قالب وردپرس بیتستان پرنده فناوری
Fengye College Center
خانه / جامعه / ممنوعیت آموزش کتاب‌های دینی در مدارس کبک | کاش “ایسمی” برای جدایی سیاست از آموزش ساخته شود
جامعه
آموزش مسائل دینی می‌تواند، فارغ از همه ایدئولوژی‌ها، تنها برای شناخت بیشتر ما از جامعه اطرافمان باشد. عکس: Toronto Star

ممنوعیت آموزش کتاب‌های دینی در مدارس کبک | کاش “ایسمی” برای جدایی سیاست از آموزش ساخته شود

لیز ریواری(Lise Ravary) در روزنامه گزت مونترال به این اشاره می‌کند که نمی‌توان به طور کلی درباره مسائل حرف زد، چرا که همه زنان مسلمان ممکن است حجاب بر سر نداشته باشند و شاید همه مردان یهودی هم از کیپه استفاده نکنند.

بعد از چند تجربه و خطا، دولت کبک قصد دارد که به آموزش مسائل دینی در مدارس خاتمه دهد یا دست‌کم شیوه‌ای را که از سال ۲۰۰۸ شروع کرده، به شیوه‌ای دیگر ادامه دهد. این تصمیم دولت کبک را باید در ادامه سیاست‌های سکولاریستی دولت CAQ ارزیابی کرد.

ژان فرانسوا روبرژ، وزیر آموزش کبک می‌گوید که بعد از مشورت‌های بسیار به این نتیجه رسیده است که باید کتاب‌ آموزش مسائل مذهبی حذف شود و شیوه‌ای جدید جای آن را بگیرد، شیوه‌ای که احتمالا تکیه بر اخلاق و ارزش‌های اجتماعی دارد. البته هنوز جای بحث و گفتگو باز است و اگر کسی بخواهد می‌تواند نظرات خود را ارائه کند. احتمالا مسائل دینی بخشی از کتاب تاریخ خواهد شد.

روبرژ، مطابق رسم این روزهای سیاستمداران، طی یک توییت اعلام کرد که هرچند کتاب آشنایی با مذهب‌ها حذف می‌شود، اما در کتاب و شیوه جدید آموزشی حتما به اخلاق، تمرین گفتگو، احترام به خود و دیگران و مبارزه با کلیشه‌ها پرداخته خواهد شد.

Aviron

 

بعد از این صحبت‌ها، این سوال در ذهن بسیاری ایجاد شد که زندگی در یک جامعه چندصدایی همچون کبک، بدون این‌که شناخت درستی از باورها و دین‌های دیگر داشته باشیم، چگونه خواهد بود؟ آیا یک مسیحی کاتولیک، بدون این‌که باورهای همکلاسی، همکار، یا همسایه یهودی‌اش را بشناسد، می‌تواند رفتار درستی با او داشته باشد؟

سوال دیگری که نمی‌توان پاسخ روشنی برای آن یافت این است که چرا این کتاب و این دوره آموزشی بعد از ۱۲ سال حذف می‌شود؟ چه انتقادی به آن وارد بوده است؟ آیا می‌توان به دلیل وجود سکولاریسیم، به طور کلی منکر مذهب‌های گوناگون شد؟ شاید باید برگردیم و مفهوم سکولاریسیم را بار دیگر مرور کنیم.

نظام آموزش مذهبی در مدارس

نخستین نکته‌ای که باید بدانیم این است که سیستم موجود آموزشی مسائل دینی که حدود ۱۲ سال عمر دارد و در نوجوانی‌اش می‌میرد، حاصل تلاش دولت لیبرال کبک بود، دولتی که می‌خواست آموزش مسائل دینی را فراتر از باورهای مسیحی کاتولیک ببرد.

دولت کبک در سال ۲۰۰۸ تصمیم گرفت تا به جای تاکید روی یک مذهب، به معرفی مذهب‌های گوناگون از جمله اسلام، یهود و مسیحیت بپردازد. بخش‌های کوتاهی هم به دیگر باورهای مذهبی، همچون ادیان شرقی اختصاص داشته است.

شاید برای بسیاری از ما جالب باشد که تا یک دهه پیش، خواهران روحانی به مدرسه‌ها می‌رفتند و مسائل دینی کاتولیک را به بچه‌ها آموزش می‌دادند؛ اما شاید اگر تاریخ کبک را بهتر بشناسیم و بدانیم که کلیسا چه قدرتی را در مدارس داشته، شاید خیلی از این مساله تعجب نکنیم.

ژان فرانسوا روبرژ، وزیر آموزش کبک سکولاریسم
ژان فرانسوا روبرژ، وزیر آموزش کبک می‌گوید که بعد از مشورت‌های بسیار به این نتیجه رسیده است که کتاب‌ آموزش مسائل مذهبی را حذف کند. عکس: JACQUES BOISSINOT / THE CANADIAN PRESS

دولت کبک در سال ۲۰۰۸ تصمیم گرفت تا به جای تاکید روی یک مذهب، به معرفی مذهب‌های گوناگون از جمله اسلام، یهودیت و مسیحیت بپردازد. بخش‌های کوتاهی هم به دیگر باورهای مذهبی، همچون ادیان شرقی اختصاص داشته است. البته در بخشی از کتاب هم به اخلاق و ارزش‌های اجتماعی پرداخته شده، قسمتی که احتمالا در آینده هم خواهد ماند.

حال باید دید که چرا این طرح، هرچند که با هدفی بسیار مترقی طراحی شده، در عمل نتوانسته آن‌چنان که باید موفق باشد. نخستین دلیل را باید در اجرا نشدن کامل آن جستجو کرد. در حالی که قرار بود معلم‌ها برای آموزش این درس خود دوره‌های ویژه‌ای را طی کنند، اما در عمل این اتفاق نیافتاد و معلم‌هایی که این دوره را درس می‌دادند، آموزش‌های ویژه آن را ندیدند.

دوم این‌که شیوه یکسانی در مدارس برای آموزش مسائل دینی وجود نداشت. حتی در یک مدرسه هم نگاهی علمی و آکادمیک به این مساله به چشم نمی‌خورد. مثلا اگر معلمی می‌خواست، می‌توانست کتاب را حذف کند و چیزهایی را آموزش دهد که گمان می‌کند برای دانش‌آموزان مفید است.

دیگر این‌که بسیاری از مسائل وارد شده در کتاب‌ها، مسائل عمومی دین‌ها نیستند. لیز ریواری(Lise Ravary) در روزنامه گزت مونترال به این اشاره می‌کند که نمی‌توان به طور کلی درباره مسائل حرف زد، چرا که همه زنان مسلمان ممکن است حجاب بر سر نداشته باشند و شاید همه مردان یهودی هم از کیپه استفاده نکنند.

او از پسرخوانده‌اش می‌گوید که از کتاب‌ آموزش مذهبی و اخلاق در کلاس پنجم دبیرستان بسیار خوشش می‌آمده، سالی که در آن از منابعی مثل کتاب «تهوع» نوشته ژان پل سارتر و «طاعون» نوشته آلبر کامو بهره گرفته شده بود: «خواندن دو کتاب بسیار مهم از دو فیلسوف قرن بیستمی با محوریت اخلاق بسیار مهم بود؛ اما آیا در این کلاس‌ها اطلاعات درستی درباره دین‌ها به دانش‌آموزان داده می‌شد؟»

او پیشنهاد کرده که به جای آموزش باورها، باید اطلاعات، مستندات و فکت‌ها آموزش داده شود تا این تصور که «باور من بهتر از باور توست»، شکل نگیرد و این‌که آموزش مسائل دینی باید با احترام به همه مذاهب باشد و البته، تفکر انتقادی را نباید از مدارس حذف کرد.

با این‌همه، مدارس خصوصی کبک شرایط ویژه خود را دارند. برخی از مدارس خصوصی از سال‌ها قبل آموزش مسائل دینی را تعطیل کرده‌اند و احتمالا برخی حتی بعد از تغییرات ویژه کتاب‌های درسی، بخواهند شیوه‌شان را ادامه دهند. نکته دیگر این‌که مدراس مذهبی هنوز در کبک دایر هستند.

دعوت از دیدگاه‌ها

اگر دوست دارید تا نظرات خود را درباره حذف کتاب‌های درسی یا تغییرات اساسی آن ارائه کنید، می‌توانید به نشانی http://www.education.gouv.qc.ca بروید و آرای خود را ثبت کنید. وزارت آموزش کبک این فرصت را به همه علاقمندان داده است تا پیش از چهارم فوریه نظرات خود را ثبت کنند.

دانش آموزان ایرانی‌الاصل مونترال چه می‌گویند؟

سوالی که ممکن است برای هر کسی پیش بیاید این است که آیا کسی می‌تواند بدون این‌که شناختی حداقلی از مسیحیت کاتولیک داشته باشد در کبک زندگی کند؟ آیا شناخت جامعه‌ای، بدون آن‌که باورهایش را بشناسیم ممکن است؟ آن‌هم جامعه‌ای همچون کبک که دارای تنوع و چند صدایی است؟ آیا ما نیاز نداریم تا ارتدوکس را بشناسیم؟

حالا بیاییم یک شرایط ویژه را مرور کنیم. وقتی دانش‌آموزی در کافه تریای مدرسه‌اش می‌بیند که همکلاسی‌اش روزه است و در خوردن چیپس و همبرگر، بقیه را همراهی نمی‌کند، آیا دچار تشویش درونی نمی‌شود؟ آیا باورهای دختر نوجوانی که برای اعتقاداتش نه یک روز، که یک ماه کامل را به گرسنگی طی می‌کند، نباید شناخته شود؟ آیا کتاب‌های درسی نمی‌توانند ما را به شناخت بهتری از هم برسانند؟

ژان فرانسوا روبرژ، وزیر آموزش کبک می‌گوید که بعد از مشورت‌های بسیار به این نتیجه رسیده است که باید کتاب‌ آموزش مسائل مذهبی حذف شود و شیوه‌ای جدید جای آن را بگیرد، شیوه‌ای که احتمالا تکیه بر اخلاق و ارزش‌های اجتماعی دارد.

گفتگوهای من با سه دانش‌آموز ایرانی کبک و همچنین جستجویم نشان می‌دهد که کتاب‌های درسی دینی دارای نارسایی‌هایی بوده‌اند، اما توانسته‌اند تا حدی به شناخت بهتر دانش‌آموزان کمک کنند.

آرین زارع‌دار، دانش‌آموز کلاس پنجم دبیرستان، هم چنین اعتقادی دارد. او در انتقاد از کتاب‌های شناخت مسائل دینی می‌گوید که در کتابشان به این نکته اشاره شده که شیعیان، برای عزاداری امام حسین که هزار و چهارصد سال پیش درگذشته، سرشان را با قمه زخمی می‌کنند. او این سوال را مطرح می‌کند که آیا همه شیعیان مومن، چنین می‌کنند؟ آیا می‌توان اعتقادات گروه کوچکی را که درست آموزش ندیده‌اند، به همه تعمیم داد؟

پرهام بهزاد سکولاریسم
پرهام بهزاد، دانش‌آموز چهارم دبیرستان به درستی معتقد است که هر چند ممکن است ما دین‌های متفاوتی داشته باشیم، اما در نهایت همه ما انسان هستیم و دین‌ها نباید بین ما فاصله ایجاد کنند

درنا زند، دانش‌آموز سال اول دبیرستان، از ماجرای قطع دست مسلمانان می‌گوید. او از ناراحتی برخی از همکلاسی‌های مسلمانش می‌گوید که بعد از شنیدن مسایلی همچون این درباره اسلام، گریه کرده‌اند و گفته‌اند اسلام چنین چیزی نیست.

با همه این انتقادها، پرهام بهزاد، دانش‌آموز سال چهارم دبیرستان، معتقد است که کتاب‌های دینی باید باشند، چون سبب آشنایی دانش‌آموزان با محیط اطرافشان می‌شود و همین‌طور شیوه فکر کردن را به آن‌ها می‌آموزد: «در بخشی از کتاب و آموزش ما، نگاهی فلسفی به مسائل وجود داشت که آن‌را خیلی دوست داشتم. به هر حال مذاهب وجود دارند و بهتر است که ما آن‌ها را بشناسیم.»

پرهام در ادامه به صحبت‌های یکی از معلم‌هایش اشاره می‌کند و آن‌را می‌ستاید: «‌معلم ما هرگز نگفت که چه دینی دارد. او می‌خواست که به طور کاملا بی‌طرف دین‌ها را به ما معرفی کند. او به ما یاد داد که باید به هم احترام بگذاریم و از روی دین، نسبت به هم قضاوتی نداشته باشیم.»

پرهام به درستی معتقد است که هر چند ما آدم‌هایی متفاوت هستیم، هر چند ممکن است دین‌های متفاوتی داشته باشیم، اما در نهایت همه ما انسان هستیم، با نیازهای انسانی و دین‌ها نباید بین ما فاصله ایجاد کند.

آرین زارع‌دار، موافق داشتن کتاب‌های آموزش دینی نیست. او معتقد است که به جای آموزش دین‌ها، بهتر است به ارزش‌های اخلاقی توجه شود. او ادامه می‌دهد: «شاید این نگاه من باشد. چون به هر حال من در ایران به دنیا آمده‌ام و دین‌ها را تا حدی می‌شناسم. شاید به همین دلیل دوست دارم به مسائل اخلاقی و ارزش‌های جامعه توجه بیشتری شود.»

درنا زند سکولاریسم
درنا زند، دانش‌آموز کلاس اول دبیرستان، بر این باور است که شناخت ما از دین‌ها، به ما کمک می‌کند تا بتوانیم با شناخت از یکدیگر، همدیگر را بیشتر دوست داشته باشیم

درنا زند از تفاوت نگاه معلم‌ها و سیستم‌های آموزشی متفاوت می‌گوید. معلم کلاس پنجم دبستان او، کتاب را کنار گذاشته و خود نکاتی را به آن‌ها گفته بود، حال آن‌که معلم کلاس ششم، توجی قالبی به کتاب داشته است. درنا همچنین به یکی از همکلاسی‌های مراکشی‌اش اشاره می‌کند که برخلاف پدر و مادرش، و احتمالا به دلیل آموزش‌های مدرسه ترجیح داده تا مسیحی شود و حتا اسمش را تغییر دهد.

در حالی که قرار بود معلم‌ها برای آموزش درس شناخت دین‌ها، خود دوره‌های ویژه‌ای را طی کنند؛ اما در عمل این اتفاق نیافتاد و معلم‌هایی که این دوره را درس می‌دادند، آموزش‌های ویژه آن را ندیدند.

درنا بر این باور است که شناخت ما از دین‌ها، به ما کمک می‌کند تا بتوانیم با شناخت از همدیگر، همدیگر را بیشتر دوست داشته باشیم.

سکولاریسیم چیست؟

هرچند که تعریف‌های گوناگون سکولاریسم گاهی می‌تواند تفاوت‌هایی با هم داشته باشد، اما تقریبا همگان پذیرفته‌اند که سکولاریسم را به معنای جدایی دین از سیاست تعریف کنند. یعنی نهادهای سیاسی و دینی باید از هم جدا باشند تا خللی در دموکراسی پدید نیاید.

این‌که چرا جدایی دین از سیاست می‌تواند به ما کمک کند تا دموکراسی پایدارتری داشته باشیم، بحثی طولانی است و شاید در فرصتی دیگر به آن پرداختم، اما نکته مهم ماجرا این‌جاست که سکولاریسم هرگز به معنای دشمنی دین با سیاست، یا برعکس، نیست. سکولاریسم به معنای این است که حتی اگر یک عالم دینی مقامی سیاسی داشته باشد، باید از قانون تبعیت کند و نمی‌تواند به دلایل مذهبی، قانون خودش را داشته باشد.

با این توضیح می‌توان دریافت که حتی در یک جامعه سکولار، شناخت دین‌های گوناگون نه تنها بد نیست، که حتی می‌توان به ما کمک کند تا شناخت بهتری از جامعه داشته باشیم. کاش یک نظریه، یا یک ایسمی ساخته شود که میان مسائل آموزشی و آکادمیک و سیاست هم فاصله بیندازد، چرا که تداخل این دو هم به ضرر آموزش خواهد بود.

نویسنده: سجاد صاحبان‌زند

من یک عکاس و روزنامه‌نگار حرفه‌ای هستم. تحصیلاتم را در عرصه سینما ( تولید فیلم- کارشناسی) در دانشکده صدا و سیما گذرانده‌ام. همچنین در کالج داسون مونترال عکاسی حرفه‌ای (DEC) خوانده‌ام. با نشریات بسیاری در ایران کار کرده‌ام که از جمله آن‌ها می‌توانم به چلچراغ، روزنامه شرق، خبرگزاری مهر، همشهری و خبرگزاری کتاب ایران اشاره کنم. سه کتاب منتشر کرده‌ام. هم اکنون مفتخرم که بخشی از خانواده هفته هستم.

مطلب پیشنهادی:

مدارس استان کبک

اجباری شدن ماسک در مدارس متوسطه کبک

کبک استفاده از ماسک را در کلاس‌های مقطع متوسطه اجباری کرد

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *