قالب وردپرس بیتستان پرنده فناوری
خانه / عمومی / آریانا / داستان غم‌انگیز فرار مغزها از افغانستان
مهاجران افغانستان
از اواسط اوت تا کنون بیش از یک‌صد هزار نفر از بیم طالبان از افغانستان فرار کرده‌اند و به وعده‌های این گروه مبنی بر خودداری از افراط‌گرایی و خشونت اعتماد نکرده‌اند.

داستان غم‌انگیز فرار مغزها از افغانستان

گروه ترجمه هفته|

در میان انبوه پناه‌جویان افغان که پس از اشغال دوباره افغانستان توسط طالبان، سراسیمه و وحشت‌زده به تعلقات و دلبستگی‌های خود در زادگاهشان پشت‌پا زده و از افغانستان فرار کرده‌اند، افراد تحصیل‌کرده و نیروی کار متخصص و ماهر کم نیست.

شمار زیادی از افغان‌هایی که طی دو سه هفته اخیر از بیم زنده شدن کابوس رژیم خشن طالبان، جان خود را برداشته و شاید برای همیشه با سرزمین مادری‌شان وداع کرده‌اند، حقوق‌دان، تکنسین یا کارگران ماهر هستند. تحولات غیرمنتظره و برق‌آسای افغانستان که دولت‌های خارجی حاضر در این کشور را نیز به‌شدت غافلگیر کرد، زمینه‌ساز شکل‌گیری پدیده گسترده و صدالبته غم‌انگیز فرار مغزها از افغانستان شد به حدی که حتی گروه تندرو طالبان نیز به وخامت موضوع پی برده و در خصوص پیامدهای آن ابراز نگرانی کرد.

آمریکا و متحدانش در عملیات تخلیه پناه‌جویان افغان که در کابل به اجرا گذاشتند، افرادی مثل مترجمان، روزنامه‌نگاران، راهنمایان و اعضای سازمان‌های غیردولتی را که طی سال‌های گذشته با نیروهای مسلح خارجی همکاری کرده‌اند، در اولویت قرار دادند. همچنین شخصیت‌هایی مثل هنرمندان، فعالان مدنی و روشنفکران افغان که به قدرت رسیدن دوباره طالبان را نه‌تنها به معنای پایان فعالیت حرفه‌ای خود بلکه خطری جدی برای امنیت خود و خانواده‌هایشان می‌دانستند، در عملیات تخلیه از کابل در اولویت قرار گرفتند.

به‌این‌ترتیب از اواسط ماه اوت بیش از یک‌صد هزار نفر از افغانستان فرار کردند این در حالی بود که رهبران طالبان به دولت‌های غربی و شهروندان افغانستان قول داده بودند که قصد ندارند رژیم بنیادگرای خشونت‌طلبی را که در سال‌های ۱۹۹۶ تا ۲۰۰۱ بر افغانستان حاکم کرده بودند، دوباره به افغان‌ها تحمیل کنند.

Aviron

 

رشید که پس از به قدرت رسیدن دوباره طالبان به همراه زن و فرزندش به فرانسه پناه برده است، تا همین چند هفته پیش یک کارمند بلندپایه بوده که زندگی موفقی در کشورش داشته است. رشید که چهل سال دارد می‌گوید: «من هرگز دوست نداشتم کشورم را ترک کنم و در جای دیگری دور از وطن و هم‌وطنانم زندگی خود را از صفر شروع کنم. من در کشور مادری‌ام به کاری مشغول بودم که با جان‌ودل دوست داشتم، دارای جایگاه و وجهه اجتماعی بودم و پنجاه نفر تحت مسئولیت من کار می‌کردند. کاری که من انجام می‌دادم، برای کشور و هم‌وطنانم مفید بود.»

رشید ادامه می‌دهد: «هم‌کلاسی‌های من در دانشگاه که بین ۳۰ تا ۴۰ نفر بودند، همه از افغانستان فرار کرده‌اند. ما افغانستان را در چنگ وحشی‌ها رها کردیم، اما انتخاب دیگری نداشتیم. چگونه می‌توانستیم در افغانستان تحت سلطه طالبان بمانیم و برای آن‌ها کار کنیم؟ تنها راهی که پیش روی ما وجود داشت، کوچ ناخواسته بود.»

بلال سروری روزنامه‌نگار کارکشته افغان که در گذشته برای شبکه بی‌بی‌سی در افغانستان کار می‌کرد و پس از پناه بردن به قطر، اکنون در دوحه برای رسانه Democracy Now کار می‌کند، خروج گسترده افراد تحصیل‌کرده، روشنفکر و متخصص از افغانستان را «سونامی فرار مغزها» توصیف کرده و درباره پیامدهای آتی این رویداد بر آینده افغانستان ابراز نگرانی کرده است.

افغانستان، بازنده اصلی

فردریک دوکیه، مسئول برنامه Crossing Borders در مؤسسه تحقیقات اجتماعی – اقتصادی لوکزامبورگ (Liser) می‌گوید: «ما اطلاعات دقیقی درباره انبوه پناه‌جویان افغان که طی هفته‌های اخیر از کشورشان فرار کرده‌اند، نداریم. اما همان گونه که در بحران سوریه در سال ۲۰۱۵ شاهد بودیم، زمانی که یک کشور دچار بحران می‌شود درصد افراد تحصیل‌کرده‌ای که مسیر مهاجرت را در پیش می‌گیرند، بسیار بالاست. این پدیده در کشورهای بحران‌زده و فقیر ابعاد گسترده‌تری پیدا می‌کند.»

در کشورهای ثروتمند، فارغ‌التحصیلان مقطع آموزش عالی که اقدام به مهاجرت می‌کنند ۲۰ درصد بیشتر از دیگر گروه‌های جامعه است اما در کشورهای فقیر این نسبت به‌مراتب بالاتر است و افراد تحصیل‌کرده بیست برابر بیشتر از افراد عادی مسیر مهاجرت را در پیش می‌گیرند. وقتی هم که یک بحران از راه می‌رسد یا مثل آن چه با طالبان در افغانستان شاهد بودیم یک کودتای سیاسی روی می‌دهد، بخش قابل‌توجه افرادی که مهاجرت را تنها راه نجات خود می‌دانند، افراد تحصیل‌کرده هستند. 

فرار مغزها حتی طالبان را هم نگران کرده است

پدیده فرار مغزها از افغانستان به حدی گسترده بود که رهبران طالبان نیز از کشورهای غربی خواستند فقط اتباع خارجی را از افغانستان خارج کنند و از خارج کردن نیروهای کار متخصص افغان مثل مهندسان که افغانستان به وجود آن‌ها نیاز دارد، خودداری نمایند.

در سومین روز از عملیات تخلیه در فرودگاه بین‌المللی حامد کرزای، طالبان با مشاهده موج گسترده خروج پناه‌جویان از افغانستان، از شهروندان افغان خواست از تلاش برای ورود به فرودگاه کابل دست بردارند و هر چه زودتر به خانه‌های خود بازگردند. سخنگوی طالبان تاکید کرد افغان‌هایی که برای خروج از افغانستان تلاش می‌کنند صرفاً به فکر راحتی و آسایش خود هستند و بر خلاف آن چه ادعا می‌کنند، هیچ خطری آن‌ها را تهدید نمی‌کند.

ونسان سوریو، فرستاده ویژه رادیو بین‌المللی فرانسه RFI که در افغانستان حضور داشت، در گزارشی اعلام کرد: «به نظر می‌رسد فرار افغان‌ها از کشورشان برای طالبان به یک چالش حاکمیتی تبدیل شده است. طالبان می‌گویند برای اداره افغانستان به کارگران ماهر، پزشک، مهندس و نیروهای تحصیل‌کرده نیاز دارند. ظاهراً طالبان نیز متوجه شده‌اند که بیشتر افراد متخصص و ماهر هستند که برای فرار از افغانستان به تکاپو افتاده‌اند. متأسفانه اعضای دیگر قشرهای جامعه غالباً امکان آمدن به کابل را ندارند چه برسد به این که بخواهند ویزای یک کشور را بگیرند.»

فردریک دوکیه تاکید کرد: «سرمایه انسانی از مهم‌ترین و اصلی‌ترین عوامل توسعه است و آموزش از مهم‌ترین منابع رشد محسوب می‌شود. کشوری که از نیروهای ماهر و متخصص محروم باشد، در واقع عوامل و ابزار لازم را برای رقابت، رشد و توسعه در اختیار ندارد.»

میشائیل بری، کارشناس امور افغانستان و استاد پیشین دانشگاه آمریکایی کابل، می‌گوید: «اعضای گروه تندرو طالبان که عمدتاً از ساکنان مناطق روستایی هستند و تخصص و دانش لازم را برای اداره امور کشور ندارند، می‌دانند که برای به راه‌انداختن و فعال نگه‌داشتن چرخ‌های اقتصاد کشورشان که همچنان به‌شدت به کمک‌های مالی بین‌المللی وابسته است، به شماری از تکنسین‌ها، افراد تحصیل‌کرده و نیروهای ماهر نیاز دارند.»

میشائیل بری افزود: «تا این جای کار، مسئولیت اصلی طالبان نابودکردن افغانستان و متلاشی کردن دولت این کشور بود و درست به همین خاطر بود که از طرف پاکستان حمایت مالی می‌شدند.»

کنار آمدن طالبان با غرب

سؤال این است که پس چرا طالبان در چنین شرایطی اجازه خروج هزاران نفر را از افغانستان دادند؟

میکائیل بری می‌گوید طالبان در واقع با دادن این امتیاز و بازگذاشتن درهای خروج افغانستان، تلاش می‌کنند تا ازیک‌طرف وجهه قابل قبولی از خود برای جامعه بین‌المللی به نمایش گذارند و از طرف دیگر از شر معترضان و مخالفان بالقوه خود نیز راحت شوند. هر جا که مغزها هستند، امکان اندیشه آزاد و انتقاد نیز هست بنابراین طالبان در مسیر فرار مغزها از افغانستان چندان مانع‌تراشی نکردند اما از این نکته هم غافل نبودند که برای پیشبرد برخی امور تخصصی و اداره بعضی بخش‌های فنی به حداقل نیروهای متخصص نیاز خواهند داشت.

میشائیل بری موضع طالبان در برابر فرار مغزها را با سخنان فیدل کاسترو رهبر سابق کوبا مقایسه کرد که راه را برای خروج هزاران تن از مخالفان خود از کوبا باز کرد و گفت: «کرم‌های خاکی، همان بهتر که بروند!»

 

 

هفته را دنبال کنید در: اینستاگرام تلگرام توئیتر

فردریک دوکیه معتقد است در جامعه‌ای که به‌شدت تحت ظلم و ستم قرار دارد، روشنفکران می‌توانند عاملان اعتراض باشند. وقتی که جامعه‌ای این نیروها را از دست می‌دهد، امکان اعتراض و در نتیجه امکان تغییر را از دست خواهد داد.

بسیاری از افغان‌هایی که در روزهای اخیر با هواپیماهای آمریکا و متحدانش از کابل به کشورهای مختلف منتقل شدند، با این که تحصیل‌کرده دانشگاه‌ها نبودند اما گفته می‌شد که به‌واسطه همکاری با خارجی‌ها، افکار و اندیشه‌های غربی پیدا کرده‌اند.

آقای دوکیه که کارشناس امور مهاجرت بین‌المللی است، می‌گوید تبعید همیشه هم یک عامل منفی نیست و جوامع مهاجر خیلی وقت‌ها از طریق تجارت یا سرمایه‌گذاری در روند توسعه و رشد کشور زادگاه خود مشارکت می‌کنند اما ممکن است برای افغانستان این‌گونه نباشد چرا که بسیاری از افغان‌ها به‌اتفاق خانواده‌های خود افغانستان را ترک کرده‌اند و به همین علت برای آن‌ها دلیل و انگیزه چندانی برای تلاش و مشارکت در روند توسعه کشورشان باقی نمی‌ماند. ممکن است این وضعیت خسارات جبران‌ناپذیری برای افغانستان و آینده این کشور به دنبال داشته باشد و توانایی‌ها و ظرفیت‌های این کشور را برای احیای دوباره در درازمدت کاهش دهد.

علی و ارسال، مدرس دانشگاه East Africa در نایروبی پایتخت کنیا می‌گوید: «من ۳۰ سال پیش تأثیر ویرانگر فرار مغزها را از کشورم سومالی که ویژگی‌های مشابهی با افغانستان امروز داشت، دیدم. سومالی نیز در آن زمان درگیر جنگ داخلی بود و نظام قبایلی بر آن حاکم بود. من در سال ۱۹۹۰ که از دانشگاه فارغ‌التحصیل شدم، کشورم سومالی را ترک کردم و ۲۰ سال انتظار کشیدم تا توانستم به کشورم بازگردم.»

منبع: وب‌سایت شبکه خبری رادیو کانادا

نویسنده: هفته

هفته

مطلب پیشنهادی:

دولت طالبان

دولت فراگیرِ طالبان؟

اغلب کشورهای جهان بخصوص کشورهای همسایۀ افغانستان خواستار تشکیل دولتی «فراگیر» از سوی طالبان در آن کشور شده‌اند

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *