Fengye College Center
خانه / جامعه / می‌دانید نام سنگلج از کجا آمده؟ | بازدید از محلات قدیمی تهران (4)
طهران قدیم

می‌دانید نام سنگلج از کجا آمده؟ | بازدید از محلات قدیمی تهران (4)

بهناز کاوندی |

در این شماره «هفته» می‌خواهیم در مورد محله قدیمی معروف تهران به نام «محله سنگلج» صحبت کنیم. فکر کنم در حال حاضر هم در خاطرات جوانان نیز خاطرات خوبی از این محله نقش بسته است.

سنگلج

سنگلج در معنا به معنای دگرگون شده «سنگ رج» است که رج به معنی ردیف و اطلاح سنگ رج مربوط به تقسیم آب بوسیله پاره سنگ‌ها بوده است. در تهران قدیم تقسیم‌بندی راه آب در این محله توسط پاره سنگ‌ها صورت گرفته بود و علت نامگذاری آن به این دلیل است.  محله سنگلج جزو قدیمی‌ترین محله‌های تهران است و در حال حاضر این محله از جنوب به پارک شهر و خیابان بهشت تا بازار قوام‌الدوله، از غرب به خیابان وحدت اسلامی و سی‌ام تیر محدود و از شرق نیز به خیابان خیام امتداد دارد.

سنگلج قدیم

سنگلج از قدیم تاکنون یکی از محله‌های پرجمعیت تهران بوده و همچنین نیز هست. در زمان رضا شاه و همزمان با تقارن جنگ جهانی دوم، شهر با توجه به یورش‌های بسیار رو به نابودی بود اما با تدابیر بسیار خوب اعضای خانواده نخست وزیر وقت (آقای علی رزم آرا) تلاش به بازسازی و نگهداشت بافت محله جهت زنده نگاه داشتن آن تاکنون بوده است. زیرا میزان افرادی که در این محله در حال زندگی بودند بسیار بوده است.

بناهای محله سنگلج در کتاب «آمار دارالخلافه» چنین برشمرده شده است:

 ۴۴۴۸ خانه، ۱۸۲۴ دکان، ۱۵۵ باغ و باغچه، ۱۱۷ طویله، ۵۹ حمام، ۲۴ کاروانسرا، ۱۴ مسجد و مدرسه، ۱۰ یخچال، ۹ تکیه، ۴ کلیسا و ۱ سربازخانه.

در قدیم این محله پاتوق افراد صاحب نام، پر قدرت یا جاه‌طلبی بوده است. همانطور که می‌دانیم با توجه به هجوم و اتفاقات پیش آمده در این محله و کوچ افراد مختلف به این مکان باعث شده که این محله توسط افراد ذی‌نفوذ و قدرتمند ولی از بین اشرار گردانده شود که هر یک بخش‌هایی را به عنوان پاتوق خود در نظر گرفته و در آنجا قدرت را در دست داشتند.

در اسناد، این پاتوق‌ها که 9 بخش است به نام‌های زیر نامیده می‌شوند:

  1. پاتوق نایب شعبان
  2. پاتوق نایب حسین
  3. پاتوق نایب رمضان
  4. پاتوق نایت باقر
  5. پاتوق نایب محمدعلی
  6. پاتوق نایب رمضان
  7. پاتوق نایب صحبت
  8. پاتوق سید علی اکبر
  9. پاتوق نایب وهاب

سنگلج پاتوق

از دیگر جذابیت‌های این محله، تکیه‌های مهم و معروف آن است. تکیه قورخانه کهنه یکی از معروف‌ترین تکیه‌ها بوده است. چند گذر معروف این محله گذر تقی‌خان و گذر شریف‌الدوله گذر مستوفی الممالک، گذر قلی بود که به درخونگاه منتهی می‌شد. چندین حمام بزرگ با خزینه‌ها و چال حوض‌های عظیم در سنگلج وجود داشت.

از دیگر مکان‌های بسیار قدیمی و دیدنی در این محل که از دیرباز مورد توجه بوده و در حال حاضر نیز میزبان گردشگران و علاقه‌مندان به هنر است تئاتر سنگلج است. این تئاتر در اوایل سال 1340 با زیربنای تقریبی 1034 متر مربع در کنار باغ سنگلج توسط مهندس باباییان طراحی و ساخته شد. سپس به وزارت فرهنگ و هنر آن زمان واگذار گردید. از نمایش‌های مهمی که در اوایل کارِ این تماشاخانه بر صحنه رفت میراث و ضیافت کارِ بهرام بیضایی را می‌توان نام برد که در آذر ماه ۱۳۴۶ اجرا شد. پس از افتتاح ساختمان استوانه‌ای شکل تئاترشهر در سال 1350، از جایگاه تالار سنگلج کاسته شد و هنرمندان تئاتر کمتر از آن یاد کردند و در آن نمایشی را روی صحنه بردند که این ماجرا در چند سال اخیر متوقف شد و روندی معکوس یافت. پس از بازسازی تماشاخانه سنگلج در سال 1396 نیز نگاه تئاتری‌ها دوباره معطوف این تماشاخانه شد هرچند هنوز از کمبودهای بسیاری رنج می‌برد.

تئاتر سنگلج قدیم

تئاتر سنگلج قدیم

تالار سنگلج در حال حاضر با بازسازی بسیار خوب مجدد یکی از بهترین مکان‌های دورهمی هنردوستان و هنرمندان شده است. می‌توانید در طول سال تئاتر‌های بسیار قوی و خوبی را در لیست اجراها ببنید. البته در حال حاضر چند سالن سینما هم در تالار فعال است.

تئاتر سنگلج جدید

تئاتر سنگلج

در اطراف تالار با توجه به پر جمعیت بودن محله و نیز مرکزیت محله‌ایی این ناحیه می‌توانید رستوران‌های بسیار خوبی پیدا کنید که بتوانید ساعاتی کنار دوستان در آنجا سپری کنید. فکر کنم قدیمی‌های تهران از این محله یک خاطره خوب داشته باشند و آن هم اولین پیتزا فروشی تهران به نام پیتزا داوود است. در کوچه لولاگر که یک کوچه قرینه در تهران است، از قدیم ایام پا برجا بوده و در حال حاضر هم با همان روال گذشته در حال پذیرایی از مشتریان است.

پیتزا داوود

قدیمی ترین پیتزافروشی تهران

در حال حاضر در کوچه لولاگر می‌توانیم یک تغییر بسیار مشخص را ببینیم. آن هم بازسازی یکی از خانه‌های قرینه این کوچه است که در چند سال گذشته زیر نظر شهردای و سازمان میراث انجام شده است. این خانه به سبک بسیار زیبایی بازسازی و تبدیل به اولین هتل بوتیک تهران و ایران شده است. پیشنهاد می‌کنم برای بازدید از این مکان حتما یک سر به این محله بزنید.

کوچه قرینه

ترکیبی از بازآفرینی معماری قدیم و جدید است که ترکیبی بسیار زیبا و دیدنی خلق کرده است. این روند بازسازی خانه‌های قدیمی و ایجاد کاربری برای آنها یکی از موفق‌ترین طرح‌هایی بوده که در چند سال گذشته در تهران با همکاری شهرداری و سازمان میراث در حال انجام است.

بیشتر بخوانید:

هتل بوتیک حنا

حال به ساختمان و بناهای دیگری که در این محله قرار دارد بپردازیم. مسجد و خانه شیخ فضل‌الله نوری یکی دیگر از مکان‌های جذاب و دیدنی در این محله است. خانه شیخ فضل‌الله که متاسفانه امروزه به علت عدم توجه و رسیدگی در حال تخریب است. لازم به ذکر است که این خانه میزبان یک تاریخ بسیار پرتلاطم زمان خود بوده است که شیخ فضل‌الله در آن زندگی و اقدامات مهمی را انجام داده و پس از اتفاقات پشت سر گذاشته شده و اعلام ایشان، به مدت 6 ماه در منزلشان دفن بودند و بعد پیگرشان به قم منتقل شده است.

حاج شیخ فضل الله 

با توجه به گسترش شهر و ادغام شدن محله‌ای قدیم و جدید و ترکیب فرهنگی مردم در این محله‌ها در حال حاضر کوچه پس کوچه‌های این محله بسیار دیدنی است و پیشنهاد می‌کنیم تا در سفر‌های خود به تهران با پیاده روی در این مکان‌های از دیدنی‌ها و زیبایی‌های باقیمانده از قدیم دیدن نمایید.

درباره نویسنده:

بهناز کاوندی: کارشناس ارشد کارآفرینی (مربی و منتور کارآفرینی) در حال حاضر بصورت حرفه‌ایی بر روی استارت‌آپ‌های حوزه گردشگری و سلامت فعال است. با توجه به علاقه شخصی به سفر و بازدید از مکان‌های جدید، دستی بر قلم دارد تا تجربیاتش از گردشگری را با دیگران به اشتراک بگذارد.

bkavandi@ut.ac.ir


هتل بوتیک

شیخ فضل الله

نویسنده: هفته

مطلب پیشنهادی:

مجله هفته 582

مجله هفته شماره 582

جنگ انسان با کرونا؛ مبارزه دانش با خرافه | گفتوگوی اختصاصی هفته با حسن یوسفی اشکوری | دیدگاه: علم، دین و خرافات

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *