قالب وردپرس بیتستان پرنده فناوری
Fengye College Center
خانه / عمومی / مقاله ها / فرهنگ و هنر / به بهانه اکران جهانی یک مستند| توران خانم، مادر همه مردم ایران زمین

به بهانه اکران جهانی یک مستند| توران خانم، مادر همه مردم ایران زمین

گردآوری: نفیسه حقیقت‌جوان/«چیزی که من راجع به مردم خودمون فهمیدم این است که اگر اعتماد کنند، همه کاری می‌کنند…» این جمله «توران میرهادی» در مستند «توران خانم» شبیه شاه‌بیتی است که مدام در حال و هوای ابری این روزهای ایران، در سرم مرور می‌شود. کاش کمی بیشتر از کسی چون توران میرهادی یاد گرفته بودیم تا امروزمان را شبیه به دیروزهای نه چندان دور دیروزمان نمی‌دیدیم.

شاید کمی عجیب به نظر برسد که چرا در روز و روزگاری که کنترل قیمت دلار از توان تابلوهای اعلام نرخ صرافی‌ها خارج شده است و تهدید تحریم‌های جهانی مدام بیشتر و بیشتر گلوی مردم سرزمین مادری‌مان را می‌فشارد، سراغ انتشار خبر اکران مستندی می‌رویم که سن و سال سوژه‌اش از سن و سال مادر بزرگ بسیاری از ما بیشتر است؟ پاسخ این پرسش اما خیلی غریب نیست. زیرا توران میرهادی، از آن زنانی است که یک تنه می‌تواند جای همه اسطوره‌های عالم را برای ملتی پر کند. او را باید در زمره‌ی زنان متمدن، با جرات، آوانگارد، پیشرو و… دانست که نه تنها برای خانواده، شاگردان و سرزمینش بلکه برای آن جهانی که از سیاهی مرکب جهل رنج می‌برد سایه‌ای پر اقتدار و سرشار از سکوت مادرمابانه داشت. سایه‌ای که هیچ‌گاه افول نخواهد کرد. زندگی توران بانوی ایران، درسی است سرشار از ایستادگی و مقاومت. یادآور خسته نشدن و ادامه دادن. تسلیم نبودن. آموختن و با عشق آموزش دادن.

توران میرهادی، سفیر صلح و مهربانی بود برای همه کودکان ایران زمین که بیش از 60 سال از عمرش را صرف فعالیت مستمر در عرصه آموزش و پرورش فرهنگ کودکی و ادبیات کودکان این مرز و بوم کرد. او به خوبی دریافته بود که برای داشتن جامعه‌ای سالم و آینده‌ای روشن باید برای آموزش و پرورش کودکان و نوجوانان آن جامعه وقت جدی و کافی گذاشت.

سبک زندگ توران میرهادی، که از مادری آلمانی تبار و پدری تفرشی متولد شده و به اعتقاد بسیاری اتفاقا در ناز و نعمت بسیار و با برخورداری از امکانات منحصر به فرد رشد کرده است؛ می‌تواند الگوی خوبی برای هر یک از ما باشد که دست زیرچانه زده‌ایم و منتظر منجی برای رسیدن روزهای بهتر هستیم.

درست است که میرهادی در خانواده‌ای تکنوکرات و مرفه بزرگ شده بود اما همواره دغدغه ایران او را که رها نکرد. وی در سال 1324 شمسی در رشته طبیعی دانشکده علوم دانشگاه تهران ثبت‌ نام کرد و یک سال بعد مدرک کارشناسی زیست‌شناسی خود را دریافت کرد. درست در همان سال که مصادف بود با جنبش مبارزه با بیسوادی در ایران، در رکاب چهره‌های سرشناسی چون «جبار باغچه‌بان» و «محمدباقر هوشیار» اقدام به فراگیری روش‌های سوادآموزی کرد. این آموزش به او آموخت که سواد پایه تا چه اندازه می‌تواند بر شعور جمعی و سرنوشت یک ملت اثر داشته باشد. همراهی با محمدباقر هوشیار که در دانشکده ادبیات، علوم تربیتی و اصول آموزش و پرورش را تدریس می‌کرد به توران بانو فرصت داد تا درباره خود و توانایی‌هایش بیشتر باندیشد. پس همزمان با به پایان رسیدن جنگ جهانی دوم، رهسپار پاریس شد تا در رشته روانشناسیی تربیتی دانشگاه سوربن و رشته آموزش پیش‌دبستانی و ابتدایی کالج «سوینه» ادامه تحصیل دهد.

او در تمام مدت تحصیل و زندگی در اروپا، برای لحظه‌ای فراموش نکرد که باید به سرزمین مادری‌اش باز گردد و شیوه‌ای نو در آموزش و پرورش کودکان ایران بنا نهد. توران میرهادی در سال ۱۳۳۰ به ايران بازگشت و اقدام به انتقال دانش و تجربیات کسب شده خود در کودکستان «بهار» کرد. سپس در سال 1334 شمسی كودكستان «فرهاد» را با همت خانواده و دوستانش تاسیس کرد تا از پایه اقدام به آموزش و پروش کودکان با شیوه‌های نوین آموزشی کند. محل کودکستان که در خیابان ژاله قرار داشت و ابزارهای آموزشی مورد نیاز را «سید فضل‌الله میرهادی»- پدر توران- به او اهدا کرد. با توسعه کودکستان و تاسیس دبستان و راهنمایی و دبیرستان، مجتمع فرهاد تبدیل به یکی از مکان‌های آموزشی مدرنی شد که به عنوان الگوی آموزشی در ایران، بر کارکردهای آموزش و پرورش مدرن و حذف سیستم رقابتی در آموزش و پرورش و آوردن شیوه‌های مشارکتی در امر آموزش تمرکز داشت. مجتمع فرهاد در سال ۱۳۵۶ به ساختمانی در حوالی خیابان سهرودی منتقل شد تا با بیش از 1200 دانش‌آموز به کار حود ادامه دهد.

میرهادی در زمانی که سنت شکنی بسیار دشوار بود، سیستم آموزشی مدرسه فرهاد را با ساختارشکنی نظام آموزشی «معلم محور» ایجاد کرد. در این مدرسه کتابخانه بسیار مهم انگاشته می‌شد و کتاب غیردرسی رابط معلم و دانش آموز محسوب می‌شد. به این ترتیب توران میرهادی سعی داشت تفکر علمی را در نسل کودک و نوجوان و در جامعه تثبیت کند. برای ایجاد عادت و علاقه به مطالعه در کودکان، هفته‌ای یک ساعت برنامه کتابخوانی در مدرسه برگزار می‌شد. میرهادی در تدوین سیستم آموزشی این مدرسه حذف عامل رقابت را به عنوان یک اصل مد نظر قرار داد. به اعتقاد او رقابت بزرگ‌ترین خطری بود که آموزش و پرورش کشور را تهدید می‌کرد و با وجود این عامل، نمی‌توان انسان‌هایی همیار، همدل و سازنده به جامعه تحویل داد.

در مدرسه فرهاد، جایزه و رتبه‌بندی وجود نداشت و هر کسی با توانایی‌های خودش سنجیده می‌شد و اگر شاگردان مدرسه فرهاد به درجات والا رسیدند به این دلیل بود که خودشان شدند.

تجربه‌ سال‌ها تلاش در عرصه آموزش و پروش در ایران به توران میرهادی فهمانده بود که این سرزمین با موضوع کمبود کتاب و کتابخانه‌هایی ویژه کودکان رو به رو است. به همین دلیل در سال 1341، اقدام به تاسیس «شورای کتاب کودک» و به رسمیت شناختن ادبیات کودکان در ایران کرد. راه اندازی این شورا راه را برای میرهادی باز کرد تا طرح «فرهنگنامه کودکان و نوجوانان» را به عنوان اولین کتاب مرجع ایرانی برای کودکان و نوجوانان اجرایی کند. او در سال 1358 با حمایت‌های مالی همسرش (محسن خمارلو) و همراهی کسانی چون «نوش‌آفرین انصاری»، «ایرج جهانشاهی»، «هوشنگ شریف‌زاده»، «محمود محمودی»، «اسماعیل سعادت» و «ایران گرگین» خشت اول فرهنگنامه کودکان و نوجوانان را گذاشت.

این فرهنگنامه نخستین دایره‌المعارف عمومی مصور ایرانی به شمار می‌آید که با رویکردی علمی-پژوهشی برای گروه سنی کودک و نوجوان تهیه شده است. در تالیف این مجموعه بیش از 300 استاد و متخصص همکاری دارند.

روایت یک زندگی بی‌تکرار

از نخستین دقایق روز شنبه بیستم مرداد ماه (به وقت تهران)، اکران اینترنتی فیلم مستند «توران خانم» به کارگردانی «رخشان بنی‌اعتماد» و «مجتبی میرتهماسب»، در سراسر جهان آغاز شده است. قرار است این اکران تا پایان مرداد ماه ادامه داشته باشد تا هر آنکس که توران خانم را می‌شناسد یا می‌خواهد که بشناسد، شانس تماشای این اثر به یادماندنی را داشته باشد.

دوازده روز اکران اینترنتی یا به قول بعضی از دوستان اکران جهانی، فرصت خوبی است تا هر کجای جهان که هستیم این روایت را تنها یا با دوستانمان –حتی غیرفارسی زبان- ببینیم.

بنی‌اعتماد و میرتهماسب تصمیم گرفته‌اند تمام درآمد حاصل از اکران این مستند را در اختیار «شورای کتاب کودک» و «فرهنگنامه کودکان و نوجوانان» قرار دهند. آنها از مهر ماه سال 1391 تا آبان 1395 یعنی آخرین روزهای زندگی توران میرهادی، نفس به نفس، با او همراه شدند تا لحظات زندگی و تلاش‌های این اسطوره آموزش را برای انتشار فرهنگنامه کودکان و نوجوانان ثبت کنند. در این مستند با تصویر زن خودساخته، خودباور و بااعتماد به نفس مواجه می‌شویم که اهمیت آموزش را در تمام ثانیه‌های زندگی‌اش مرور می‌کند.

«توران خانم» روایت داستان زندگی زنی است از روزهای سخت جنگ جهانی دوم و تحصیل در دانشگاه سوربن فرانسه و تجربه فضای استبداد و دیکتاتوری هیتلر تا جوانمرگی برادرش فرهاد، تیرباران همسرش سرگرد «جعفر وکیلی»، غرق شدن فرزندش در سیل، سرطان و مرگ همسر دومش محسن خمارلو در میانسالی و… او یادمان می‌دهد که در برابر همه این مصیبت‌ها باید تاب ‌آورد و زانو خم نکرد تا به قول مادرمجسمه‌ساز آلمانی‌اش «غم بزرگ را تبدیل به کار بزرگ کند».

او بارها و بارها گفته است که رمز خستگی ناپذیری و انگیزه بی‌پایانش برای خدمت به فرهنگ و صلح و دوستی، این است که از سختی‌ها یاد گرفته است تا وقتی نفس می‌کشد، همه چیز را غنیمت بشمارد. سخت بکوشد و هرکاری از دستش بر می‌آید انجام دهد.

در این مستند همراه با تصویر کارستان او، تلاش‌ها و نگرانی‌های توران‌ خانم در واپسین سال‌های زندگی‌اش برای تداوم کارها و اندیشه‌هایش برای رشد کودکان این سرزمین دیده می‌شود. توران میرهادی به‌ عنوان معمار نهاد کودکی ایران و یکی از انسان‌های وارسته در این فیلم دیده و شناخته می‌شود.

توران بانو همواره نگران آموزش مفاهیم و پرورش مهارت‌های کودکان بود و می‌گفت: «‎بزرگ‌ترین خطری که امروز آموزش و پرورش ما را تهدید می‌کند، عامل اسارت‌بار رقابت است؛ برای تربیت انسان سازنده باید رقابت را به همکاری و همیاری بدل کنیم.»

به قول رخشان بنی‌اعتماد: «کسی که توران میرهادی را بشناسد حتماً خودش انسان بهتری خواهد شد و کسی که اندیشه‌های توران میرهادی را بشناسد حتماً بچه‌‌هایش را بهتر تربیت خواهد کرد. این فیلم را باید دید چون شناخت توران میرهادی مقطعی از زندگی‌ آدم را تغییر می‌دهد؛ شناخت کسی که برای تفاوت نوع نگاه او همین تیتر کتابش کافی است که «صلح را باید از کودکی آموخت».

اگر مایل به خرید بلیط و تماشای این فیلم مستند هستید، می‌توانید با مراجعه به سایت اینترنتی «تیوال» و «هاشور» به تهیه بلیط به تعداد تمام کسانی که دوست دارید همراهشان از دیدن این اثر هنری لذت ببرید، اقدام کنید.

www.tiwall.org/cinema/turankhanum2

www.hashure.com/ekran

نویسنده: هفته.

مطلب پیشنهادی:

حیاط مدرسه دارالفنون

بازدید از مدرسه دارالفنون | بازدید از محلات قدیمی تهران قسمت (13)

این مدرسه با همت و آینده‌نگری انسان بسیار فرهیخته‌ایی به نام «امیرکبیر»‌ در زمان ناصرالدین شاه، پس از بازدیدش از کشور روسیه و بررسی آموزش عالی آن کشور، ساخته شد

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *