قالب وردپرس بیتستان پرنده فناوری
Fengye College Center
خانه / جامعه / جهان دیوانه است اما نه آنقدر که خیال می‌کنید
سه‌شنبه هفته پیش تظاهراتی در اعتراض به ماسک اجباری در کبک برگزار شد

جهان دیوانه است اما نه آنقدر که خیال می‌کنید

مترجم: نگین پرورنده |

این روزها چنین به نظر می‌آید که جهان از عقل و شعور عاری و موجودی دیوانه است. دیگر خیلی‌ها به علم و دانش باور ندارند و در همه‌جا و همه‌چیز رد پای یک توطئه می‌بینند. شمار باورمندان به نظریه توطئه در جهان آن‌قدر زیاد است که خیلی از آن‌ها در محافل و گروه‌های اجتماعی یا حتی خانوادگی ما هم وجود دارند؛ اما به‌رغم ترویج بدبینی‌ها، سیاه بینی‌ها و نظریه‌های توطئه، اطلاعات و داده‌های پزشکی نشان می‌دهد که اعتماد عمومی به علم، نهادهای علمی و پزشکی در چهار دهه اخیر متزلزل نشده است. هیچ دلیلی وجود ندارد که قبول کنیم طرفداران نظریه‌های هذیان‌آمیز یا آن‌هایی که بر پایه اندیشه‌های بدبینانه خود در همه‌چیز و همه‌جا به دنبال آثار و نشانه‌های توطئه هستند، شمارشان بیشتر است و می‌توانند تهدیدی برای آینده علم و دانش باشند. بشر در گذشته‌های دور برای رسیدن به این مرحله با چنین اندیشه‌هایی مبارزه کرده و برای شکست دادن آن‌ها بهای سنگینی هم پرداخته است. در گذشته‌های دور و پیش از باز شدن پای اینترنت به حیات بشر، تاریک‌اندیشی‌ها، بدبینی‌ها و افکار توهم آمیز مبتنی بر توطئه زمینه‌ساز بسیاری از جنگ‌ها، خونریزی‌ها، ویرانی‌ها و نسل‌کشی‌ها شده است.

در سال ۲۰۱۸ شهر ادمونتون میزبان کنگره‌ای تحت عنوان Flat Earthers بود. صدها نفر باورمندان به «زمین مسطح» در این کنگره گرد هم آمدند تا درباره تصورات خود درباره سیاره زمین به بحث و تبادل‌نظر بپردازند.

هفته را دنبال کنید در: اینستاگرام تلگرام

یک روزنامه‌نگار دراین‌باره با ایو ژنگرا مورخ علوم و استاد دانشگاه کبک مونترال مصاحبه کرد. ژنگرا می‌گوید: «روزنامه‌نگار از من پرسید نظرم درباره افزایش شمار آن‌هایی که درباره گرد بودن زمین ابراز تردید می‌کنند چیست؟ من با تعجب پاسخ دادم اول شما به من بگویید چه چیزی باعث شده است تصور کنید که این پدیده در حال افزایش است؟»

بنیاد ملی علوم آمریکا در یکی از تحقیقات خود که از سال ۱۹۷۹ شروع شد، با مطرح کردن سؤالات مشابه سعی کرده است میزان اعتماد شهروندان آمریکایی را در خصوص مشاغل مختلف ارزیابی کند. پاسخ‌هایی که بنیاد ملی علوم آمریکا در این نظرسنجی‌ها از آمریکایی‌ها دریافت کرده همواره یکسان بوده و آمار و ارقامی که در این نظرسنجی‌ها به دست آمده، آشکارا موید همین مسئله است. در این نظرسنجی‌ها جامعه علمی همواره در صدر جدول پشت سر نیروهای نظامی قرار گرفته است و این ترتیب همواره در نظرسنجی‌ها ثابت مانده است.

Aviron
Aviron

 

این در حالی است که یک تحقیق بین‌المللی که پژوهشگران دانشگاه شربروک انجام داده‌اند، نشان داد که در آمریکا شمار آن‌هایی که به نظریه‌های توطئه باور دارند، دو برابر بیشتر از کانادا است؛ اما آیا واقعاً همین‌طور است؟

محققان دانشگاه شربروک ادعا کردند که در این تحقیق میزان الحاق جوامع کشورهای مختلف را به نظریه‌های توطئه گرایانه مقایسه کرده‌اند. برای این کار مجموعه‌ای از ایده‌ها، اظهارات و سؤالات برای شرکت‌کنندگان در نظرسنجی مطرح و از آن‌ها خواسته شد مشخص کنند که آیا این موضوعات را قبول دارند یا خیر. یکی از مواردی که در این تحقیق مطرح شد این بود که «دولت اطلاعات مربوط به کروناویروس جدید را پنهان می‌کند».

بیشتر بخوانید:

من واقعاً عذر می‌خواهم اما باید بگویم که این یک نظریه توطئه نیست بلکه یک واقعیت است. در آمریکا رئیس‌جمهور این کشور فوریه گذشته در گفت‌وگوی خود با باب وودوارد روزنامه‌نگار معروف آمریکایی به‌صراحت اذعان می‌کند که کروناویروس جدید ویروسی مرگبارتر از آنفولانزا است که قابلیت شیوع بالایی دارد و برای کودکان نیز بسیار خطرناک است؛ اما همین آقا در سخنرانی عمومی خود خطاب به مردم آمریکا و جهان خلاف آن را می‌گوید. من اگر یک شهروند آمریکایی باشم قطعاً در پاسخ به اینکه آیا دولت اطلاعات مربوط به کروناویروس را پنهان می‌کند، پاسخ مثبت می‌دهم.

اینجا در کشور ما هم دولت به علل و دلایلی که برای ما خیلی هم پنهان و ناشناخته نیست، از منتشر کردن همه اخبار و اطلاعات مربوط به پاندمی کرونا خودداری می‌کند. روزنامه‌نگاران و رسانه‌ها همواره از این موضوع شکایت دارند؛ اما برای رویکردی که دولت در این زمینه دنبال می‌کند، علل و دلایل متعددی وجود دارد که شاید نگرانی از شکل‌گیری رفتارهای ضداجتماعی، ایجاد موج نگرانی و وحشت در جامعه، هجوم مردم برای خرید برخی کالاها و کاهش یا نایاب شدن آن‌ها در بازار مهم‌ترین آن‌ها باشد؛ اما فارغ از اینکه دلایل و انگیزه‌های دولتمردان برای پنهان‌کاری درباره پاندمی کرونا درست یا نادرست است، تردیدی نیست که دولت همواره بخشی از اطلاعات مربوط به این بحران بهداشتی را کتمان یا تلطیف می‌کند، یا دست کم از انتشار آن‌ها خودداری می‌نماید.

به‌طور خلاصه باید بگوییم که حتی اگر بدانیم که دولت اطلاعات مربوط به کروناویروس جدید و پیامدهای آن‌ها را کتمان می‌کند، این موضوع نمی‌تواند موید این نظریه باشد که کروناویروس با فناوری نسل پنجم در ارتباط است یا اینکه داروسازان عامل پشت پرده همه‌گیری کرونا هستند (یکی دیگر از سؤالاتی که در نظرسنجی دانشگاه شربروک مطرح شد، همین بود).

ایو ژنگرا Yves Gingras مورخ علوم و استاد دانشگاه کبک مونترال UQAM

وانگهی بسیار بعید و حتی تقریباً غیرممکن است که کروناویروس جدید که طی فقط چند ماه این همه تلفات و خسارات برای بشر به بار آورده و این همه کشورهای جهان را به‌زحمت انداخته است، به‌طور اتفاقی در یک آزمایشگاه در ووهان چین ساخته شده باشد؛ اما این نظریه‌ای است که فردی در جایگاه سیاسی مهم مثل مایک پمپئو وزیر امور خارجه آمریکا مطرح کرد و مدعی شد «شواهدی» در اختیار دارد که این موضوع را ثابت می‌کند اما طولی نکشید که دراین‌باره تغییر عقیده داد.

با مطرح کردن سؤالاتی مشابه از این قبیل محققان دانشگاه شربروک در نظرسنجی خود به این نتیجه رسیدند که هفده درصد از شهروندان کانادایی نظریه‌های توطئه آمیز بودن کروناویروس را قبول دارند در حالی که این میزان در جامعه آمریکا سی و چهار درصد است. شما هم حتماً مثل من قبول دارید که چنین چیزی ترسناک است.

اما پیش از هر چیز این موضوع نشان می‌دهد که مسئله کروناویروس در آمریکا بیشتر از کانادا رنگ و بوی سیاسی به خود گرفته است.

اگر حتی شش درصد آمریکایی‌ها باور نداشته باشند که کسی قدم به روی کره ماه گذاشته است، شمار این افراد از بیست میلیون نفر تجاوز نمی‌کند. اگر همه گروه‌هایی را که سفر بشر به ماه را انکار می‌کنند و همه آن‌هایی را که دراین‌باره ادعاهای عجیب و غریب، توطئه آمیز و وهم گرایانه مطرح می‌کنند جمع کنیم، شمارشان در مقایسه با اردوگاه مقابل بسیار ناچیز است.

اما مسئله این است که انکارگرایان به‌محض اینکه با هم آشنا و از افکار یکدیگر آگاه می‌شوند، با یکدیگر ارتباط برقرار می‌کنند، دور هم جمع می‌شوند و به یک موضوع جذاب برای رسانه‌هایی تبدیل می‌شوند که دغدغه اصلی‌شان جلب توجه هر چه بیشتر، جذب هر چه بیشتر مخاطبان و تولید هر چه بیشتر ثروت است. روزنامه‌نگاران نیز مبهوت و متحیر با برخی از نمایندگان این گروه‌ها مصاحبه می‌کنند و گزارشی متفاوت، عجیب و جنجالی به خورد جامعه می‌دهند. شک نکنید، من هم اگر یک روزنامه‌نگار باشم همین کار را می‌کنم.

با دیدن و شنیدن این گزارش‌ها، مردم می‌گویند: «نه مگر می‌شود، مگر چنین چیزی ممکن است؟ جهان دارد به کجا می‌رود؟»

دو سؤال جالب در اینجا مطرح شده است. برای سؤال اول به‌ناچار باید بگوییم که بله چنین چیزی ممکن است؛ اما پاسخ دادن به سؤال دوم سخت‌تر است. شاید پاسخ‌های متفاوتی که به این سؤال داده می‌شود، آمیخته به تهدید، ترس و ارعاب باشد.

یک عده هم هستند که نماینده هیچ‌ کس و هیچ ‌چیز نیستند اما حق خود می‌دانند که خیلی از مسائل را باور نکنند و علاوه بر این ناباوری خود را هم فریاد بکشند.

حرف من این نیست که رسانه‌ها باید این عده را به‌کلی نادیده بگیرند اما مسئله این است که گاهی رسانه‌ها به این پدیده‌های فرعی و جانبی بیش از حد می‌پردازند، بیش از اندازه به آن‌ها اهمیت می‌دهند و خواسته یا ناخواسته آن‌ها را بیش از اندازه بزرگ می‌کنند. درست مثل تظاهرات چندصد نفره‌ای که هفته گذشته در مونترال برگزار شد اما برخی رسانه‌ها آن را به‌عنوان تظاهرات چند هزار نفری منعکس کردند.

گاهی حتی به من هم این احساس دست می‌دهد که مخالفان ماسک اجباری و در کل همه آن‌هایی که پاندمی کرونا را نتیجه یک توطئه می‌دانند، در زمین رسانه‌ها بازی می‌کنند نه‌فقط به خاطر اینکه آن‌ها با حرکات و رفتارهای خود سوژه‌هایی عجیب و غریب و صدالبته کم‌هزینه در اختیار رسانه‌ها قرار می‌دهند بلکه به خاطر اینکه یک جهان آخرالزمانی را ترسیم می‌کنند که در آن دیگر کسی به رسانه‌های سنتی باور ندارد مردمانش از منابع خبری و اطلاع‌رسانی مبهم، مغرض و مخرب تغذیه می‌کنند.

پارادوکس عجیب و غریبی است: ماهیت حرفه روزنامه‌نگاری به‌گونه‌ای است که آدم را به سمت بی‌اعتماد شدن به گزارش‌های رسمی دولت‌ها و زیر سؤال بردن اخبار و اطلاعاتی که دستگاه‌های حاکم ارائه می‌کنند، سوق می‌دهد. این مسئله به‌ویژه در جامعه آمریکا محرز است و نمونه بارز آن را در جنگ ویتنام و ماجرای واترگیت شاهد بودیم.

درست به همین علت است که ما در برابر این گروه‌ها که نه به دولت‌ها، نه به علوم و نه به رسانه‌ها باور ندارند، خود را سردرگم و بلاتکلیف می‌بینیم.

در عین حال در هیچ دوره‌ای رسانه‌ها تا این اندازه موردتوجه جوامع نبوده و تا این حد بر افکار عمومی تأثیرگذار نبوده‌اند. رسانه‌های سنتی بااینکه الگوهای اقتصادی مشابهی را دنبال می‌کنند، غالباً از دیرباز در تضاد ریشه‌ای با یکدیگر بوده‌اند و این البته نشاءت گرفته از ماهیت یک گفتگوی دموکراتیک است.

آقای دکتر، آیا توطئه انگاری شیوع کرونا و ابراز تردید در ظرفیت‌های علم در این زمینه امری وخیم و خطرناک است؟

نه الزاماً. به عنوان مثال درباره مخالفان واکسن هر چه هم گفته شود، واقعیت این است که آن‌ها عده‌ای معدود اما پرسروصدا هستند. طبق مطالعاتی که مرکز آمریکایی پیو Pew Center انجام داده است، بیش از هشتاد درصد از جامعه آمریکا با واکسیناسیون اجباری کودکانی که به مدرسه می‌روند، موافق هستند.

ایو ژنگرا تصریح کرد: «بررسی‌ها در فرانسه حاکی از آن است که ۳۳ درصد مردم این کشور به واکسن‌ها اعتماد ندارند با این حال ۹۱ درصد فرانسوی‌ها فرزندان خود را واکسینه می‌کنند؛ به عبارت دیگر همه افراد جامعه حق غرولند و اعتراض را دارند اما آنچه اهمیت دارد کاری است که آن‌ها درنهایت انجام می‌دهند.»

من معتقدم بهبود روش‌های آموزشی می‌تواند به درک بهتر و پذیرش هر چه بیشتر دانش و مهارت‌های علمی در جامعه منجر شود. دکتر ژنگرا نیز در گفتگوی تلفنی خود این موضوع را قبول می‌کند.

ژنگرا تصریح کرد: آن‌هایی که بیشتر از همه علوم، مهارت‌های علمی و نظرات پزشکان را زیر سؤال می‌برند، عمدتاً کسانی هستند که بیشتر از همه به شبه‌علم (نظرات، ادعاها، باورها و یا کارهایی که به‌غلط با عنوان علم ارائه می‌شوند، ولی فاقد مبنای علمی هستند) باور دارند و از سطح آگاهی و علمی نسبتاً خوبی هم برخوردار هستند. این افراد که غالباً زیر ۳۵ سال هستند، خود را در قبال کارشناسان و محققان مستقل می‌دانند، پزشکان و دیدگاه‌های آن‌ها را قبول ندارند چراکه خودشان با جستجو در اینترنت به دنبال پاسخ سؤال‌های خود و راه‌حلی برای مشکلاتشان هستند. اشتباه است اگر تصور کنیم که سطح سواد این افراد پائین است. آن‌ها حتی معمولاً خود را باهوش‌تر و باسوادتر از بقیه می‌دانند و معتقدند که در تصمیم‌گیری‌ها بهتر از دیگران عمل می‌کنند.

نکته عجیب و غریب این است که گاهی باید در این زمینه مراقب محققان و کارشناسان هم باشیم. دانش و تخصص هم محدودیت‌های خودش را دارد. لوک مونتانیه Luc Montagnier برنده جایزه نوبل پزشکی است اما وقتی از حافظه آب و هومئوپاتی (حافظه آب قابلیتی ادعایی برای آب است. طبق این ادعا، آب می‌تواند خواص موادی را که در آن حل شده‌اند حتی بعد از دفعات زیاد رقیق شدن، به خاطر بسپارد. در هومئوپاتی ادعا می‌شود که با اتکا به حافظه آب می‌توان از داروهایی استفاده کرد که آن‌قدر رقیق باشند که حتی یک مولکول از ماده اولیه در آن باقی نباشد) که مطالعات ناکارآمدی آن را اثبات کرده‌اند صحبت به میان می‌آید، این پزشک متخصص به شبه‌علم متوسل می‌شود در حالی که سررشته چندانی از شیمی یا فیزیک ندارد. کم نیستند مواردی از این قبیل که فردی که در یک زمینه مشخص تخصص دارد، به‌یک‌باره جایگاه خود را تا حد رئیس یک فرقه مذهبی پایین می‌آورد.

درست است که در طول تاریخ مواردی هم وجود دارد که علم رسمی در برابر مخالفان روشن‌فکر مرتکب اشتباهاتی شده است اما این دلیل نمی‌شود که نتیجه‌گیری کنیم علم و دانش امروز مبنای صحیحی ندارد. وقتی یک دانشمند نظریه ۹۹۹۹ دانشمند دیگر را رد می‌کند، معنایش این نیست که آن ۹۹۹۹ دانشمند راه را غلط می‌روند.

برای اینکه بتوانیم ادعا کنیم که چیزی می‌دانیم، چاره‌ای نداریم جز اینکه به اطلاعات یک منبع یا دانش یک نفر اعتماد کنیم. البته در این میان باید حق قوه تمیز، قضاوت یا عقل سلیم را نیز محفوظ بداریم و این‌ها البته الزاماً ربطی به سطح سواد انسان ندارند.

«یادتان هست که درباره خطرات احتمالی کنتورهای هوشمند شرکت هیدرو-کبک چه بحث‌ها و گفتگوهایی پیش آمد؟ آن‌هایی که این بحث‌ها را مطرح می‌کردند، نسبت به دیگران سواد و آگاهی کمتری نداشتند؛ اما سؤال من این است که الآن چه کسی درباره آن موضوع صحبت می‌کند؟»

درواقع همه آن بحث‌ها و مشاجره‌ها، جنجالی بود که در رسانه‌ها به راه افتاد و در فضای وب به‌سرعت به موضوعی فراگیر تبدیل شد و در مدت‌زمانی کوتاه شبکه‌های اجتماعی را ترکاند. درست مثل شایعاتی که در جایی مثل یک اتوبوس مطرح می‌شود و خیلی زود در جامعه دهان به دهان نقل می‌شود و گسترش می‌یابد.

به گفته ایو ژنگرا شبکه‌های اجتماعی فضایی است که به ما امکان دسترسی به گفتگوها و بحث‌های سطحی را می‌دهد که تا پیش از این به چهاردیواری خانه‌ها محدود می‌شد.

بنابراین لازم است که گهگاه با دیدن صحنه‌هایی مثل تظاهرات ضد ماسک این مسئله را به خودمان یادآوری کنیم که جهان و جهانیان آن‌قدرها که تصور می‌شود، دیوانه نیستند.

منبع: وب سایت شبکه خبری لاپرس

نویسنده: هفته

هفته

مطلب پیشنهادی:

صنعت هوافضای کبک

از بین رفتن ۴۵۰۰ شغل در بخش هوافضای کبک

صنعت هوافضای استان کبک از اهمیت بالایی برخوردار است چرا که با ایجاد یکصد هزار شغل مستقیم و غیرمستقیم نقش مهمی در اقتصاد استان ایفا می‌کند

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *