قالب وردپرس بیتستان پرنده فناوری
خانه / عمومی / مقاله ها / دانش و اندیشه / ورود شگفت‌انگیز اولین انسان‌ها به سرزمین کانادا؛ کشفیات جدید دانشمندان چه می‌گویند؟
کلوویس‌ها
یک سرنیزه شیاردار متعلق به کلوویس‌ها

ورود شگفت‌انگیز اولین انسان‌ها به سرزمین کانادا؛ کشفیات جدید دانشمندان چه می‌گویند؟

گروه ترجمه هفته|

تنظیم: پرسا ریم|

وقتی در سواحل آرگیل، برج سی.ان، آبشار نیاگارا، کوه‌های راکی و… قدم می‌گذاریم، نمی‌توانیم تصور کنیم هزاران سال قبل اولین کانادایی‌ها چگونه به کانادا آمدند. زمانی که کره زمین یخ‌زده بود و دالان‌های تاریکی انجماد و انزوا و سکوت در جهان موج می‌زد. پیشینیان ما چگونه در شرایط سخت اقلیمی، با حداقل امکانات آن دوران، زندگی را به‌جای نابودی و نیستی برگزیدند؟ این داستان باشکوه، روایت تازه‌ای از اولین انسان‌هایی است که هزاران سال قبل بر خاکی که امروز آن را کانادا می‌نامیم قدم گذاشتند.

عصر یخ‌بندان: پلی برای ظهور بشر

بیش از هزاران سال قبل در کره زمین عصر یخ‌بندان وجود داشته، عصری که در آن زمین چنان یخ و سرد بوده که انسان یا هر جنبده دیگر توان زندگی در آن را نداشته است، عصری بدون گرما که در تصور هیچ‌کدام از ما نمی‌گنجد. در آخرین دوره عصر یخ‌بندان، سطح آب دریاها پایین آمد و زمین برای زندگی آماده شد. به گفته دانشمندان این اتفاق در حدفاصل سیبری و آلاسکا، منجر به پیدایش یک پل زمینی یا همان پل برینگیا Beringia امروزی در قاره آمریکا شده است. بدین ترتیب، هزاران سال پیش، بشر اولیه توانسته از طریق پل برینگیا خود را به آمریکای شمالی برساند. به گفته باستان‌شناسان در اوج آخرین دوره عصر یخ‌بندان، قسمت مرکزی پل برینگیا راحت‌ترین مکان برای زندگی بشر بوده است.

کوه‌های راکی

شگفت‌انگیزترین کشف دررابطه‌با وجود بشر اولیه، در شرق کوه‌های راکی واقع در قاره آمریکا و مربوط به دهه ۱۹۷۰ است. در دهه ۱۹۷۰ دانشمندان آثاری از حضور انسان‌ها که حداقل به ۱۴ هزار و ۵۰۰ سال قبل بازمی‌گردد، در منطقه مونته ورده Monte Verde واقع در جنوب شیلی کشف کردند. اخیراً نیز مدفوع فسیل شده انسان با قدمت بیش از چهارده هزار سال قبل در منطقه اورگان Oregon آمریکا کشف شده است. در فلوریدا نیز باستان‌شناسان در عمق یک رودخانه استخوان‌های ماستودون‌ها، گونه منقرض شده فیل‌سانان را، بیرون آورده‌اند. روی استخوان‌های این حیوانات عظیم‌الجثه آثاری دیده می‌شود که نشان می‌دهد احتمالاً با ابزارهای سنگی انسان‌های اولیه بریده شده‌اند، ولی محققان در این اواخر با انجام مطالعات متعدد درباره دالان معروف عاری از یخ در شرق کوه‌های راکی، به این نتیجه رسیده‌اند که این منطقه سیزده هزار سال قبل برای انسان قابل سکونت بوده است.

Aviron

 

مسیر ساحلی

جالب است بدانید دو دهه پیش فرضیه جدیدی درباره اولین سکونتگاه‌ها شکل گرفت، مبنی بر این که اولین ساکنان، به‌جای عبور از شرق کوه‌های راکی، احتمالاً در امتداد ساحل غربی به داخل قاره آمریکا نفوذ کرده‌اند. یک باستان‌شناس به نام داریل فج Daryl Fedje می‌گوید شواهد زیادی وجود دارد که نشان می‌دهد مسیر ساحلی بین پانزده یا شانزده هزار سال پیش عاری از یخ و زیستگاه برخی گونه‌های حیوانی و نباتی بوده است. برخی باستان‌شناسان معتقد هستند که آن زمان هیچ مانعی بر سر حضور و زندگی انسان در این محیط وجود نداشته است. این فرضیه مسیری را ترسیم می‌کند که با طی آن انسان‌ها احتمالاً توانسته‌اند از یک محیط نسبتاً مشابه در سیبری به برینگیا و از آن جا به آلاسکا و بریتیش کلمبیا نقل‌مکان کنند.

فرضیه‌های آبی: نشانه‌ها

یک فرضیه آبی درباره اولین کانادایی‌ها وجود دارد. محققان و باستان‌شناسان می‌گویند بررسی‌ها نشان می‌دهد که چهارده، پانزده یا حتی شانزده هزار سال قبل، ساحل غربی کانادا قطعاً بسیار سرد بوده است. بااین‌حال بسیاری از حیوانات به دشت‌ها و علفزارهای این منطقه رفت‌وآمد می‌کردند. ساحل همچنین امکان دسترسی به انواع آبزیان به‌ویژه سخت‌پوستان، ماهی‌ها و پستانداران دریایی را فراهم می‌کرده است. متأسفانه شواهد و دلایل ملموسی برای اثبات این فرضیه وجود ندارد. اما علت این موضوع آن است که در اواخر عصر یخ‌بندان، ذوب شدن یخچال‌ها باعث شده سطح آب دریاها تقریباً یک صد متر بالا بیاید و این پدیده باعث شده نشانه‌هایی را که ممکن است انسان‌های آن دوره در ساحل از خود بر جا گذاشته باشند، برای همیشه از نظرها کند. بااین‌حال افزایش سطح آب دریا نتوانسته همه آثار حیات انسان را در این منطقه از بین ببرد.

رد پای بیش از ۱۳ هزار سال قبل یک خانواده بر ساحل

داریل فج باستان‌شناس و همکارش دانکن مک لارن Duncan McLaren دو سال پیش در جزیره کالورت Calvert در امتداد سواحل بریتیش کلمبیا به مطالعه پرداختند. این دو باستان‌شناس در حین حفاری حدود یک متر زیر ساحل در زمان پائین رفتن سطح آب دریا، به وجود اشکال تیره و عجیبی پی بردند که نشانی از ردپای انسان‌ها بود. آن‌ها در دو نوبت حفاری و کاوش‌های باستانی خود در این منطقه، بیست و پنج مورد از این ردپاها را در سه اندازه مختلف کشف کردند. تجزیه‌وتحلیل خاکی که این ردپاها در آن نقش بسته بود، نشان داد که ردپاها احتمالاً مربوط به حدود ۱۳ هزار و ۲۰۰ سال پیش است. ممکن است اعضای یک خانواده بیش از ۱۳ هزار سال پیش در این سواحل قدم زده و از خود رد پایی به جا گذاشته باشند.

اجداد قایقران

به گفته دانکن مک لارن باستان‌شناس، جزیره کالورت از همان ابتدا یک جزیره بوده است؛ بنابراین انسان‌های اولیه نمی‌توانستند بدون وسیله خود را به این جزیره برسانند و به‌احتمال زیاد آن‌ها برای ورود به این جزیره از قایق استفاده کرده‌اند. دانکن مک لارن می‌گوید: «استفاده از قایق مسئله‌ای است که کمتر در مورد اقوام نخستین تصور می‌شود. بااین‌حال من معتقد هستم که انسان‌های آن دوره از توانایی‌ها و مهارت‌های خوبی در قایقرانی برخوردار بوده‌اند و برای امرارمعاش خود عمدتاً از منابع دریایی استفاده می‌کردند.»

ورود از شمال به قاره آمریکا

به نظر می‌رسد اولین مردمان از شمال به قاره آمریکا وارد شده باشند. نتایج مطالعه گسترده‌ای که ژانویه گذشته توسط گروهی از محققان کانادایی و بریتانیایی در مجله PLoS One منتشر شد، بر فرضیه توقف و اقامت طولانی‌مدت اقوام اولیه آمریکای شمالی در برینگیا مهر تأیید زد. لوریان بورژون Lauriane Bourgeon و همکارانش در این تحقیق، ۳۶ هزار قطعه استخوان حیوانات موجود در غارهای «پوآسون بلو» (ماهی آبی) واقع در منطقه یوکان را در دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ مورد تجزیه‌وتحلیل‌های دقیق قرار دادند. علایم و نشانه‌های واضحی که بر روی دست‌کم پانزده قطعه از این استخوان‌ها بود، نشان می‌داد که این استخوان‌ها توسط ابزارهای سنگی اولیه ساخت بشر برش داده شده‌اند. تاریخ‌یابی و تعیین قدمت برخی از این استخوان‌ها با کربن ۱۴ نشان می‌دهد که موجوداتی که این استخوان‌ها به آن‌ها تعلق داشته است، احتمالاً بین دوازده تا ۲۴ هزار سال پیش توسط اجداد و نیاکان ما شکار شده‌اند. به گفته محققان، این یافته‌ها به‌روشنی نشان می‌دهد که در آن دوره‌های بسیار دور، بدون شک مردمانی در شمال قاره آمریکا زندگی می‌کرده‌اند.

پنج دودمان بزرگ

کارشناسان و متخصصان ژنتیک می‌گویند پس از یک دوره نسبتاً طولانی که ساکنان اولیه قاره آمریکا در انزوا در منطقه برینگیا زندگی کردند، حدود پانزده هزار سال پیش و شاید حتی زودتر از این زمان، روند پراکنده شدن جمعیت‌های شمالی به سمت مناطق جنوبی و سپس سرزمین‌های شرقی آغاز شد و به‌این‌ترتیب خطوط ژنتیکی متمایزی پدیدار شدند. به‌عبارت‌دیگر پراکندگی جمعیت اولیه آمریکای شمالی و تمایز ژنتیکی قبل از ایجاد یک راهرو عاری از یخ در شرق رشته‌کوه‌های راکی اتفاق افتاده است. دی‌ان‌ای کشف شده در مراکز و آثار باستانی به ما این امکان را می‌دهد تا درباره اولین ساکنان قاره آمریکا، شیوه زندگی آن‌ها و پیوندهایی که بین ما و آن‌ها وجود دارد، مطالب بیشتری یاد بگیریم. تیم تحقیقاتی تحت سرپرستی دنیس اورورک Dennis O’Rourke، انسان‌شناس و متخصص ژنتیک، با مقایسه دی.ان.ای‌های قدیمی با دی.ان.ای جمعیت‌های بومی امروزی دریافتند که مردم بومی قاره آمریکا به پنج دودمان بزرگ تعلق دارند که طی دوره‌های مختلف در سرتاسر این سرزمین پراکنده شده‌اند و منشأ و ریشه نژادی همه آن‌ها یکی است.

هزاران سال انزوا

نتایجی که از بررسی‌هایِ صورت‌گرفته در این زمینه حاصل شده، حاکی از آن است که جمعیت اصلی و اولیه آمریکای شمالی ابتدا در مناطق شمالی این منطقه مستقر شدند. این جمعیت حدود چند هزار نفر بودند که بیش از بیست هزار سال پیش موفق شدند خود را به برینگیا برسانند. برخی از گروه‌ها که در زمان اوج یخ‌بندان یعنی تقریباً ۳۰ هزار سال پیش به پل خشکی یا همان برینگیا وارد شدند، در همان جا ماندند. دنیس اورورک انسان‌شناس و متخصص ژنتیک می‌گوید «در آن زمان در منطقه آمریکای شمالی، به‌رغم شرایط آب‌وهوایی بسیار سخت حاکم بر این منطقه، برخی پناهگاه‌های اقلیمی وجود داشت. این احتمال وجود دارد که برخی گروه‌های انسانی به مدت هزاران سال در این پناهگاه‌ها در انزوا زندگی کرده باشند.»

قوم کلوویس و اولین رد پا در کبک

اوایل دهه قرن بیست و یکم بود که کلود شادلن باستان‌شناس مکانی منحصربه‌فرد را در کانادا کشف کرد که رد پا حضور اولین انسان‌ها در آن وجود داشت. کلود شادلن، باستان‌شناس می‌گوید: «قدیمی‌ترین آثار حضور انسان در کبک در نزدیکی دریاچه مگانتیک Lac-Mégantic، در منطقه استری کشف شده است. این گروه از انسان‌ها که شاید بتوان از آن‌ها به‌عنوان اولین ساکنان کبک یادکرد، احتمالاً برای بهره‌برداری از منابع طبیعی منطقه به این منطقه آمده بودند.» این باستان‌شناس تصریح کرد مکان باستانی که در کبک کشف شد و کشفیات صورت‌گرفته در آن، امروز به ما این اجازه را می‌دهد که با اطمینان بگوییم که سرزمین کبک در مسئله جمعیت کانادا و حتی کل آمریکای شمالی نقشی محوری داشته است. در دل این مکان باستانی ابزارهای سنگی تراشیده شده نوک‌تیز که شیارهایی روی آن وجود دارد، کشف شده است. این اشیاء که در واقع اولین ابزارهای مورداستفاده ساکنان اولیه کبک بودند، به روشی بسیار خاص ساخته شده‌اند که آن‌ها را بافرهنگ و زندگی قوم کلوویس Clovis مرتبط می‌کند.

فرهنگ کلوویس

فرهنگ کلوویس که مربوط به دوره ماقبل تاریخ است، نام خود را از شهر کلوویس در نیومکزیکو گرفته است. برای اولین‌بار اشیای سنگی نوک‌تیز ساخته شده توسط ساکنان آمریکای شمالی در دهه ۱۹۳۰ در همین شهر کشف شده است. بدون تردید کلوویس‌ها یکی از اقوام مهم ماقبل تاریخ ساکن منطقه آمریکای شمالی بودند. طبق برآوردهای صورت‌گرفته توسط باستان‌شناسان، کلوویس‌ها بیش از ده‌هزار سال پیش از میلاد در این منطقه سکونت داشتند. در میان آثار به‌دست‌آمده از کلوویس‌ها سرنیزه‌هایی وجود دارد که به گفته محققان اعضای این قوم اولیه از آن‌ها برای شکار حیوانات بزرگ استفاده می‌کردند. همه این ابزارهای سنگی گواه روشنی بر دقت و مهارت فوق‌العاده‌ای است که اجداد اولیه ما از خود نشان داده‌اند. این قوم از راه شکار روزگار می‌گذراندند و به‌صورت مرموزی ناپدید شدند. دانشمندان همچنان در حال تحقیق بر روی آن‌ها هستند. باستان‌شناسان آثار و بقایای فرهنگ کلوویس را در نقاط آمریکای شمالی و مرکزی از خاک بیرون آورده‌اند.

سرنیزه‌های سنگی

حدود دوازده هزار سال قبل، در پایان آخرین عصر یخ‌بندان، جنوب کبک از یخچال‌های عظیمی که هنوز قسمت عمده خاک کانادا را می‌پوشاند، آزاد شده بود. در این سرزمین پهناور پوشیده از تاندرا، بدون شک گله‌های حیوانات چرنده برای سپری کردن فصول بسیار سرد سال به سمت مناطق جنوب کوچ می‌کردند. سرنیزه‌های شیاردار متصل به چوب‌های بلند برای شکار این حیوانات کاملاً مناسب بودند. اما از نظر کلود شادلن، این روش مخصوص و ماهرانه تراش سنگ و ساخت ابزارهای شکار، بیانگر مسائل بیشتری درباره ساکنان اولیه کانادا یعنی قوم کلوویس‌ها و شیوه زندگی آنان است. نظریه‌های متعددی در مورد علل نابودی و ناپدیدشدن قوم کلوویس‌ها وجود دارد اما یکی از مهم‌ترین علل نابودی کلوویس‌ها کم‌شدن منابع غذایی بر اثر شکار زیاد و وجود بلایای طبیعی بوده است. به گفته شادلن، این سنت سنگ‌تراشی و ساخت ابزار شکار بیش از یک هزار سال دوام داشت و همه اقوامی که به سمت سرزمین‌های شرق و جنوب مهاجرت کردند، این سنت را حفظ کردند. این باستان‌شناس می‌گوید: «تمایل و اراده برای حفظ و انتقال این سنت از یک نسل به نسل دیگر در بین اقوام اولیه آمریکای شمالی دیده شده است. به همین علت به نظر من سرنیزه‌های سنگی برای باستان‌شناسان بیشتر یک ابزار هویتی است تا یک ابزار کاربردی.»

 

در همین رابطه بیشتر بخوانید:

 

هفته را دنبال کنید در: اینستاگرام تلگرام توئیتر

استقرار در کانادا

فرهنگ دورست

هزاران سال قبل مهاجرتی آغاز شد که به استقرار اقوام اولیه در منطقه شمال منجر گشت. بیش از چهارهزار سال قبل، مردم بار دیگر تنگه برینگیا را ترک کردند تا در قطب شمال سرزمین کانادای امروز مستقر شوند. این ماجراجویی سخت و مخاطره‌آمیز قطعاً از طریق سازگاری اقوام اولیه با شرایط سخت و طاقت‌فرسای آب‌وهوایی منطقه و همچنین آشنایی با راه‌های بهره‌برداری از منابع دریایی منطقه امکان‌پذیر شده است. گروه‌های جمعیتی آن روزگار که انسان‌شناسان از آن‌ها به‌عنوان قوم اولیه «دورست» Dorset یاد می‌کنند طی سال‌های بعد با عبور از شمال کانادا خود را به گرینلند رساندند. فرهنگ «دورست» یک فرهنگ باستانی است که پیش از فرهنگ اینوئیت در قطب شمال به‌ویژه در شمال کانادای امروزی و گرینلند وجود داشته است.

قوم تول

به گفته باستان‌شناسان، مهارت تراش و ساخت ابزار سنگی، ساخت خانه‌های مستطیلی که نیمی از آن در داخل خاک قرار داشت، ایجاد روستاهای کوچک و برخورداری از یک قریحه هنری از مشخصات و ویژگی‌های تمدن اولیه در این سرزمین بوده است. پییر دروزیه Pierre Desrosiers باستان‌شناس می‌گوید: «در عرض چند صدسال و شاید حتی طی تنها دویست سال و حتی کمتر از این مدت، گروه‌های جمعیتی مستقر در منطقه آمریکای شمالی در نقاط مختلف قطب شمال پراکنده شدند.» محققان و باستان‌شناسان می‌گویند در ادامه قوم اولیه دورست به‌کلی محو شد. بدون آنکه دلیل این اتفاق مشخص باشد. ناپدیدشدن دورست‌ها درست زمانی رخ داد که حدود ۸۰۰ سال پیش مردمانی دیگر که از تنگه برینگیا حرکت کرده بودند، به نوبه خود به قطب شمال مهاجرت کردند. اعضای این گروه که قوم تول Thule نامیده می‌شوند، در واقع اجداد و نیاکان اینوئیت‌های کنونی هستند. این یک پدیده مهاجرتی متمایز است که امروزه توسط علم ژنتیک نیز تأیید شده است. آیا دو قوم دورست و تول در یک زمان زندگی می‌کرده‌اند؟ آیا ورود قوم تول باعث ناپدیدشدن قوم دورست شده است؟ باستان‌شناسان هنوز برای سؤالات و تردیدهایی که در این زمینه وجود دارد، پاسخ روشنی پیدا نکرده‌اند.

سفر به جنوب و استقرار

بااین‌حال در این مسئله تردیدی نیست که پای یک قوم کاملاً متفاوت نیز در میان بوده است. اینوئیت‌ها از این قوم به‌عنوان تونیئیت‌ها Tuniit یاد می‌کنند. اینوئیت‌ها تونیئیت‌ها را گروهی متمایز از خود می‌دانستند که زبان متفاوتی داشتند. تونیئیت‌ها قوم انزواطلبی بودند که سعی می‌کردند از روابط با اینوئیت‌ها خودداری کنند. پییر دروزیه باستان‌شناس می‌گوید: «اینوئیت‌ها ابزارها و امکانات مثل قایق‌های خوب و مناسب داشتند که تونیئیت‌ها از آن‌ها محروم بودند. اینوئیت‌ها باتوجه‌به سورتمه‌های سگ و قایق‌های بزرگی که برای خود درست کرده بودند، به‌راحتی قادر به شکار نهنگ در بخش‌های عمیق دریا بودند و با استفاده از همین امکانات و فناوری‌ها توانسته بودند به طرز چشمگیری خود و زندگی خود را با شرایط آب‌وهوایی بسیار دشوار قطب شمال کانادا سازگار کنند. آن‌ها نیز خیلی سریع مسیر شرق را در پیش گرفتند و این اکتشاف سرزمینی، آن‌ها را به ماجراجویی‌های بعدی ترغیب کرد. آن‌ها وقتی به گرینلند رسیدند، متوجه شدند که جمعیتی که از اروپا آمده بودند در آنجا مستقر شده‌اند. این قوم همان اجداد وایکینگ‌ها بودند.»

برای تنظیم این مقاله از نوشتاری در وب‌سایت شبکه خبری رادیو کانادا استفاده شده است.

نویسنده: هفته

مطلب پیشنهادی:

بومیان کانادا

کاترین ریچاردسون، استاد دانشگاه کنکوردیا: استعمار حقایق نسل‌کشی بومیان را بامهارت پنهان کرد

پروفسور کاترین کینِوِکواوُ ریچاردسون  Catherine Kinewesquao Richardson استاد دانشگاه کنکوردیا و مدیر مطالعات بومیان کانادا در این دانشگاه است. او در زمینه بومیان کانادا چند اثر تالیف کرده. کاترین ریچاردسون که خود از تبار نیمه بومی – نیمه اروپایی است برای دفاع از حقوق بومیان کانادا فعالیت می‌کند

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *