قالب وردپرس بیتستان پرنده فناوری
Fengye College Center
خانه / عمومی / اخبار کانادا / نام‌ های استعماری بر بومیان آمریکا | سرخپوست و هندی!؟ بومیان کانادا کیست‌ اند؟ (۱)
بومیان کانادا

نام‌ های استعماری بر بومیان آمریکا | سرخپوست و هندی!؟ بومیان کانادا کیست‌ اند؟ (۱)

نوشته: سارا لوئیس اندرسون | برگردان: فرشید سادات‌شریفی | ویرایش: عباس محرابیان

 

بیش از ۵۰۰ سال پیش جهانگردان اروپایی به سرزمین «نوین» گام گذاشتند و با مردمانی که از هزاران سال پیش ساکن این منطقه بودند روبرو شدند. این روبرویی که در صورت رعایت بنیادی‌ترین اصول انسانی می‌توانست به یک بده‌بستان فرهنگی بیانجامد درنتیجه گرگ‌خویی و آزمندی گروهی از تازه‌واردان و اهداف و سیاست‌های ضدانسانی دولت‌های متبوعشان به جنایتی علیه بشریت تبدیل شد.

تاریخ حضور اروپاییان در قاره آمریکا روایتی تلخ، خون‌بار و پردرد است که همچنان ادامه دارد گرچه از سبعیتِ آشکارِ آن قدری کاسته شده است.

ورود سلاح‌های مدرن برای کشتار آسان‌تر و گسترش عامدانه بیماری‌های واگیردار تنها نوک قلهٔ کوهی از بلایا بود که اروپاییان بر سر مردمان بومی «قاره جدید» آوار کردند. تهاجم وحشیانه به فرهنگ ساکنان بومی عملاً از لحظه ورود اروپاییان آغاز شد و تا به امروز ادامه دارد. یکی از جنبه‌های این تهاجم تغییر نام مردمان محلی و دادن نام‌های اشتباه و تحقیرآمیز به آن‌ها بود.

این مقاله، به عنوان اولین بخش یک سلسله نوشتار است که همزمان با روز جهانی مردمان بومی (نهم اوت) منتشر می‌شود و در مورد نام‌هایی است که طی ۵ قرن گذشته بر بومیان قاره آمریکا نهاده شده است. این نوشته همچنین به شاخه‌ها و ریشه آن نام‌ها می‌پردازد و درعین‌حال درباره مفاهیم اساسی طبقه‌بندی قومی و فرهنگی‌شان صحبت می‌کند. مثلاً ما که در کانادا زندگی می‌کنیم خوب است بدانیم در اینجا در طول تاریخ و همین امروز کدام واژه‌ها در متون قانونی و در مکالمات روزمره برای بومیان به‌کاررفته و می‌رود و اینکه چرا بسیاری از آن‌ها نادرست و حتی تحقیرآمیز هستند.

در این سلسله نوشتار، به قلم خانم سارا لوئیس اندرسون، قرار است به تاریخ بومیان آمریکا و به‌طور خاص به بومیان کانادا بپردازیم. در اولین قسمت درباره شش واژهٔ اصلی که برای نامیدن این مردمان به کار رفته صحبت و آن‌ها را معرفی می‌کنیم./ تحریریه هفته

بیشتر بخوانید:

۱. هندی (Indian): اولین و کهن‌ترین واژه برای خطاب به بومیان همین کلمه است و این واژه به این دلیل به کار برده شد که وقتی کریستف کلمب به این بخش از نیم‌کرهٔ شمالی رسیده، تصور کرده که به هند رسیده است. بنابراین افرادی را که این‌جا ملاقات کرده «هندی» نامیده‌اند.

از سال ۱۸۷۶ قانونی به نام «قانون هندیان» (Indian Act) در کانادا وجود دارد که دربارهٔ مناسبات دولت کانادا با بومیان است و امروز هم هم‌چنان معتبر است. تا مدت‌ها و در تقریباً تمام سدهٔ بیستم میلادی، هندی نامیدن بومیان کانادا بسیار رایج بوده است.

۲. ملل نخستین (First Nations): این دومین واژهٔ تاریخی مرسوم برای اشاره به بومیان این سرزمین است و به کسانی اشاره می‌کند که قبل از آمدن اروپایی‌ها اینجا بوده‌اند. البته آن‌ها از جوامع و اقوام متعددی تشکیل می‌شوند. بنابراین اگر مثلاً نام موهاک (Mohawk) یا اقوام دیگر بومی را می‌شنوید، این‌ها جزو همان ملل نخستین هستند. این اصطلاح به قانون اساسی کانادا نیز راه یافته و در نسخهٔ سال ۱۹۸۲ این قانون، که دولت کانادا از دولت بریتانیا مستقل شد، بخشی هم وجود دارد که به‌طور خاص با ملل نخستین سروکار دارد.

۳. بومیان مناطق قطبی (Inuits): واژهٔ جدیدتر Inuit به کسانی اطلاق می‌شود که پیش از ورود اروپاییان در شمالی‌ترین قسمت‌های این قاره حضور داشته‌اند. البته قبلاً (در اواخر سدهٔ هجدهم و تقریباً تمام سدهٔ نوزدهم میلادی) برای اشاره به آن‌ها از واژهٔ اسکیمو (Eskimo) استفاده می‌شد. اما امروزه اسکیمو اصطلاحی بسیار شرم‌آور و تحقیرآمیز محسوب می‌شود و به کار بردن آن ممنوع است و نژادپرستانه شمرده می‌شود چون معنای اصلی اسکیمو «مردم‌کُش» یا «قاتل انسان» است و دو دلالت تحقیرآمیز در خود دارد: اول اینکه این نژاد «آدمیزاد» نیستند و دوم اینکه وحشی و قاتل سفیدهایی هستند که انسان محسوب می‌شوند.

برای اجتناب از این دلالت کهن ناخوشایند، امروزه واژهٔ Inuit (با معادل فارسی پیشنهادی «بومیان مناطق قطبی») به‌جای اسکیمو برای اشاره به این مردمان استفاده می‌شود.

۴. مِتی‌ها (Métis): برخی مردان اروپایی که در سده‌های هفدهم و هجدهم به کانادا آمدند، با زنان متعلق به «ملل نخستین» رابطهٔ جنسی برقرار می‌کردند و، درنتیجهٔ این روابط، در طول چند دهه در قسمت‌های وسیعی از کانادا (از مانیتوبا و ساسکاچوان گرفته تا آلبرتا و شمال انتاریو) جوامع بزرگی پدید آمدند که فرزندان دورگهٔ حاصل از آمیزش اروپاییان (غالباً فرانسوی یا اسکاتلندی) با «ملل نخستین» هستند که در آمریکای شمالی به‌عنوان متی‌ها شناخته می‌شوند. متی‌ها زبان‌های ترکیبی خاص خود را دارند که معروف‌ترین آن‌ها میچف (Michif) است که ترکیبی از زبان فرانسوی، اسکاتلندی و زبان پیشین آنان است.

۵. اهالی آب‌وخاک (Aboriginals): در قانون اساسی فعلی کانادا، ملل نخستین (First Nations)، بومیان منطق قطبی (Inuit) و مِتی‌ها (Métis) دارای حقوق ویژه‌ای هستند (و البته اینکه بخش بزرگی از این حقوق اجرانشده یا ناقص رها شده و یا مغرضانه تفسیر می‌شود بحث مفصلی است که باید در نوشتارهای دیگری بدان پرداخت)؛ اما آنچه در بحثِ واژه‌شناسی این قسمت اهمیت دارد تلاشی ناکام است برای گردآوردن این سه گروه زیر واژهٔ «اهالی آب‌وخاک» (Aboriginal).

حال ببینیم چرا این واژه ناکارآمد تشخیص داده شد و جای خود را در سال‌های اخیر به مردمان بومی (Indigenous Peoples) داده است. واژهٔ Aboriginal برگرفته از زبان لاتین است و از پیشوند ab و واژهٔ original تشکیل می‌شود که به معنای اصلی، اصیل یا اولیه است. اما پیشوند ab «منفی‌ساز» است (مثلاً واژهٔ abnormal در انگلیسی به معنای غیر اصیل یا غیرنرمال یا غیرعادی است). پس در زبان لاتین، این واژه معنایی برعکس کاربرد موردنظر و حالت نقض غرض دارد زیرا «غیراصلی» یا «نااصیل» معنا می‌دهد که برخلاف معنای موردنظر است. 

۶. راه‌حل نهایی: Indigenous Peoples: بر اساس تمام این گام‌ها، امروز، وقتی می‌خواهیم هنگام صحبت دربارهٔ اولین مردمان این سرزمین از واژه‌ای غیرتوهین‌آمیز، غیراستعماری و کل‌نگر استفاده کنیم که بتواند در بافتی غیرسیاسی این سه گروه را به هم بپیوندد از عبارت Indigenous Peoples (که در فارسی معادل مردمان بومی را برایش پیشنهاد می‌کنیم) استفاده می‌کنیم. این اصطلاح علاوه بر کانادا از سوی سازمان ملل نیز به رسمیت شناخته شده و در تمام مکاتبات و از جمله نام‌گذاری مناسبت نهم اوت یعنی «روز جهانی مردمان بومی» (International Day of the World’s Indigenous Peoples) نیز به کار می‌رود.

امیدواریم این واژه‌شناسی موردتوجه خوانندگان فارسی‌زبان قرار گیرد. در قسمت‌های بعدی این نوشتار به مباحثی مثل مدارس شبانه‌روزی بومیان، شایعه‌های نادرست در باب بومیان (مثل مسکن رایگان، حقوق مادام‌العمر، معافیت مالیاتی و غیره) و نیز معرفی تنوع و تکثر نهفته در فرهنگ بومیان می‌پردازم.

در پایان از شما دعوت می‌کنم متن فارسی «اعلامیهٔ جهانی حقوق مردمان بومی» که سازمان ملل متحد تهیه کرده را اینجا مطالعه کنید.

هفته را دنبال کنید در: اینستاگرام تلگرام

سارا اندرسوندرباه سارا لوئیس اندرسون:

سارا لوئیس اندرسون دستیار اجرایی یک برنامهٔ ملی آموزشی به نام «نمایش پتو» (Blanket Exercise) است: نمایشی تعاملی برای فهم عمیق‌تر اینکه وقتی اروپاییان به کانادا آمدند و با بومیان این سرزمین مواجه شدند، این دو گروه چه تعاملات، رویارویی‌ها و ماجراهایی با یکدیگر داشته‌اند.

در نوشتار حاضر و به مناسبت روز نهم اوت که از سوی سازمان ملل «روز جهانی مردمان بومی» (International Day of the World’s Indigenous Peoples) نام گرفته است، اندرسون از بومیان کانادا و این‌که در طول تاریخ با چه عناوینی مورد خطاب قرار گرفته‌اند گفته است.

Aviron
Aviron

نویسنده: هفته

مطلب پیشنهادی:

پادکست شماره دو چکاوک هفته

زنان مهاجر، پادکست شماره ۲ چکاوک هفته

دومین پادکست مجله هفته، «مجله شنیداری چکاوک هفته» به میزبانی مریم ایرانی منتشر شد

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *