قالب وردپرس بیتستان پرنده فناوری
Fengye College Center
خانه / جامعه / قهوه خانه آذری؛ بازدید از محلات قدیمی تهران (7)
محلات قدیمی تهران

قهوه خانه آذری؛ بازدید از محلات قدیمی تهران (7)

بهناز کاوندی |

برای نسل امروز شاید قهوه خانه معنایی نداشته باشد. درحال حاضر همه به دنبال یک جای دنج که قهوه‌هایشان را کنار هم بخورند یا کتابی بخوانند و اوقات خوبی را کنار هم داشته باشند، به دنبال کافی شاپ می‌روند. اما این کافی شاپ‌ها ‌که قبلا نبود مردم برای کنار هم جمع شدن چه کار می‌کردند؟

این سوال باعث شد که باز کنکاشی کنم در گذشته، زمان‌‌هایی که زیاد هم دور نیست. مردم برای صحبت و کنار هم بودن چه کار می‌کردند؟

حدود چند دهه قبل که هنوز کافی شاپ بصورت گسترده در سطح شهر وجود نداشت مردم در قهوه خانه کنار هم جمع می‌شدند و صد البته اینکه این مکان‌ها ‌برای کنارهم بودن کاملا مردانه بود. زیرا خانم‌ها ‌اجازه حضور در این مکان‌ها ‌را نداشتند.

قهوه خانه آذری

تابلو قهوه خانه آذری

پس از پرس و جوهای بسیار و جستجو در اینترنت، یک قهوه خانه باز مانده از قدیم را یافتم که هنوز پا برجاست. جایی دنج که محل جمع شدن مردم کنار هم بود به نام «قهوه خانه آذری». اولین سوالی که به ذهنم رسید این بود که آیا از اول هم قهوه خانه بوده، آن هم در این محله پر رفت و آمد تهران که جایی نیست جز راه آهن؟

در حقیقت این قهوه خانه بازمانده از یک مغازه قدیمی در این محله است که قهوه در آن فروخته می‌شد. بعد‌ها ‌کنار قهوه‌ای که می‌فروخت با قراردادن میز و صندلی‌‌هایی در داخل مغازه، قهوه را دم کرده به مشتری‌ها ‌ارائه می‌کرد.

حالا قهوه از چه زمان رواج پیدا کرد و از کجا وارد ایران شد؟

نوشیدن قهوه پس از رواج در عربستان و علاقه مردم به آن رواج پیدا کرد. سپس مکان‌هایی برای نوشیدن قهوه برپا شد که بعد قهوه خانه نام گرفت. قهوه نوشی از عربستان به مصر و از آنجا به سوریه، سپس به روم و ایران سرایت کرد. بصورت همه‌گیر در دوره صفویه در ایران قهوه رواج پیدا کرد. نخستین قهوه خانه‌ها ‌نیز در این دوره و به احتمال زیاد در زمان سلطنت شاه طهماسب، در شهر قزوین ساخته شد. اما در زمان شاه عباس اول رسم قهوه خوری و قهوه خانه داری در شهر اصفهان رونق گرفت و در حال حاضر هم می‌توان در کوچه پس کوچه‌‌‌های‌‌‌‌‌‌ شهر قهوه خانه‌‌‌های زیبایی بازمانده از آن دوران را یافت.

در دوره صفوی قهوه خانه آن چنان رواج پیدا کرد که به صورت یک مکتب علمی، هنری در آمد و حتی دربار هم مهمانان خارجی و سفرای خود را در قهوه خانه‌ها ‌پذیرایی می‌کردند. یکی از زیبایی‌‌‌های‌‌‌‌‌‌ قهوه خانه‌ها ‌نقالی در آن بود که نقالان به‌نام در آن برنامه‌‌‌های‌‌‌‌‌‌ زیبایی اجرا می‌کردند. متاسفانه اکنون دیگر اثری از این نقالان و راویان نمانده است و جای تاسف دارد که تعداد نقالان در قید حیات حال حاضر به انگشتان دست هم نمی‌رسد. این سرمایه ملی که واقعا بسیار تاریخی و زیباست کم کم به دست فراموشی سپرده شده است.

Aviron

 

یک نکته‌ای که مطمئنا الان در ذهن شما شکل گرفته این هست که در حال حاضر در قهوه خانه‌ها ‌دیگر قهوه سرو نمی‌شود و چای توانسته با قدرت در این محل رخنه کند. تاریخچه آن به قبل باز می‌گردد و به زمان ورود چای به ایران که کشت این گیاه در بعضی مناطق شمالی ایران شکل گرفت و با ذائقه پذیر شدن طعم چای دم کرده میان محلی‌ها، کم‌کم چای جای قهوه را گرفت. الان وارد بخش جدیدی از تاریخ قهوه خانه‌ها ‌شدیم که به جای قهوه با چای از مهمانان پذیرایی می‌شود اما هنوز نام قهوه خانه بر آن باقی مانده است.

قهوه خانه در بطن جامعه ایران تحول و دگرگونی بزرگی در شکل گردهمایی مردم و شیوه گذراندن اوقات فراغت و نوع سرگرمی‌‌‌های‌‌‌‌‌‌ آنان فراهم آورد. مردم از هر قشر و گروه هر روز پس از کار روزانه و حتی اوقات بیکاری در قهوه خانه‌ها ‌جمع می‌شدند و ساعت‌ها به گفتگو و تبادل نظر درباره کارهای اجتماعی، اقتصادی و نیز سیاسی می‌پرداختند. این برنامه‌ها ‌حتی در ایام ماه رمضان نیز ادامه داشت، محل جمع شدن دسته‌‌‌های‌‌‌‌‌‌ عزاداری در ماه محرم و روزه خوانی برای مردم بود. البته باید خاطر نشان کنیم که در در حال حاضر قهوه خانه‌ها ‌محل‌هایی شدند برای دورهمی خانوادگی که صبحانه یا ناهار همه کنار هم جمع می‌شوند.محلات قدیمی

اما در قهوه خانه آذری کمی اتفاقات متفاوت است. علاوه بر جمع شدن مردم برای صرف صبحانه، ناهار و همچنین شام، این قهوه خانه سعی کرده است ارائه خدمات خود را همانند سابق بصورت سنتی ارائه دهد. برگزاری برنامه نقالی، موسیقی سنتی و نیز دوره همی‌‌‌های‌‌‌‌‌‌ مرتبط با اعیاد، تلاش دارد تا می‌تواند این سنت را زنده نگاه دارد.

درب ورودی قهوه خانه

زمان آن رسیده که وارد قهوه خانه شویم. وقتی از بیرون نگاه می‌کنید یک ساختمان بسیار کوچک نقلی به چشم می‌خورد. بسیار زیبا بازسازی و مرمت شده ولی هنوز همان سبک آجری قبلی را حفظ کرده است. از درب اصلی وارد یک محوطه کوچک می‌شوید که بسیار چشم‌نواز است. کلی سماور و قوری‌‌‌های‌‌‌‌‌‌ زیبا بر روی سکوها قرار دارد و انگار از میان این تاریخچه وارد تهران قدیم می‌شوید. وقتی برگشتم و به پشت نگاه کردم انگار یک تونل از زیبایی‌ها ‌را پشت سر گذاشتم. وارد یک محوطه کوچک می‌شوید که یک حوض بسیار زیبا و کوچک در وسطش نقش بسته است. اطراف را نگاه می‌کنم و هجومی از عکس‌ها ‌و وسایلی که آنجاست چشم را نوازش می‌کند.

بیشتر بخوانید:

محوطه اندرونی

این قسمت مختص افرادی است که برای قلیان کشیدن می‌نشیند تا لحظاتی بدور از دغدغه با دوستان خود سپری کنند. حس بسیار جذابی بود ولی بسرعت از کنار قلیان‌ها ‌گذشتیم و وارد بخش دوم که محوطه بزرگی بود شدیم. محل اصلی قهوه خانه که بسیار زیبا با المانهای خاص تزیین شده است. بهتر است مابقی را با تصاویر به اشتراک بگذارم.

محوطه اصلی

درباره نویسنده:

بهناز کاوندی: کارشناس ارشد کارآفرینی (مربی و منتور کارآفرینی) در حال حاضر بصورت حرفه‌ایی بر روی استارت‌آپ‌های حوزه گردشگری و سلامت فعال است. با توجه به علاقه شخصی به سفر و بازدید از مکان‌های جدید، دستی بر قلم دارد تا تجربیاتش از گردشگری را با دیگران به اشتراک بگذارد.

bkavandi@ut.ac.ir

 

نویسنده: هفته

مطلب پیشنهادی:

بازدید از غار موزه وزیری

گردش در غار موزه وزیری | بازدید از محلات قدیمی تهران قسمت (۱۴)

نزدیک‌ترین و خوش آب و هواترین منطقه نزدیک تهران لواسانات است. یکی از چندین مکان جذاب برای بازدید در لواسان را‌ می‌توان «غار موزه وزیری» نام برد

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *