قالب وردپرس بیتستان پرنده فناوری
خانه / عمومی / مقاله ها / سیاست و اقتصاد / دولت فراگیرِ طالبان؟
دولت طالبان

دولت فراگیرِ طالبان؟

احمد زیدآبادی|

اغلب کشورهای جهان بخصوص کشورهای همسایۀ افغانستان خواستار تشکیل دولتی «فراگیر» از سوی طالبان در آن کشور شده‌اند.

برخی از اعضای برجستۀ طالبان نیز وعدۀ تشکیل دولتی «همه شمول» داده‌اند و دولت کنونی خود را موقت دانسته‌اند.

دولت فراگیر و یا همه شمول اما به چه معنی است و طالبان عملاً چه نسبتی می‌تواند با آن برقرار کند؟

دولت فراگیر معمولاً از راه انتخابات آزاد و عادلانه در یک کشور امکان وقوع پیدا می‌کند و اگر شرایط برگزاری انتخابات فراهم نباشد، راه تشکیل دولت فراگیر، ایجاد ائتلافی از گروه‌ها و افراد متنفذ و دارای پایگاه اجتماعی مشخص به منظور تصدی وظایف دولت است.

حال می‌توان پرسید کشوهایی مانند روسیه و چین و ایران و تاجیکستان و ازبکستان منظورشان از دولت فراگیر در افغانستان کدامیک از دو مورد فوق است.

اگر منظور آنها برگزاری انتخابات آزاد و عادلانه از سوی طالبان باشد، در واقع ناخواسته خود را با چالشی گفتمانی روبرو می‌کنند. درخواستِ یک کشور برای برگزاری انتخابات آزاد و عادلانه در یک کشور دیگر، در صورتی قابل توجیه و پذیرش است که ابتدا خودِ آن کشور به آن پایبندی نشان دهد. این در حالی است که کشورهای مذکور نه فقط میانه‌ای با انتخابات آزاد ندارند بلکه اغلب به صورت تک حزبی، قدرت سیاسی را به طور انحصاری در قبضۀ خود گرفته‌اند و ارادۀ آزاد عمومی در تعیین نظام‌های سیاسی آنها نقش تعیین کننده‌ای ندارند.

Aviron

 

از این رو، این قبیل کشورها چیزی را که خود به آن تن نمی‌دهند به گونه‌ای ریاکارانه از طالبان طلب می‌کنند! از طرف دیگر، طالبان هم اگر میلی به انتخابات آزاد و عادلانه داشت، در روند سیاسی تشکیل دولت‌های پیشین افغانستان مشارکت می‌کرد و برای قبضۀ قدرت، زحمت ۲۰ سال عملیات چریکی و بمب‌گذاری‌های انتحاری و ترورهای سیاسی را به خود راه نمی‌داد!

بنابراین، منظور همسایگان افغانستان از تشکیل دولت فراگیر توسط طالبان قاعدتاً نمی‌تواند تشکیل دولتی مبتنی بر انتخابات آزاد و عادلانه باشد.

این در حالی است که تشکیل دولت فراگیر از سوی طالبان در قالب دولت ائتلافی نیز کمتر از تشکیل دولت مبتنی بر انتخابات آزاد، بدون ابهام نیست و شفاف‌سازی آن، چالش‌های نهفته در بطن آن را بر ملا می‌کند.

برای روشن شدن بحث، باید مشخص شود که منظور همسایگان افغانستان از دولتِ ائتلافی طالبان، ائتلاف این گروه با کدام افراد یا گروه‌هاست؟ افراد و گروه‌های منتسب به قومیت‌ها یا نمایندۀ گرایش‌های سیاسی و اعتقادی متفاوت؟

اگر منظور، منتسبان به قومیت‌ها باشد، طالبان طبعاً می‌تواند از میان تاجیک‌ها و ازبک‌ها و دیگر اقوام افغانستان، شخصیت‌هایی را که به لحاظ اعتقادی همسوی آنها باشند، در تصدی مقام‌های دولتی شریک کند. ولی آیا چنین اقدامی به معنی تشکیل دولت فراگیر است؟ واضح است که تشکیل دولتی منحصر به اعتقادات طالبان با پذیرش تکثر قومیتی در بین زمامداران، نه مترادف دولت فراگیر است و نه در ماهیت دولت انحصاری طالبان تغییری ایجاد می‌کند!

از این رو، دولتِ فراگیر طالبان قاعدتاً باید ترکیب و تنوعی از گرایش‌های سیاسی و اعتقادی گوناگون در جامعۀ افغانستان باشد. تنوع سیاسی و اعتقادی در یک دولت، مستلزم انعطاف همۀ طرف‌های دخیل در آن دولت و اجماع آنان بر روی برنامه‌ای مرضی‌الطرفین است. حال آیا طالبان و دیگر دسته‌های سیاسی افغانستان توان و امکان دستیابی به برنامه‌ای مورد توافق را دارند؟

طالبان یک گروه متعصب مذهبی است. این گروه همۀ قوانین را در چارچوب شریعت می‌خواهد و شریعت مورد نظر آنان نیز تفسیری به روز شده و منطبق با دستاوردهای عصر مدرن نیست. در واقع، هرگونه عدول طالبان از شریعتِ مورد نظر خود، به معنای عبور این گروه از سنت فکری متحجرانه و هویت بسته و منجمد دینی آن است و ورود به این مرحله برای آنها به این زودی و به این آسانی، میسر به نظر نمی‌رسد.

از طرفی، گروه‌های سیاسی افغانستان نیز که عموماً اعتقادات مذهبی خود را کم و بیش با دستاوردهای عصر جدید هماهنگ کرده‌اند، همراهی با تفکرات طالبان را در زمینه‌های گوناگون اجتماعی و فرهنگی به معنای عقب‌نشینی از مواضع اصولی خود می‌بینند و به طور طبیعی امکانی برای تن در دادن به آن ندارند.

از این رو، علاوه بر آنکه ایجاد دولتی متنوع و متکثر از گرایش‌های مختلف سیاسی افغانستان برای طالبان امری بسیار دشوار است، چنین دولتی باز هم با ماهیت کشورهای دعوت کنندۀ آنها به تشکیل دولت فراگیر همخوانی ندارد. بسیاری از کشورهای دعوت کنندۀ طالبان به تشکیل دولت فراگیر از سوی طالبان، همانطور که با انتخابات آزاد و عادلانه بیگانه‌اند، با تکثر سیاسی در عرصۀ قدرت نیز هیچ میانه‌ای ندارند. بنابراین، به همان اندازه که درخواست شکل‌گیری دولتِ مبتنی بر انتخابات آزاد و عادلانه از سوی طالبان برای این کشورها چالش برانگیز است، تقاضای تشکیل دولت متکثر سیاسی طالبانی هم آنان را با مشکل گفتمانی از سوی رقیبان و مخالفان داخلی‌شان روبرو می‌کند.

 

در همین رابطه بیشتر بخوانید:

 

هفته را دنبال کنید در: اینستاگرام تلگرام توئیتر

با این حساب، آیا درخواست تشکیل دولت فراگیر از سوی طالبان امری بی‌محتوا و قدرت انحصاری آنها بر افغانستان سرنوشتی محتوم است؟

در حال حاضر نمی‌توان پاسخ قاطعی به این پرسش داد چرا که از زوایه‌ای دیگر، سلطۀ انحصاری طالبان بر افغانستان چنانچه همراه با تحمیل آمرانه و سختگیرانۀ مقررات شرعی این گروه بر جامعۀ افغانستان باشد، بعید است دولت آنها توان حفظ نظم و ثبات سیاسی و اجتماعی و یا حتی امکان تداوم پیدا کند. از این رو، طالبان برای بقای خود نیازمند انعطاف در اجرای احکام شرعی مورد نظر خود است.

شاید رفعِ پارادوکسِ امتناع طالبان از تشکیل دولت فراگیر به معنای دولتِ مبتنی بر انتخابات آزاد و یا دارای تکثر سیاسی از یک سو با نیاز مبرم آنها به انعطاف در روش خود برای حفظ سلطه‌شان بر افغانستان، از دیگر سو، نیازمندِ ابداع فرمولی تازه برای تفکیک نسبی قلمرو دولت از جامعه در شیوۀ حکمرانی آنها باشد.

طبق این فرمول فرضی، طالبان می‌تواند قدرت انحصاری خود را در سطح دولت حفظ کند و به عقاید سخت کیشانۀ خود نیز پایبند بماند، اما از تلاش برای سیطرۀ عقاید خود بر تمام شئون جامعۀ افغانستان دست بردارد و از این طریق، فضایی برای تنوع و تکثر اجتماعی و فرهنگی در بطون جامعه باقی بگذارد. در چنین وضعیتی حتی فعالیت سیاسی خارج از چارچوب دولت هم تا حدودی برای منتقدان آنها امکانپذیر می‌شود.

طبعاً طالبان از این رویکرد هم فاصله‌ای بی‌نهایت دارد، اما اعمال فشار داخلی و بین‌المللی علیه آنها برای در پیش گرفتن این شیوه، از جهاتی قابلِ دستیابی‌تر از درخواست از آنها برای تشکیل دولت فراگیر است، دولتی که نیازمند برگزاری انتخابات آزاد و عادلانه و یا پذیرش تنوع و تکثر سیاسی است؛ یعنی همان چیزی که دولت‌های خواهان آن از طالبان، به همان اندازۀ طالبان از آن گریزان و فراری‌اند!

احمد زیدآبادی
احمد زیدآبادی

نویسنده: هفته

هفته

مطلب پیشنهادی:

قاضی زن در افغانستان

یک قاضی زن در افغانستان: می‌ترسم طالبان مرا پیدا کنند؛ گزارشی از “هفته”

به گفته یک شاعد عینی، زندانیان پس از آگاهی از واردشدن طالبان به کابل خودشان را مسلح کرده و با اسلحه به در و بام زندان هویدا شده و دروازه‌ها را گشودند و همه آنها، چه مجرمان جنایی و چه سیاسی آزاد شدند. در نتیجه امروز تفکیک افراد مجرم از بی‌گناه در شهر کابل مشکل شده است

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *