Fengye College Center
خانه / جامعه / بازدید از محلات قدیمی تهران | قسمت اول
تهران قدیم و گردشگری

بازدید از محلات قدیمی تهران | قسمت اول

بهناز کاوندی |

داستان از آنجا شروع شد که، قرار بود برای اولین بار سفری به ایتالیا داشته باشم، اکثر دوستانم که قبلا به ایتالیا سفر کرده بودند، پیشنهاد دادند که بیشترین وقتم را صرف قدم زدن در کوچه پس کوچه‌های تاریخی و بسیار زیبای «رم» بکنم. تور ما مستقیم به رم ‌رفت و اگر کسی می‌خواست به فلورانس و ونیز هم برود باید بصورت جداگانه هزییه آنها را به لیدر پرداخت و برای بازدید برنامه‌ریزی‌ می‌شد. با توجه به بودجه‌ام من از بازدید این دو شهر زیبا دست کشیدم و با توجه به وقت آزادی که داشتم تصمیم گرفتم طی سه روزی که در رم تنها خواهم بود، کل کوچه پس کوچه‌های رم را قدم‌زنان طی کنم. این خود سر آغاز یک لذت بی‌پایانی شد که زیبایی و جذابیت‌های بی‌شماری را در کوچه پس کوچه و محله‌های رم کشف کنم.

وقتی به تهران برگشتم با خودم فکر کردم مگر می‌شود تهران چنین جذابیت‌هایی نداشته باشد!

با توجه به اینکه از خیلی قبل علاقه خاصی به گردشگری داشتم، به سرعت بدنبال جواب بودم و متوجه شدم که تهران ما نیز دست کمی از این شهرهای تاریخی و قدیمی ندارد. محله و کوچه‌گردی‌های تهران نیز برای گردشگران داخلی و خارجی وجود دارد، ولی متاسفانه زیاد به آن توجه نشده است.

Elite College
Aviron
Aviron

 

امسال (1398 شمسی) به همت شهرداری تهران و سازمان میراث فرهنگی «روز و هفته تهران» بر روی این محله‌گردی‌ها و شناخت تهران قدیم تمرکز داشت و باعث آشنایی بیشتر با این محلات شد (در ارتباط با روز تهران در مقاله‌ایی دیگر به آن‌ می‌پردازم).

امیدوارم روز به روز جاذبه‌ها و زیبایی‌های گردشگری شهری تهران بیشتر مورد توجه قرار گرفته، بزودی جهانی شود و گردشگران خارجی زیادی برای دیدن و لذت بردن از این محله‌ها وارد ایران و پایتخت شوند.‌ می‌دانم با توجه به وضعیت کنونی و اتفاقاتی که افتاده شاید دور از ذهن بسیاری باشد ولی باید بدانیم زیرساخت‌ها به مرور زمان ساخته خواهند شد.

محله های اولیه تهران
عکس چهار محله اولیه شهر

البته باید یک واقعیتی را پذیرفت، ممکن است برخی با ساخت و سازهایی که در این بافت‌های قدیمی و زیبا انجام‌ می‌دهند بزودی چهره قدیمی و زیبای محله را از بین‌ ‌ببرند. از آنجایی گخ این روز‌ها تکرار شدنی نخواهند بود پس بهتر است هر آنچه را از این زیبای‌ها‌ می‌بینیم به خاطره و خاطرات بسپاریم.

حالا باید به این سوال بپردازیم که در قدیم محله‌بندی‌های تهران چگونه و چه زمان انجام شده است؟

در دوران صفوی تهران از اهمیت خاصی برخوردار بود، اما سرچشمه شکوفایی و پیشرفت این شهر، به زمانی برمی‌گردد که پایتخت شد. آقا محمدخان قاجار، بنیان‌‌گذار حکومت قاجار پس از بارها تلاش برای تصرف تهران، بالاخره موفق به انجام این کار شده بود، در بهار سال ۱۱۶۵، پس از سال‌ها جنگ با خاندان زند و مدعیان پادشاهی، «طهران» را به عنوان پایتخت انتخاب کرد. تبدیل شدن طهران از شهری معمولی به یک پایتخت مدرن، از بعد از حکومت قجرها شروع شد. در حال حاضر «طهران» دیگر با «ط» نوشته نمی‌شود بلکه تهران نوشته‌ می‌شود.

تهران قدیم به صورت کلی از ۴ محله تشکیل شده بود:

محله های قدیمی
عکس سنگلج
  • سنگلج: که بخش اعظم و عمده آن را امروزه پارک شهر تشکیل می‌دهد، در گذشته یکی از مراکز مهم سیاسی بود و با اینکه در حال حاضر تقریباً از بین رفته ولی هنوز شهرت تاریخی خود را از دست نداده و همچنان افرادی که در قدیم در آن بزرگ شده‌اند اهمیت و نقش آن را بخاطر‌ می‌آورند.
  • اودلاجان (عودلاجان): خیابان‌های جلیل‌آباد (خیام) کاخ گلستان تا ناصریه (ناصر خسرو) و حدود مسجد شاه و شمال بوذرجمهری شرقی و پامنار و جنوب خیابان چراغ برق (امیر کبیر) و میدان توپخانه، که محله کلیمیان و زرتشتیان مقیم تهران بوده ‌است. در حال حاضر با کوشش شهرداری و میراث فرهنگی تلاش می‌شود که بافت قدیمی و ساختمان‌های آن حفظ و مرمت شود.
  • بازار: بازار در میان خیابان‌های مولوی در جنوب، مصطفی خمینی (سیروس سابق) در شرق، پانزده خرداد (بوذرجمهری سابق) در شمال و خیام در غرب قرار گرفته ‌است. در تقاطع این خیابان‌ها میدان محمدیه، چهار راه مولوی و چهار راه سیروس قرار گرفته‌اند که هنوز هم این بازار پا برجا است.
  • چاله‌میدان: این محله محدود به جنوب بازار چهل تن و امامزاده سید اسماعیل و میدان مال فروش‌ها، میدان امین‌السلطان، گمرک، خانی آباد، دروازه غار و پاقاپوق (اعدام) بود.
    طهران
    عکس عودلاجان

با گذر زمان محله‌های بیشتری به این لیست اضافه شده است. اما قدمت تاریخی این چهار محله از همه بیشتر است. حتی امروزه با هجوم بسیار زیاد ساخت و سازها، همچنین ماشین‌ها به این محلات هنوز‌ می‌توان بافت قدیمی بسیار زیبایی را مشاهده کرد. با توجه به تغییرات بسیاری که در بافت محله سنگلج شده، هنوز اسم و رسم‌اش پا برجاست. و محله عودلاجان؛ هنوز هم خانه‌های بسیار زیبایی در آن جای دارند که میزبان گردشگران بسیاری است. چنار 900 ساله‌ایی در این محله است که همه گردشگران را جذب خود‌ می‌کند. در کوچه پس کوچه‌ها که قدم می‌زنید خانه‌های قدیمی وجود دارند که با بازسازی بسیار حرفه‌ایی توانسته هنوز پا برجا باشد.

وجود حوض‌های بزرگ در حیاط اصلی این خانه‌های بازمانده از قدیم همیشه دعوت‌ می‌کند کمی کنارشان بنشینید تا دقایقی از سرعت زندگی کاسته شود. حتی به گذشته بروید خاطرات زیبای خانه مادر و پدربزرگ‌ها، دور تا دور حوض‌ ‌نشستن‌ها و تماشای آب‌بازی‌های کودکان.

تهران قدیم
عکس بازار

بازار یکی از جذاب‌ترین و زیباترین محله‌هاست، بیشتر افراد داخل تهران و مسافران چه ایرانی و چه خارجی همیشه از بودن در آن لذت‌ می‌برند. حالا بماند جاذبه قدم زدن در کوچه پس کوچه‌هایی که انتهایی ندارند و هر کدام مختص به یک بازار فروش است. در قلب این بازار مسجد جامع قرار گرفته است، که در زمان اقامه نماز پر‌ می‌شود از مردم و بازاریان.

در آخرین محله‌ می‌رسیم به چاله میدان، محله‌ایی پر از اتفاقات مختلف، قلب تپنده قدیمی شهر که سررشته رخدادهای بسیاری بوده است. در این قسمت از بافت شهر ساکنین به گونه‌ای متفاوت با یکدیگر گفتگو می‌کردند، عموماً از الفاظ رکیک در گفتگوهایشان استفاده می‌کردند. این طرز صحبت با عنوان «ادبیات چاله‌میدانی» در میان مردم تهران، جا افتاده است.

با گذر زمان به تعداد محله‌ها اضافه شد و قسمتی از آن محله‌ها نیز در تقسیم‌بندی جدید تکه تکه شدند، ولی هنوز عنوان قدیمی این محله‌ها پابرجاست. در حال حاضر تهران دارای 22 منطقه است که بنا بر پیشنهاد شهرداری و شورای شهر می‌خواهند همانند سابق تقسیم‌بندی مناطق را بر اساس اسامی به تعداد11 محله تغییر دهند که هنوز جای بحث و گفتگوی بسیاری دارد و درحد یک طرح باقی مانده است.

محله های تهران
منطقه‌بندی پیشنهادی جدید

در شماره بعدی از کوچه پس کوچه‌های یکی از این چهار محله قدیمی بیشتر صحبت خواهیم کرد.

شما مخاطبین محترم نیز از خاطرات زیبای دوران قدیم در این محله‌های زیبا با ما صحبت کنید. در مطالب بعدی از آنها بسیار کمک می‌گیرم و شما هم با ما در یادآوری این خاطرات همراه شوید.

Email: bkavandi@ut.ac.ir

نویسنده: هفته

مطلب پیشنهادی:

محله عودلاجان، از کنیسه عزرا یعقوب تا حمام نواب | بازدید از محلات قدیمی تهران (2)

وقتی نام سریال شهرزاد به میان آید، بسیاری خانه موتمن الاطبا را به یاد خواهند آورد

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *