سهل‌گیرانه 

والدین دارای سبک سهل‌گیرانه اجازه می‌دهند کودک هر کاری که می‌خواهد انجام دهد. این والدین هدایت و جهت‌دهی کمتری در تربیت داشته و با کودک خود بیشتر شبیه دوست هستند تا والد. این والدین بسیار با مدارا بوده و به اشتباهات کودک‌شان توجهی نکرده، از هر مساله‌ای زود می‌گذرند و در برخورد با اشتباهات کودک از اصطلاحی مثل «بچه است دیگر» استفاده می‌کنند. این والدین بیش از حد دلسوز بوده، پیامدهای رفتاری کودک را خیلی جدی نگرفته و با اصرار و خواهش کودک سریعا امتیاز را به او بر می‌گردانند. آن‌ها اعتقاد دارند هیچ گوشزد، هشدار یا اعتراضی نباید در قبال رفتارهای اشتباه کودک داشت.

به طور کلی سبک تربیتی سهل‌گیرانه دارای ویژگی‌های زیر است:

  • سبک تربیتی آن‌ها بر عکس سبک سخت‌گیرانه است. آن‌ها برای کودک قوانینی نمی‌گذارند یا قانون‌های خیلی کمتری دارند.
  • تصمیم‌گیرنده بیشتر کودکان هستند و والدین تسلیم خواست آن‌ها می‌شوند.
  • این والدین بیشترمراقبت‌کننده، آن‌هم از نوع خواب و خوراک هستند و توجه زیادی به تربیت و کنترل کودک ندارند.
  • انتظارات و خواسته‌ها از کودک یا وجود ندارد یا بسیار کم است.
سبک فرزندپروری طردکننده

والدین طردکننده ارتباط ضعیفی با کودک خود دارند، آن‌ها زمان خیلی کمی را با کودک خود گذرانده و اطلاع کمی نسبت به وضعیت کودک‌شان دارند. این کودکان از قوانین تربیتی، رغبت و توجه کافی برخوردار نیستند. به عبارتی، والدین طردکننده وقت و انرژی زیادی برای رسیدگی به نیازهای کودک نمی‌گذارند. آن‌ها در مورد کودک‌شان غفلت ورزیده و آگاهی کمی نسبت به رشد جسمی و روانی کودک دارند. البته این بی‌توجهی گاها می‌تواند به دلیل مشکلاتی از قبیل مسائل مالی، بیکاری، انواع بیماری‌های جسمی و روانی مثل افسردگی و غیره نیز باشد.

به طور کلی سبک طردکننده دارای ویژگی‌های زیر است :

  • این والدین هیچ سبک تربیتی مشخصی ندارند.
  • توجه، آگاهی دادن یا مراقبت کردن در رفتار این والدین دیده نمی‌شود.
  • انواع ارتباطات بین آن‌ها و کودک‌شان خیلی محدود است.
  • این والدین هیج انتظاری از کودک نداشته و به نوعی کودک خود را رها کرده‌اند.
سبک فرزندپروری مقتدرانه

والدین دارای سبک مقتدر، تلاش زیادی برای ایجاد و حفظ یک رابطه مثبت با کودک‌شان می‌کنند. آن‌ها در تربیت کودک قانون داشته و پیامد عدم رعایت قوانین را اجرا می‌کنند. آن‌ها عواطف و احساسات کودک را در هر موقعیت در نظر گرفته و به رشد آن‌ها از لحاظ جسمی و روانی توجه زیادی می‌کنند. برای والدین دارای سبک مقتدرانه، تربیت کودک‌شان بسیار مهم است و از هیچ آموزشی جهت فرزندپروری صحیح خودداری نمی‌کنند. آن‌ها وقت و انرژی زیادی را صرف پیشگیری از مشکلات رفتاری کودک‌شان پیش از وقوع آن می‌کنند. این والدین هم‌چنین از راهکارهای مثبتی برای تربیت استفاده کرده و از ابتدا دلایل قوانین را به کودک توضیح داده و عمدتا از پاداش و تشویق استفاده می‌کنند.

به طور کلی سبک مقتدرانه این نشانه‌ها را دارد:

  • قوانین مشخص است و دلایل آن توضیح داده می‌شود.
  • ارتباط  مثبت و متناسب با سن و درک کودک است.
  • این والدین مراقبت‌کننده، حامی و با دقت هستند.
  • انتظارات آن‌ها از کودک‌شان متناسب با رشد و فهم آن‌هاست.

بایستی خاطر نشان کرد که از بین سبک‌های توضیح داده شده در بالا، روش فرزند پروری مقتدرانه، بهترین و موفق‌ترین روش فرزندپروری شناخته شده که با پیامدهای مثبتی هم‌چون: خلق و خوی باثبات‌تر، خویشتن‌داری بیشتر،  مسئولیت‌پذیری در انجام وظایف محول شده، استقلال، روحیه همکاری، عزت نفس بالا و عملکرد تحصیلی مطلوب‌تر در آینده کودکان همراه است.

راه‌کارهایی جهت بهبود سبک‌های تربیتی

برای اینکه ارتباط بهتری با کودک داشته و از تربیت مقتدرانه‌ای برخوردار باشید به نکات زیر توجه کنید:

ارتباط مثبت و درستی با کودک ایجاد کرده و برای درک احساسات و نیازهای کودک شنونده خوبی باشید.

از سرزنش، تنبیه، توبیخ، طرد و مقایسه کودکان به شدت بپرهیزید.

به جای تنبیه از همان ابتدا از پاداش و تشویق استفاده کنید.

قوانینی را نسبت به سن کودک وضع کرده، در اجرای آن‌ها پابرجا بوده و دلایل آن‌ها را واضح و شفاف برای کودکان  توضیح دهید.

پیامدهای رفتاری که می‌گذارید را حتما اجرا کنید. اجرا نکردن آن باعث می‌شود کودک روی حرف شما حساب نکند.

وقت‌های مفیدی را جهت تعامل مثبت و بازی با کودک اختصاص دهید.

از ارتباطات غیر کلامی مثل نگاه چشمی، لبخند زدن، نوازش کردن و بغل کردن و کلامی هم‌چون تشکر کردن و تشویق‌های کلامی استفاده کنید.

کودک را در بحث‌هایی که مطابق سن اوست شرکت داده و از او بخواهید نظرات خود را بیان کند.

چنان‌چه کودک باعث ایجاد مشکلی شده، در ابتدا با خودش صحبت کرده، دلایل آن‌ها را پرسیده و به او در حل مساله کمک کنید.

زمینه اعتماد را فراهم کنید، به نوعی که کودک به شما اطمینان کرده و مسائل و مشکلاتش را با شما در میان بگذارد.

متناسب با سن کودک به او استقلال‌هایی همچون حق انتخاب در خرید لوازم شخصی، دادن پول توجیبی، رفت و آمد با دوستان مورد اعتماد و فعالیت‌های مستمری هم‌چون ورزش و تفریحات مورد علاقه آن‌ها ایجاد کنید.

 

به طور کلی، آشنایی با سبک‌های فرزندپروری کمک شایانی به پدر و مادرها در برقراری ارتباط صحیح با فرزندان خود می‌کند. چنان‌چه ارتباط مناسب و کارامدی همراه با رابطه عاطفی موثر با فرزند خود داشته باشیم، عزت نفس و اعتماد به نفس او را تقویت کرده و از وی انسانی کارامد با مهارت‌های اجتماعی بالا و مستقل می‌سازیم.

نویسنده: هفته

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *