Fengye College Center
خانه / عمومی / مقاله ها / دانش و اندیشه / هاشمی شاهرودی، طب اسلامی و همه حواشی آن؛ آیا طب اسلامی شراب را توصیه می‌کند؟
طب سنتی طب اسلامی ابو علی سینا
ابن‌سینا، هر چند طبیبی مسلمان بود، اما در کتاب «قانون» شراب را برای برخی از بیماری‌ها توصیه کرده است.

هاشمی شاهرودی، طب اسلامی و همه حواشی آن؛ آیا طب اسلامی شراب را توصیه می‌کند؟

مخالفان حضور هاشمی شاهرودی در بیمارستانی در آلمان می‌گفتند که چرا او به جای پناه بردن به دعا، خود را به یک بیمارستان مدرن رسانده است، در حالی که بسیاری از روحانیون در ایران به مردم توصیه می‌کنند که دعا بخوانند تا بهبود حاصل کنند.

دو ‌سال پیش در چنین روزهایی، فضای مجازی فارسی‌زبان دچار اختلاف‌های عجیبی شد. البته عجیب نیست که جامعه ایرانیان دچار چند گانگی شده باشد، چون معمولا ما ایرانی‌ها، به هر دلیلی، چندان با هم متحد نیستیم. اما فضای دو سال پیش، نکته‌ای عجیب در خود داشت: اخلاق، علم پزشکی، مسایل حقوق بشری و سیاست با هم قاطی شده بودند و به درستی نمی‌شد در آن آب گل‌آلود چیزی دید.

ماجرا از این قرار بود که آیت‌الله محمود هاشمی شاهرودی برای درمان بیماری‌اش به آلمان رفته بود و بستری شدن او در بیمارستانی که تحت نظر دکتر مجید سمیعی قرار داشت، با اعتراض‌های زیادی همراه شد. معترضان با تجمع مقابل بیمارستانی که شاهرودی در آن بستری بود، خواستار محاکمه او به اتهام نقض حقوق بشر شدند.

همچنین شکایت‌هایی از سوی برخی از ایرانی‌ها و برخی از مقام‌های سیاسی آلمان از شاهرودی صورت گرفت. مخالفان، وضعیت شاهرودی را با ژنرال پینوشه مقایسه می‌کردند و خواستار محاکمه او بودند.

Aviron
Elite College
Aviron

 

از سوی دیگر، ایرانی‌های بسیاری انتقادهای بسیار شدیدی علیه دکتر مجید سمیعی مطرح کردند. آن‌ها معتقد بودند که رفتار دکتر سمیعی در رابطه با مداوای شاهرودی، پذیرش رفتار او در دوران ریاستش بر قوه قضاییه است. سمیعی، طی بیانیه‌ای اعلام کرد که شاهرودی بیمار او نبوده است، با این همه مدوای بیماران باید فارغ از هرگونه نگرش سیاسی باشد.

درمان شاهرودی
حضور شاهرودی در یکی از بیمارستان‌های آلمان و ملاقات دکتر سمیعی با او حاشیه‌های بسیاری را در پی داشت. سمیعی، طی بیانیه‌ای اعلام کرد که شاهرودی بیمار او نبوده است، با این همه مدوای بیماران باید فارغ از هرگونه نگرش سیاسی باشد.

دکتر سمیعی در بیانیه‌ای نوشت: «وظیفه انسانی و پزشکی هر طبیبی این است که در هر شرایطی، بدون جناح‌بندی و ورود به عرصه سیاست، سعی در رساندن بیشترین خدمات به بیماران را داشته باشد. قسم پزشکی هر پزشکی را ملزم به مداوای بیمار، بدون در نظر گرفتن جنس، نژاد، مذهب و پیشینه بیمار می‌کند. هر پزشکی که در معالجه بیمارش جنس، نژاد، گرایش جنسی، سیاسی و یا هر مولفه دیگری را لحاظ کند می‌باید کار طبابت را کنار بگذارد.»

طرف دیگر ماجرا، انتقادهایی بود که به خود هاشمی شاهرودی وارد می‌شد. شاهرودی یکی از افرادی بود که همواره از طب اسلامی می‌گفت. مخالفان معتقد بودند کسی که طرفدار نظریه طب سنتی است، چطور خود از پزشکی مدرن بهره می‌جوید.

آن‌ها همچنین می‌گفتند که چرا هاشمی شاهرودی، به جای پناه بردن به دعا، خود را به یک بیمارستان مدرن در آلمان رسانده است، در حالی که بسیاری از روحانیون در ایران به مردم توصیه می‌کنند که دعا بخوانند تا بهبود حاصل کنند.

در طب اسلامی توصیه شده که در حالت ایستاده، موهای خود را شانه نکنیم، ادرار نکنیم، غذا نخوریم، عمل جنسی نداشته باشیم و حمام نکنیم. حتی توصیه شده در حال ایستاده قرار داد بسته نشود و کتاب نخوانیم، چون سلامتی ما را تهدید می‌کند.

شاهرودی یک‌سال بعد از این ماجرا درگذشت، اما سخنان هفته گذشته پسر او بار دیگر داستان را زنده کرد. سید علا هاشمی شاهرودی، گفت که پدرش در روند درمان بیماری‌اش به طب اسلامی و «دکترهای اسلامی» اعتماد کرد و این امر منجر به ایجاد فاصله بین درمان و از کنترل خارج‌شدن بیماری‌اش شد.

او در گفت‌وگویی که هفته گذشته در خبرگزاری «حوزه» منتشر شد، گفت که برخی افراد که او آنها را «دکترهای اسلامی» می‌نامید به پدرش گفتند به حرف پزشکان جدید توجه نکند، هرچند آیت‌الله خامنه‌ای به او توصیه کرد که به توصیه پزشکان توجه کند. او مدعی شد که کارشناسان «طب اسلامی» رای پدرش را زدند و او را مردد کردند.

طب اسلامی چیست؟

بیماری هاشمی شاهرودی، تنها موردی نبود که بحث طب اسلامی را زنده کرد و به بحث گذاشت. این بحث در سال‌های بعد از پیروزی انقلاب اسلامی همواره مطرح بوده است. محمود هاشمی‌شاهرودی خود از جمله مقام‌هایی بود که به شدت حامی احیای طب اسلامی بوده است و از حوزه‌های علمیه خواسته بود که با جمع‌آوری «روایات عجیب، تکان‌دهنده و پرمحتوای اسلامی» در مسیر احیای طب اسلامی بکوشند.

با این‌همه غفلت کردن شاهرودی سبب مرگش شد. ایرج حریرچی، معاون کل وزارت بهداشت، مهرماه امسال در گفت‌وگویی اشاره کرده بود که ۴نفر از علمای بزرگ به نوعی سرطان مبتلا شدند، اما ۳ نفر از آن‌ها که نوع پیشرفته‌ای از این نوع سرطان داشتند، درمان شدند، یکی از آن‌ها که به طب اسلامی روی آورد متاسفانه جان خود را از دست داد.

معاون کل وزارت بهداشت، مهرماه امسال در گفت‌وگویی اشاره کرد که ۴نفر از علمای بزرگ به نوعی سرطان مبتلا شدند، اما ۳ نفر از آن‌ها که نوع پیشرفته‌ای از این نوع سرطان داشتند، درمان شدند، یکی از آن‌ها که به طب اسلامی روی آورد متاسفانه جان خود را از دست داد. او به هاشمی شاهرودی اشاره داشت.

این نقل‌قول‌ها نشان می‌دهد که طب اسلامی، بیش از آن‌که یک روش درمان باشد، یک نظریه است که حتی برخی از علمای دینی به آن به عنوان راه درمان باور ندارند. حال این سوال پیش می‌آید که طب اسلامی اساسا چیست.

برای آن‌که به مفهوم طب اسلامی پی ببریم باید به دو نکته بسیار مهم توجه کنیم. نکته نخست آن است که از نگاه برخی از روحانیون و نظریه‌پردازان اسلامی، علم را باید تنها در دین و مراکز دینی بجوییم و هر آن‌چه که تحت عنوان علم تجربی می‌شناسیم، در واقع فضل است. نقل‌قول‌های زیادی وجود دارد که ریاضی‌دان‌های بزرگ مسایل ریاضی خود را از علامه طباطبایی می‌پرسیده‌اند یا علامه جعفری، راهگشای بسیاری از مسایل علمی بوده است.

نکته دوم این است که قرآن، روایات و حدیث‌هایی که از پیغمبر اسلام و امامان شیعی به جا مانده‌اند، در بردارنده محتوای دقیق و نامکشوفی هستند و مطالعه آن‌ها، ما را به حقیقت می‌رساند. برخی بر این باورند که پیامبر و امامان به دلیل علم لدنی (علمی که از طریق قلبی و مکاشفه به آن‌ها رسیده) می‌توانند بسیاری از مسایل از جمله مسایل پزشکی را حل کنند.

طب سنتی
دکتر رضا منتظر؛ پزشک،‌ مؤلف و پژوهشگر طب سنتی، یکی از افرادی است که درمان را در احدایث و روایات می‌جوید.

به این دو نکته باید بحث «بیماری و صحت» را هم بیافزاییم. باورهایی وجود دارد که بیماری مومن نشانه بدی نیست و نوعی امتحان الهی به حساب می‌آید. دکتر رضا منتظر (پزشک،‌ مؤلف و پژوهشگر طب سنتی) در گفتگویی که شهریور امسال با خبرگزاری تسنیم داشته گفته است: «خطبه امام‌ سجاد علیه‌السلام را به‌وقت سلامت و بیماری حتماً بخوانید. ملاحظه کنید که در آنجا حضرت می‌فرماید که نمی‌دانم‌ نعمت سلامت را شکر بگویم یا نعمت بیماری را!.

او ادامه می‌دهد: «آنگاه (امام سجاد) فواید هریک را برمی‌شمارد. بنابراین اگرچه همه ما سلامت را ترجیح داده و موظفیم برای تحقق آن تلاش کنیم اما بر این باوریم که کسی با بیماری ضرر نمی‌کند، به‌ عکس می‌تواند نفع معنوی بسیار نیز ببرد پس همواره باید مراقب باشیم که آرامش ما به بهتر یا بدتر شدن بیماری سنجاق نشود‌!»

طب اسلامی بر این باور است که طبیب در درمان بیماری، وسیله است و آنچه در نهایت محقق می‌شود اراده الهی است. یعنی باید توکل کرد و دل به خدا سپرد تا درمان شد. البته طب اسلامی نکاتی را هم بیان می‌کند. مثلا توصیه‌هایی که افراد باید به کار بگیرند تا زندگی سالمی داشته باشند.

مثلا توصیه شده که در حالت ایستاده، موهای خود را شانه نکنیم، ادرار نکنیم، غذا نخوریم، عمل جنسی نداشته باشیم و حمام نکنیم. حتی توصیه شده در حال ایستاده قرار داد بسته نشود و کتاب نخوانیم، چون سلامتی ما را تهدید می‌کند. مسایل دیگری از جمله حجامت را باید در قلمروی طب اسلامی جست.

پزشکی اسلامی یا سنتی؟

جستجویی کوتاه به ما نشان می‌دهد که پزشکان مسلمان سبب پیشرفت‌های بزرگی در علم پزشکی در جهان شده‌اند. از ابن سینا تا رازی و تا ابن‌رشد. این دانشمندان با پژوهش‌های خود دستاوردهای قابل توجه‌ای داشته‌اند و جهان مدیون آن‌هاست.

باورهایی وجود دارد که بیماری مومن نشانه بدی نیست و نوعی امتحان الهی به حساب می‌آید. دکتر رضا منتظر (پزشک،‌ مؤلف و پژوهشگر طب سنتی) در گفتگویی که شهریور امسال با خبرگزاری تسنیم داشته گفته است: «خطبه امام‌ سجاد علیه‌السلام را به‌وقت سلامت و بیماری حتماً بخوانید. ملاحظه کنید که در آنجا حضرت می‌فرماید که نمی‌دانم‌ نعمت سلامت را شکر بگویم یا نعمت بیماری را!.»

در روزهایی که اروپا، قرون وسطا را از سر می‌گذراند و کوپرنیک را به دلیل عقاید علمی‌اش زنده زنده در آتش سوزاندند، دانشمندان مسلمان و در راس آن ایرانی‌ها، در حال کار جدی علمی بودند، چرا که نیمی از علما و مراجع معتقدند که اسلام دین علم است و مطالعه و پژوهش را باید برابر با صدها سال عبادت دانست.

با این همه، برخی از علما و مراجع دینی، طبی را که مورد بحث ابن سینا و رازی بوده است، طب سنتی می‌دانند و طب اسلامی را در مرتبه‌ای بالاتر می‌دانند. هرچند که برخی معتقدند که هر دارویی می‌تواند برای بهبودی بیمار به کار گرفته شود، اما طب اسلامی تعریف‌های خود را دارد.

آیت الله تبریزیان که در برخی از وب‌سایت‌ها او را پدر طب اسلامی جهان نامیده‌اند معتقد است که طب اسلامی و سنتی با هم تفاوت دارند و تنها مسلمان بودن طبیب کافی نیست که طب اسلامی داشته باشیم. او ابن‌سینا را پزشکی مسلمان می‌داند که از طب یونانی استفاده می‌کند.

طب اسلامی طب سنتی ابوعلی سینا قانون
هاشمی‌شاهرودی یکی از حامیان طب سنتی بود و به گفته پسرش، به دلیل پیروی از این شیوه جانش را از دست داد.

به این ترتیب هر آن‌چه که با استناد به پیامبر و امامان گفته شده طب اسلامی، و دیگر مسایل را باید طب سنتی بدانیم، هر چند که ریشه در فرهنگ داشته و توسط طبیبان مسلمان گفته شده باشد. مثلا ابن‌سینا شراب را نه تنها حرام  ندانسته، بلکه در مواردی برای سلامتی مفید دانسته است.

او در کتاب «قانون» نوشته است که هر قدر عطر شراب بیشتر باشد یعنی لذیذتر است و مرغوب‌تر. شراب بهترین غذا‌رسان به تمام بخش‌های بدن است. او همچنین معتقد بود که شراب صفرا را از ادرار و مشابه آن بیرون می‌راند، سودا را می‌لغزاند و آسان بیرون می‌کند. ابن‌سینا همچنین توصیه‌هایی در مورد شراب سفید و قرمز و همچنین آداب آن دارد.

آیا همه علما به طب اسلامی باور دارند؟

با آن‌که بخشی از طبیبان مسلمان، همچون ابن‌سینا نکاتی را مطرح می‌کنند که اساسا مخالف شرع اسلام است، بسیاری از علمای مسلمان هم، مساله طب و اسلام را از هم جدا می‌کنند. مثلا در مورد هاشمی شاهرودی، آیت‌الله خامنه‌ای به او توصیه کرد که به توصیه‌های پزشکان مدرن توجه کند.

طب اسلامی بر این باور است که طبیب در درمان بیماری، وسیله است و آنچه در نهایت محقق می‌شود اراده الهی است. یعنی باید توکل کرد و دل به خدا سپرد تا درمان شد. البته طب اسلامی نکاتی را هم بیان می‌کند. مثلا توصیه‌هایی که افراد باید به کار بگیرند تا زندگی سالمی داشته باشند.

حجت‌الاسلام سید کاظم طباطبایی، رئیس پژوهشگاه مؤسسه دارالحدیث قم یکی از افرادی است که به طب اسلامی، اعتقادی ندارد. او در گفتگو با «جوان آنلاین» می‌گوید: «طب اسلامی پیشینه تاریخی ندارد و در دوران معصومین هیچوقت چیزی به عنوان طب اسلامی مطرح نبوده است و کسی هم سراغ ائمه و معصومین برای درمان نمی‌رفته است. مواردی بوده که پزشکان نزد ائمه و معصومین می‌رفتند، ولی برای پرسیدن سوال فقهی خود نزد آن‌ها می‌رفتند نه سوال پزشکی. خلاصه اینکه ما طبی تحت عنوان طب اسلامی نداریم و این نظام طبی در دوره متأخر پدید آمده است.»

سیدمهدی ناظمی قره باغ، محقق و پژوهشگر طب سنتی در گفتگو با خبرگزاری مهر می‌گوید: «در ابتدا این اصطلاح از روی خیرخواهی مطرح شد، ولی بعد‌ها پای سود و درآمد زایی به میان آمد. متأسفانه بسیاری از این افراد متوجه نیستند که این درآمدزایی هم سلامت مردم را به خطر می‌اندازد و هم اعتقادات مردم را تضعیف می‌کند، چون فرد با اعتقاد دینی نزد این افراد می‌آید و وقتی درمان نمی‌شود اعتمادش را به اعتقادات مذهبی از بین می‌رود.»

با این‌همه، هنوز بخشی از جامعه دینی ایران، معتقد به طب اسلامی هستند، هر چند که نتایج‌اش را دیده‌اند.

نویسنده: سجاد صاحبان‌زند

من یک عکاس و روزنامه‌نگار حرفه‌ای هستم. تحصیلاتم را در عرصه سینما ( تولید فیلم- کارشناسی) در دانشکده صدا و سیما گذرانده‌ام. همچنین در کالج داسون مونترال عکاسی حرفه‌ای (DEC) خوانده‌ام. با نشریات بسیاری در ایران کار کرده‌ام که از جمله آن‌ها می‌توانم به چلچراغ، روزنامه شرق، خبرگزاری مهر، همشهری و خبرگزاری کتاب ایران اشاره کنم. سه کتاب منتشر کرده‌ام. هم اکنون مفتخرم که بخشی از خانواده هفته هستم.

مطلب پیشنهادی:

طب کاربردی

طب کاربردی

سلامتی ترانه ناظری جوامع بشری با افزایش بی‌سابقه بیماری‌های مزمن روبرو شده است و دنیای …

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *