Fengye College Center
خانه / تورک هفته سی / زنگانین گؤرمه لی بیر فولکلور موزه سی
گؤرمه لی بیر

زنگانین گؤرمه لی بیر فولکلور موزه سی

آیدین شافاق 249

سئوگیلیم عشق اولماسا، وارلیق بوتون افسانه دیر

عشق دن محروم اولان، اینسانلیغا بیگانه دیر

من اسیری عشقی یَم اؤز خالقیمین، اؤز یوردومون

سئومه ین اؤز خالقینی، اؤز یوردونو دیوانه دیر

«علی آقا واحد»

گؤرمه لی بیر
تبریزین گزیران محله سی، اوستاد «علی اصغر پِتگر»ین ایشی

پالتار یوماق تیکینتی‌سی (ساختمانی) یا پالتار یوماق تاریخسال مجموعه سی (رختشورخانا)، زنجانین ان تانینمیش، گؤرمه‌لی و توریستی مکانلاریندان بیریسی، بو شهرین اسکی بؤلومونون اورتاسیندا، و چوخلو یاشاییش ائولرین قونشولوغوندا یئرلشمیشدیر. گئچمیشده تکنولوژی نین ایاغی هله ایرانا چاتمامیشدان، زنجان قادینلاری دا تبریزین گزیران محله سی کیمی ییغیشیب بیرلیکده پالتارلارینی آخار و گوجلو بیر نهیر ده یووارمیشلار. ایرانین بعضی شهرلرینده یاشایان بو اسکی و توپلومسال سونتی، زنجان شهری بو موزه ده  یئنی نسیللرین گؤزونون اؤنونه قویوب. دئمک اولار بو اؤزل موزه، دونیا دا تایسیز و یا اونا اوخشاری آز واردیر. بو تیکینتی نئچه دؤنه تعمیر اولونوب و بیر فولکولور موزه سی اولاراق، گئچن نسیللرده یاشامین نه قدر زور اولدوغونو حکایت ائدیر.

گؤرمه لی بیر

زنجان پالتاریوما ائوینی قاجارلار چاغیندا، اکبر معمار و ایسماییل بَنّا آدلاریندا ایکی معمار قارداش دوزَلدیبلر. بو تیکینتی نین یئرینی زنجان بلدیه باشقانی، علی اکبرخان توفیقی، (1345 ه.ق. ) ایلینده آلیب و اونون امری ایله بو بینا قاجا زامانی نین معمارلیق اوسلوبوندا دوزلمه یه باشلاییب. زنجانین اسکی بؤلومو «بابا جامال چوققورو» محله سینده کی بینا، گئچمیشده، قیشین شاختا و سویوق هاواسیندا زنجانلی قادینلارین راحاتلیغی ایچین دوزلمیشدیر. بو تیکینتی نین ایچینده قادینلار، اوستو اؤرتولو دینج بیر یئرده، امنیت ایله پالتارلاری یووارمیشلار. گئجه گوندوز بو محللین قاپیسی آچیق ایمیش و بیریسیندن اوردا پالتار یوماغا گؤره پول آلینمیرمیش. ایندی پالتاریوما بیناسی زنجان اوستانی‌نین ان اؤنملی موزه‌سی دیر، و اورادا یئرلی پالتارلار (لباسهای محلی)، و قادین بَزَک تاخمالاری (زیورآلات) سئرگی‌سی ده واردیر.

 تیکینتی‌نین اؤزللیکلری (خصوصییاتی)

موختلیف بؤلوملری اولان تیکینتی نین سویو، حاجی میربهاءالدین قالاسی نین قاناتیندان قایناقلانیرمیش. بو مجموعه نی ایکی یئره بؤلمک اولار: تیکینتی نین مدیرییتی (حَیَط و تیکینتی نی ساخلایانلارین یاشاماق ائوی)، و پالتار یوماغین اصلی محوطه سی. پالتار یوماق محوطه سی اؤزو 4 یئره بؤلونور. بو تیکینتی نین پلان و گؤرونومو فرهنگ سال بیر یوک داشییر و زنجانین تانینمیش سونتی طرحلرینین نیمونه سی اولابیلر. بو ساختمانین معمارلیغیندان بئله گلیر کی، اونون معماری، سونتی طرح لرایله یوخاری درجه ده تانیشلیغی وارایمیش. قوسلار و کؤلگه سالانلار یاردیمی ایله، سالونون یوخاری باشیندا چوخ گؤزل و اوره یه یاتان بیر فضا یارادیب. پالتاریوما بناسی نین ایچ و ائشیک طراحلیغینین چوخ گؤزل گؤرونتولری واردیر و سالونو 11 سوتون ایله قرینه اولاراق ایکی یئره بؤلموشلر. بو آلانین اَنی 13.7 متر و 62 متر اوزونلوغو دور، مساحتی ده مجموعا 850 مترمربع دیر. سالونو 11 قرینه یئره بؤلن سوتونلار آراسیندا، 4 حؤضچه واردیر. بونلاری دا یؤنولموش تراورتَن داشلار بیربیریندن آییریب، و قیراقلاریندا دا سو آرخلاری دوزَلمیشدیر. پالتار یوماق محوطه سینه باخان بیر تراس واردیر، دئییللر اوردان پالتاریووانلاری گؤزآلتینا آلیرمیشلار گؤز آلتینا آلان و بو کنترول چی  بو ایشی ایچین آیلیق آلارمیش و معمولا ساختمان مودورو یا معماری نین آروادی ایمیش.

تیکینتی‌نین اؤزللیکلری

* آذربایجانین ایکی تانینمیش نقاش قارداشلاری علی اصغر پتگر و جعفر پتگر گزیران محله سینده 9 اوشاقلی بیر شولوغ عائیله ده آنادان اولوبلار. آتالاری مشهدی حسن بؤرک تیکرمیش و قالی توخوما آتلیه سینده توخونان فرشلری ایران روسیه سینیرلارینین چرچیلرینه ساتیب یاشاردیلار. علی اصغر پتگر دن 70 یاخین تابلو قالیب آذربایجانین بو بؤیوک نقاشینین اثرلریندن بیری «گازران» تابلوسو دور.

 

جعفر پتگر دن 150 یه یاخین نقاشلیق تابلولاری قالیب. بو تابلو لاردان بیر پاراسی فرح دیبانین اؤزل کلکسیونوندا، بیر پاراسی تهرانین چاغداش هونرلر موزه سینده و چوخو دا نقاشین اؤزل کلکسیونون دا دیرلار. جعفر پتگرین ان تانینمیش تابلولاری عبارتدیلر:  رفوگر، خانه نقاش، قالی فروشان دوره گرد و قهوه خانه امیرآباد.

 

گؤرمه لی بیر
یئرلی آدی دودکش جن (جین بوُروسو )، ژئولوژی دا Hoodoo  دئیرلر

  زنجانیما قوربان اولوم

شاعیر: آزاده دارایی زنگانلی (لس آنجلس)

آنا یوردی وطنیم زنجانیما قوربان اولوم/ شهریمین او یاراشیخلی آدینا قوربان اولوم

آدلی سولطانیه سی، ابهری، خورم دره سی/ اؤلکه نین جنت اولان طاریمینا قوربان اولوم

دولانیم دوره سینه، باغینا، دروازه سینه/ آغ چیچکلر آچیلاندا یازینا قوربان اولوم

او گؤزل منظره سی، بهیشته بَنظر هاواسی/ او سرین دردیمه درمان سویونا قوربان اولوم

یئل اَسَنده اوجا بوی آغاشلارین اویناماغی/ آغ بولوتلاردان اوچان دورنا سینا قوربان اولوم

گون چیخاندا او طراوتلی آقاشلار باشینا/ گون آشاندان سونرا گؤیچک آیینا قوربان اولوم

گؤرن الله! وطنیمده کیم اولوب کیمسه قالیب/ نوجوانلیخ زمانین تای توشونا قوربان اولوم

فیکری روشن اولانا، شعر و ادب آنلییانا/ بیر وَ بیر عِلم و هُنر پرورینه قوربان اولوم

بی ریا مؤمینینه ساده موسلمانلارینا/ اؤرگی پاک اولانین ایخلاصینا قوربان اولوم

بزیینده بازارین نیمه شعبان گئجه سی/ خوش سسینن چکیلن اذانینا قوربان اولوم

غوربت اؤرگتّی منه هموطنین ارزیشینی/ پیسینه، یاخچیسینه، هامّیسینا قوربان اولوم

هر نه ایمانلی شرفلی موتعهدلرینه/ بیر و بیر تَرتؤکن اینسانلارینا قوربان اولوم

شهریمین مردینه، زحمتکشینه یوخسولونا/ خلق محرومونا، موستضعفینه قوربان اولوم

کارخانا کیبریتینین کارگرینَّن توتاسان/ تا گله قیصره نین چخچی سینه قوربان اولوم

دانیشاندا او شیرین تورکی گؤزل لهجه سینه/ اِئلیمین سِئوملی گؤیچک دیلینه قوربان اولوم

نئجه لیذتلی زمانلار نه شیرین خاطیره لر/ اؤلکه مین صولح و صفا ایّامینا قوربان اولوم

نه قَدَر وصف ائله سم زنجانیمی آز دئمیشم/ او صفانی یارادان آلّلاهینا قوربان اولوم

فاصیله محو ائده بیلمز بو گؤزل موهیبتی/ جان کیمیندیر من او جان پاره سینه قوربان اولوم

سنی ای گؤز ببییم تاپیشیریرام آللاهیما/ دَیمه سین دوشمن اوتو سن یانما، قوربان اولوم

سن ده «آزاده» لال اول چون وطنی ترک ائله دین/ سونرادان داش آتیران توپّوقینا، قوربان اولوم

 آفاق الدوله (تاجماه خانیم)

قجر دووره سینین نیظامی سی زنجانلی «علی اکبرخان آجودانباشی»نین قیزی و طالشین خانلاریندان بیری «ارفع السلطنه» نین حیات یولداشی، تاجماه خانیم (آفاق الدوله) قاجار دورونده یاشایان ساوادلی  بیر خانیم دیر. آفاق الدوله محتملا ایرانین ایلک چئویرمن خانیمی اولاراق، «نریمان نریمانف»ون «نادرشاه» آدلی نومایشنامه سینی تورکجه دن فارسجایا چئویریب و 1324 هجری قمری ده اونو نشر ائدیب. بو نوماییشنامه دن باشقا تاجماه خانیم دان قالان اثرلر، بیر سئرا نامه لر، شعرلر و «صحت مظفری» آدلی بیر کیتاب دیر.

نومایشنامه نین اؤن سؤزونده او اؤزونو بئله تانیتیر: «کمینه، تاجماه آفاق الدوله، همشیره آقا اسماعیل آجودانباشی و عیال فتح الله ارفع السلطنه طالشی.»

تاجماه ین قارداشی، «اسماعیل خان آجودانباشی» مشروطیت موخالیف لریندن اولارکن محمدعلی شاهین حامی سی ایدی. مشروطه جریانلاریندان سونرا باشقا شهرلر کیمی طالش خالقی دا فئودال لار ایله ساواش باشلاییب و اونلارین ائولرینه هجوم گتیرمک له خان لارین ظولم وسیتم بناسینی ییخماغا باشلادیلار. ارفع السلطنه ده اؤزونو خالقین بو خشمیندن اوزاق ساخلییا بیلمه دی. بو ایتیفاق دان سونرا تاجماه خانیم اوندان آیریلیب و ایللر بؤیو اؤزونون و باشقا قادینلارین حق و حقوقونو آراییب ایستَمه یه چالیشدی. تاجماه خانیمین ال یازی لاری، نامه لری و شعرلری بوتون بو خشم دن و اونون قایناقی اولان حقسیزجه سینه قادین لارا گئچن ظولوم دن حکایت ائدیر. فرهنگ یولوندا و حق یولوندا چالیشان بو خانیمین ال یازیلاری، کیتابلاری و «تاجماه شعرلرینین مجموعه سی» آدلی دیوانی ایندی تهران یونیورسیته سینین مرکزی کیتابخانا سیندا ساخلانیری.

 تبریز زنگانین قیزلاری، تام ساوالانین قیزلاری

گؤرمه لی بیرآیدان آری گوندن دورو/ آذربایجانین قیزلاری

گونئیده پارلاق اولدوزلار/ تبریز زنگانین قیزلاری

گونئش کیمی گؤی اوزونده/ اورمونون گؤی دنیزینده

اردبیل موغان دوزونده/ هَجَر سارانین قیزلاری

آذربایجان سونالاری/ گلجه یین آنالاری

غیرتلی قیز بایانلاری/ تورک همدانین قیزلاری

آستارا خالخال انزلی/ کرجله تهران گؤزه لی

دیللری شیرین مزه لی/ بوتون تورانین قیزلاری

سولدوزدا سئومه لی قیزلار/ جلفادا باجی بالدیزلار

گونئیده دیر عشوه نازلار/ شرف خانانین قیزلاری

گول کیمی تیکان تپه ده/ بیتیبلر بیزیم اؤلکه ده

تورک قالاجاق هر بؤلگه ده/ آذربایجانین قیزلاری

داغدان آغیر ووقارلاری/ قیریلماز هئچ ایلقارلاری

وولکانلی داغین قارلاری/ تام ساوالانین قیزلاری

قاراداغین قارتاللاری/ قیدار طاریم ترلانلاری

قافلانتینین قافلانلاری/ خان میانانین قیزلاری

نه قد یازام باشا گلمز/ سؤز اوزانسا خوشا گلمز

قوشاچایلی قوشا گلمز/ یادلا جانانین قیزلاری

«اومود» یاز ایستی نفسین/ گونئی قوزئیدن کسمه سین

یالوار قالانلار کوسمه سین/ تورال قازانین قیزلاری

نویسنده: لیلی خاقانی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

رفتن به نوارابزار