Fengye College Center
خانه / عمومی / مقاله ها / سیاست / سیر تحولات مفاهیم حقوق بشر(2)
توجه به حقوق بشر نیاز مبرم جهان امروز

سیر تحولات مفاهیم حقوق بشر(2)

بررسی اجمالی

متن حاضر تاملی است در راستای تلاشهای انجمن دفاع از حقوق بشردر ایران – مونترال  برای نهادینه کردن مفاهیم ، فرهنگ و تفکر حقوق بشری و آشنایی با نظام حقوق بشر سازمان ملل متحد، که امیدواریم این متن بتواند آگاهی های ضروری و ابزارهای حقوقی لازم را دراختیار مدافعین و علاقمندان به حقوق بشر قراردهد. این بررسی بر اساس  نتایج کارگاه های آموزشی انجمن در مورد اندیشه و مفاهیم حقوق بشر و مراحلی که منجر به تصویب منشور جهانی شد، مراحل تهیه میثاقهای بین المللی سیاسی و مدنی (نسل اول حقوق بشر) ، میثاق های بین المللی اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی (نسل دوم حقوق بشر) و حقوق همبستگی، توسعه پایدار، محیط زیست و ابزار قانونی آن (نسل سوم حقوق بشر) تهیه شده است.

بنا بر گزارش کمیساریای حقوق بشر سازمان ملل متحد ، وعده های عدالت، منزلت ورعایت حقوق بشر برای همه، مندرج در منشور جهانی هنوز تحقق نیافته است. لذا کمک نهاد های مدنی که برتحقق مبانی حقوق بشراصرار دارند  و موارد نقض ان را گزارش کرده و برای ایجاد ضوابط جدید تلاش مینمایند، حیاتی و بسیار ضروریست.

  1. آشنایی با مفاهیم حقوق بشر

در این مختصر به چگونگی پیدایش اندیشه های اولیه و تکوین فلسفه حقوق انسان ها با اشاره به اندیشمندانی که مفاهیم حقوق بشر حاصل تفکرات آنان است اشاره می شود. اندیشمندانی که جوهراندیشه ها یشان بیش از دیگران در این زمینه تاثیر گذار بوده است.

 توماس هابس (Thomas Hobbes (1583 -1679

مهمترین اثر سیاسی و فلسفی توماس هابس، کتاب لویاتان  (Leviathan) است که بنای تفکر فلسفی او را شرح می دهد. در زیر چند نکته اساسی آین اثر اورده شده است:

وضع طبیعی: هابس می گوید که آدمیان اسیرعواطف خویش می باشند و برای ارضای آنها به دنبال کسب قدرتند. این مسئله موجب کینه توزی و برخورد میان آنها می شود. او این حالت را وضع طبیعی می نامد و برای احتراز از آن به قانونی اشاره می کند که آن را قانون طبیعت یا قانون طبیعی نام می گذارد.

قانون طبیعت: قانون طبیعت، قانونی است که ازطریق عقل کشف میشود. این چنین قانونی محافظت انسان از خود را تائید کرده و اعمال مخرب علیه انسان را محکوم می نماید. تفاوت این قانون با نوع مدنی آن اینست که دومی نوشته شده و اعلام گردیده است تا همگان بدانند در حالیکه اولی طبیعی است و بگونه موروثی و ذاتی برهمگان آشکارگردیده و از راه تعقل و فلسفی قابل استنتاج است.

هابس معتقد است برای اینکه انسان بتواند از خود محافظت کند، نیازمند صلح است. بنابراین اولین قانون طبیعت صلح است تا بتوان درسایه آن از خود دفاع کرد. دومین قانون عبارت از اینست که برای دسترسی به صلح، باید به طورمتقابل همه از بخشی از حقوق خود صرف نظر کنند. به بیان دیگر “آنچه را به خود روا نمیداریم به دیگران هم روا نداریم”.

با در نظر گرفتن همین دو قانون، هابس قوانین دیگری را معرفی می کند که هر یک مبتنی بر قانون ماقبل خود است. قانون سوم آنست که چون داشتن قرارداد کافی نیست، باید وسایل حفظ آن هم فراهم گردد. زیرا همواره عوامل نقض قوانین وجود دارند. او می گوید برای دوری جستن از وضع طبیعی و جلوگیری از نقض قوانین، باید شخص یا مجموعه ای از اشخاص دارای قوه قهریه باشند تا قوانین سه گانه بطور یکسان برای همگان اعمال شوند. این مطالب مقدمه قرارداد های اجتماعی است که در نهایت به تشکیل دولت منجر میشود. رگه هایی از اندیشه های دوران جدید در مورد حفظ حقوق بشر را می توان در آثار فلسفی توماس هابس ردیابی کرد.

جان لاک  (1632-1704) John Locke

با توجه به اثری از جان لاک بنام “دو رساله در باره حکومت”، می توان از او بنام پدر معنوی حقوق بشر یاد کرد. رساله اول در باره رد دکترین سلطنت مطلقه و رساله دوم دور نمائی از نظریه جامعه سیاسی یا مدنی بر اساس حقوق طبیعی و قرار داد های اجتماعی ا ست . رد پای تاریخی اثر جان لاک را میتوان در قانون اساسی امریکا، انقلاب صنعتی بریتانیا و بطور کلی در جوامع دمکتراتیک غرب دید  .از منظر تاریخی، با نظرات جان لاک وارد مرحله ای می شویم که می توان در آن به معنای واقعی از حقوق بشر سخن گفت. این افکار در قانون اساسی سنتی انگلستان نیز گنجانده شده اند.

شارل- لویی مونتسکیو (1689 – 1770) Charles-Louis Secondat Montesquieu

مونتسکیو اندیشمند فرا نسوی است که از او به عنوان سیاسی ترین فیلسوف عصر روشنگری یاد می شود. از زمره کارهای او می توان به آموزه های حقوق بشری، قانون مدار کردن مناسبات بین انسانها و تقسیم قوای دولتی برای پاسداری از حقوق آنان اشاره کرد. وی هچنین یکی از پایه گذاران حقوق بین الملل است.

ژان- ژاک روسو (1712 – 1778) Jean-Jacques Rousseau

ژان- ژاک روسو، نویسنده کتاب معروف “قرارداد های اجتماعی” ، یک متفکر سویسی است که نقش او به عنوان یکی از راهگشایان آرمانهای انقلاب فرانسه، انکار ناپذیر است. از نظر روسو، صرف نظر کردن از آزادی به معنای چشم پوشی از خصلت انسانی و حقوق بشر است. او آزادی را حق بشر دانسته و معتقد است که این آزادی در چارچوب جامعه شهری و در سایه دولت برآمده از “قرارداد های اجتماعی” قابل تحقق است.

امانوئل کانت (1724-1804) Emmanuel Kant

امانوئل کانت، فیلسوف آلمانی، آزادی را حق فطری انسان میشناسد و معتقد است که آزادی با تولد هر شخص با او زاده میشود. طبق فلسفه کانت، اشیاء دارای قیمت هستند ولی این تنها انسان است که دارای حرمت و منزلت میباشد. او می گوید گرچه انسان مقدس نیست ولی به انسانیت او باید با تقدس نگریسته شود. کانت تاکید می کند که اگر دولت بخواهد قانونی مشروعیت داشته باشد، نباید اصل حقوق بشر را خدشه دار سازد، چرا که شرط وجودی چنین دولتی خود این اصل می باشد.

کانت نهایتا مباحث نظری حقوق بشر را به سطحی ارتقا می دهد که برای بسیاری از اندیشمندان امروزی معیاری برای فلسفه حقوق بشر به حساب می آید. او نخستین فیلسوف دوره روشنگری اروپا ست که پیگیرانه خواهان ایجاد یک جامعه شهروندی جهانی است. لازم به یادآوری است که اندیشمندان دیگری بوده اند که در باره مفاهیم حقوق بشر اظهار نظر کرده اند که اشاره به نظرات انان در این مختصر نمیگنجد.(در این زمینه انجمن ازعلاقمندان برای تکمیل مبحث روند تاریخی و آثار متفکرین حقوق بشری دعوت بعمل میاورد)./ ادامه دارد

تهیه شده توسط: انجمن دفاع از حقوق بشر در ایران- مونترال

نویسنده: هفته

مطلب پیشنهادی:

امید میلانی

گفت‌وگوی هفته با «امید میلانی»

نمادِ یک فرهنگِ غنی و تاریخ زیبای سرزمین‌ام روز سه شنبه 12/06/2018  در دانشگاه اتاوا …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

رفتن به نوارابزار