قالب وردپرس بیتستان پرنده فناوری
Fengye College Center
خانه / جامعه / در رثای نوال سعداوی، پزشک و نویسنده ی عصیانگر
نوال سعداوی

در رثای نوال سعداوی، پزشک و نویسنده ی عصیانگر

«شرف انسان، مرد یا زن، در راستی است. راستی در اندیشیدن، راستی در احساسات و راستی در رفتارها. انسانِ شریف کسی است که زندگی دوگانه، یکی آشکار و دیگری پنهان، نداشته باشد.» از نوال سعداوی

در روز اول سال نو خورشیدی، جهان یکی از سرسخت‌ترین روشنفکران شهیر زن خود را از دست داد؛ «نوال سعداوی»  بانویی پزشک، نویسنده‌ای عصیان‌گر و فمینیستی فعال که از شش سالگی خشونتِ عریان سنت‌های مردسالارانه را تجربه کرده بود و علیه آنها جنگیده بود، در ۸۹ سالگی و پس از تحمل یک دوره بیماری سخت، چشم از جهان فرو بست. از او بیش از ۵۰ کتاب به ۴۰ زبان دنیا باقی ماند، ۸۳ سال مبارزه با سنت‌های زن‌ستیزانه و نسلی که از افکار و عقایدش الگوبرداری کرد.

مبارزه از کودکی

او زاده‌ی ۲۷ اکتبر سال ۱۹۳۱ در مصر بود؛ در خانواده‌ای که از همان ابتدا در آن ایستادگی در برابر ظلم، کرامت انسانی و حمایت از زنان را آموخت. پدرش بازرس كل آموزشي استان و مادرش تحصيل‌كرده‌ی مدرسه‌ی فرانسوي‌ها بود اما حضور در یک خانواده‌ی تحصیل‌کرده مانع از آن نشد که سنت قبیح ختنه‌ی دختران در مورد او انجام نشود. هر چند ختنه‌ی زنان در سال ۲۰۰۸ در مصر ممنوع شد اما این خاطره‌ی تلخ تا پایان عمر با نوال باقی ماند و از آن کتاب «چهره‌ی پنهان حوا» (سال ۱۹۷۷) و نوشته‌های دیگری متولد شدند. خانواده‌اش قصد داشتند او را در ده سالگی وادار به ازدواج کنند اما نوال از همان کودکی یک مبارز بود و در مقابل این تصمیم، سرسختانه مخالفت کرد.

هفته را دنبال کنید در: اینستاگرام تلگرام توئیتر

نوال معتقد بود پس از دو انقلاب اخیر در مصر، باید به دنبال سه چیز بود: عدالت، آزادی و کرامت انسانی. در این راه هرگونه کپی‌برداری از کشورهای دیگر را به شدت نفی می‌کرد.

نوال در نوجوانی (سال ۱۹۴۴) اولین مجموعه داستان خود با عنوان «من عشق را آموختم» را منتشر کرد؛ زمانی که اغلب هم‌سن‌وسال‌هایش به ازدواج و فرزندآوری بدون عشق مشغول بودند. همچنان که به نوشتن مشغول بود، تحصیلات خود را در رشته‌ی پزشکی در دانشگاه قاهره ادامه داد. در سال ۱۹۵۵ لیسانس پزشکی و جراحی را از دانشگاه قاهره و کارشناسی‌ارشد پزشکی را در سال ۱۹۶۵ از دانشگاه کلمبیای نیویورک گرفت. سپس در دانشگاه «عین‌شمس» قاهره به مطالعات در زمینه‌ی روان‌شناسی پرداخت.

انتخابِ نوشتن

خاطرات تلخ دوران کودکی و مشاهده‌ی ظلم‌هایی که بر زنان می‌رفت، نوال را به سوی فعالیت‌های مدنی و دفاع از حقوق زنان سوق داد و در این راه به نوشتن و مبارزه‌ی عملی پرداخت؛ تا جایی که به گفته‌ی خودش، میان انتخاب دوگزینه‌ای همسرش بین نوشتن یا ماندن با او، با افتخار نوشتن را برگزید. به گمان برخی، سعداوی بزرگ‌ترین نماینده زنان رمان‌نویس عرب است که در رمان‌های خود بیش از همه به زندگی‌اش پرداخته ‌است. حتی برخی نویسندگان زن فارسی‌زبان پس از مرگ او اذعان کردند در داستان‌هایشان از او و شخصیت مبارزش الهام گرفته‌اند.

Aviron

 

نوال و سیاست

نوال در زمینه‌های دیگری مانند راهکارهای مقابله با خشونت خانگی علیه زنان، روسپی‌گری و مقابله با بنیادگرایی سلفی نیز فعال بود و همواره به صراحت در این موارد سخن می‌گفت و به دلیل دیدگاه‌ها و باورهایش بارها مورد تهدید و تعقیب گروه‌های سیاسی و تندروی اسلامی قرار گرفت و به زندان انداخته شد. در سال ۱۹۸۱ و در زمان دولت انور سادات، به مدت سه ماه زندان را تجربه کرد. از آن جا که زندان تنها جایی برای حبسِ جسم انسان‌های بزرگ و شریف است و نمی‌تواند روح آنها را به بند بکشد، نوال سعداوی نیز با قرض گرفتن یک مداد آرایشی ابرو از یک کارگر جنسی، عقاید و اعتراض‌هایش را بر روی دستمال توالت نوشت.

نوال سعداوی بارها در مصاحبه‌هایش، مفهوم انتخابات آزاد را زیر سوال برد و گفت: من به آن چه دموکراسی مبتنی بر انتخابات آزاد خوانده می‌شود، اعتمادی ندارم. من هیچ‌گونه انتخابات آزادی در هیچ کشوری در غرب و شرق نمی‌بینم.

نوال که همیشه به دنبال یافتن آزادی بود، در سال ۱۹۹۳ به دلیل تهدیدهای بسیار به مرگ، مجبور به مهاجرت به غرب شد و در آمریکا سکونت گزید اما پس از اندک مدتی نوشت که این گوهر گرانبها در غرب نیز ابزاری برای رفتار دوگانه‌ علیه شهروندان است. در سال ۱۹۹۶ به مصر بازگشت و در سال ۲۰۰۵ به عنوان کاندیدای ریاست‌جمهوری ثبت‌نام کرد. نوال در جریان اتفاقات بهار عربی در مصر در سال ۲۰۱۱، برای اعتراض به حکومت حسنی مبارک در میدان التحریر و بین مردم حاضر شد.

قلم بی‌پروا و اثرگذار

نوال سعداوی در بین فارسی‌زبانان با کتاب معروف «چهره‌ی عریان زن عرب» شناخته می‌شود اما در جهان عرب او را با بیش از ۵۰ رمان و نمایشنامه منتشرشده و اظهارنظرهای اجتماعی و سیاسی‌اش می‌شناسند. همچنین او مجله‌ی سلامت را پایه‌گذاری کرد که بعدها توسط دولت مصر توقیف شد. خانم سعداوی، از منتقدان سرسخت محدودیت‌های زنان در ادیان بود و کتاب‌های زیادی درباره حقوق بشر، به‌ویژه تبعیض علیه زنان نوشت. در سال ۱۹۷۲ و پس از انتشار کتاب «زن و سکس»، از جایگاه مدیر بهداشت عمومی دولت مصر کنار گذاشته شد. در این کتاب او با زبانی علمی اما صریح از سکس، اعضای تناسلی، بکارت و ختنه‌ی زنان سخن گفت و سنت‌های مردسالارانه را به چالش کشید. این کتاب بر فعالیت‌های برابری‌طلبانه در دوره‌ی خودش و پس از آن بسیار اثر گذاشت. از‌این‌رو به بیان برخی فعالان این حوزه، نوال سعداوی شاید تاثیرگذارترین فمینیست در جهان عرب طی نیمه‌ی دوم قرن بیستم بود و بسیاری از فعالان حال حاضر حقوق زنان از او الهام گرفته‌اند.

بیشتر بخوانید:

استقلال فکری

او همواره از قرار ندادن نام خانوادگی مادر بر فرزند در نظام مردسالار حاکم بر جوامع خاورمیانه انتقاد می‌کرد؛ حرف‌هایی که در کنار انتقاد از حجاب، خشم جامعه‌ی سنت‌زده و اسلام‌گرایان را برانگیخت. اما نوال با انتقادهایش از آرایش و لباس‌های باز زنان سبب شد فمینیست‌ها هم علیه او موضع بگیرند. از دیگر سو با انتقاد از نظام سرمایه‌داری و امپریالیستی، به یک روشنفکر چپ‌گرا شبیه بود که مورد هجمه‌ی طرفداران سرمایه‌داری قرار گرفت. درواقع او با استقلال اندیشه و عمل‌اش نشان داد که سرسپرده‌ی هیچ گرایشی نیست و آزادانه و بی‌پروا از عقایدش سخن می‌گوید. نوال معتقد بود پس از دو انقلاب اخیر در مصر، باید به دنبال سه چیز بود: عدالت، آزادی و کرامت انسانی. در این راه هرگونه کپی‌برداری از کشورهای دیگر را به شدت نفی می‌کرد و بر این باور بود که باید به یک نسخه‌ی بومی برای پیشرفت، عدالت و آزادی در مصر رسید. در عین حال، او مشتاق شنیدن صدای زنان دیگر بود و همواره می‌گفت نمی‌خواهد قهرمان کسی باشد و هر کس باید قهرمان خودش باشد.

خانم نوال سعداوی پس از هشت دهه تلاش برای احقاق حقوق زنان، در حالی در روز 21 مارس چشم از جهان فرو بست که همواره از این که در کشور خودش از او تقدیر نشده بود گلایه داشت و با این حسرت، رخت از دنیا بربست.

انتقاد از انتخابات آزاد

نوال سعداوی بارها در مصاحبه‌هایش، مفهوم انتخابات آزاد را زیر سوال برد و گفت: «من به آن چه دموکراسی مبتنی بر انتخابات آزاد خوانده می‌شود، اعتمادی ندارم. من هیچ‌گونه انتخابات آزادی در هیچ کشوری در غرب و شرق نمی‌بینم. اگر انتخابات مبتنی بر پول است، پس نمی‌تواند آزاد باشد. شما نمی‌توانید تحت زمامداری نظامی پدرسالار، طبقاتی و نژادپرست در سطح داخلی و بین‌المللی، انتخاباتی آزاد داشته باشید. من فکر می‌کنم اعضای متمول احزاب سیاسی در مصر کرسی‌های پارلمان آینده را از آنِ خود خواهند کرد. اکثریت فقیر جامعه هرگز پیروز نخواهند شد مگر آن که تغییری اساسی در نظام طبقاتی پدرسالار کنونی ایجاد شود.»

غریب در وطن

او مدارک افتخاری بسیاری را از دانشگاه‌های مختلف به خود اختصاص داد. در سال ۲۰۲۰، مجله تایم نوال سعداوی را به عنوان یکی از صد زن سال معرفی کرد و روی جلد مجله را به او اختصاص داد. خانم نوال سعداوی پس از هشت دهه تلاش برای احقاق حقوق زنان، در حالی در روز ۲۱ مارس چشم از جهان فرو بست که همواره از این که در کشور خودش از او تقدیر نشده بود گلایه داشت و با این حسرت از دنیا رخت بربست. او در یک مقبره‌‌ی خانواد‌گی در آرامگاه شهر «ششم اکتبر» در حومه‌ی قاهره به خاک سپرده شد. او در طول زندگی اثرگذارش هرگز امیدش را از دست نداد چون معتقد بود امید، قدرت است. قدرتی که اکنون در نوشته‌هایش بیش از پیش به چشم می‌خورد.

نویسنده: فرنگیس شکیبا

مطلب پیشنهادی:

پابند الکترونیکی

پیشنهاد حزب همبستگی کبک: استفاده از پابند الکترونیکی برای مظنونان قتل زنان

حزب همبستگی کبک QS بار دیگر استفاده از دستبند الکترونیکی را برای افراد مظنون خواستار شد. QS به دولت فرانسوا لوگو فشار آورده است تا هر چه زودتر موافقت خود را با استفاده از دستبند یا پابند الکترونیکی به منظور جلوگیری از قتل زنان که ابعادی نگران کننده در استان پیدا کرده است، اعلام کند

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *