Fengye College Center
خانه / جامعه / ادبیات کودکان، عرصه‌‌‌ی مهم روبرویی با خشونت

ادبیات کودکان، عرصه‌‌‌ی مهم روبرویی با خشونت

مهناز پیام عسکری

 

دوم اکتبر زادروز مهاتما گاندی و روز جهانی بدون خشونت بود. خشونت در حوزه‌های مختلف فلسفه، سی‌‌است، جامعه‌شناسی‌‌ و روان‌شناسی‌‌ قابل بررسی است. خانم دکتر زهرا بازرگان در مقاله فوق «واکسیناسیون علیه خشونت و بدرفتاری با فرزندان» از دیدگاه روانشناسی به آن پرداخته است. فارغ ازاین دغدغه كه آیا منشا و ریشه خشونت و در نهاد انسان نهفته یا اکتسابی است این مقاله بیان می‌کند که بر اساس یافته‌های پژوهشی، بسیاری از بزرگسالانی که با دانش آموزان یا فرزندان خود بدرفتاری می‌کنند، در واقع کسانی هستند که خود در دوران کودکی مورد خشونت، بی‌احترامی و آزار قرار گرفته‌اند. بنابراین زیربنای مبارزه با خشونت را باید از کودکی پایه‌گذاری کرد تا بزرگسالان آینده خود مجرای ترویج خشونت و انتقال آن به کودکان فردا نباشند.

یکی از ابزارهای اعمال خشونت، زبان و همچنین حوزه ادبیات است. این مقوله به خصوص درحوزه ادبیات کودکان نیازبه آسیب شناسی و بررسی ویژه دارد و محتوی کتاب‌ها و محصولات فرهنگی و سرگرمی مختص این قشر باید مورد بازبینی جدی قرار گیرد.

Aviron
Aviron

 

یکی از راه‌های مبارزه با خشونت، لحاظ کردن ویژگی‌های شخصیتی گروه سنی و نیاز خوانندگان خردسال است. امروزه دز جامعه شاهد رشد روزافزون تقاضا برای کتابهایی نظیر بت من و یا سایر ابر قهرمانان افسانه ای هستیم که نه تنها باعث کاهش میزان واقع گرایی در میان کودکان می‌شود بلکه در دراز مدت ممکن است زمینه ساز افسردگی مزمن این کودکان بشود و در قیاس با قدرت این ابرقهرمانان احساس ناتوانی و ناکارامدی کنند. خشونت کلامی شخصیت‌های کارتونی و نادیده گرفتن تاثیر آن بر روحیات و عواطف کودکان ممکن است عوارض جبران پذیری در پی داشته باشد.

برای کسی که اندیشه عدم خشونت را در خود پرورده است تمام عالم یک خانواده است. نه ترسی به دل دارد و نه کسی از او می‌ترسد. | گاندی

چندی پیش در مونترال نشست داستان‌خوانی احمد اکبرپور نویسنده خوب‌مان در حوزه کودک برگزار شد. وی که در رشته روانشناسی نحصیل کرده است و داستان‌ها و آثارش در حوزه کودک به بسیاری از زبانهای زنده دنیا ترجمه شده است از معدود نویسندگانی است که با آشنایی از آسیب پذیری کودکان، حتی با وجود غول‌ها و موجودات خیالی در داستان‌هایش از هر گونه ترویج خشونت پرهیز می‌کند و به آشناسازی منطقی کودکان با مقوله‌هایی همچون جنگ، معلولیت، شجاعت و صبر می‌پردازد. وی کودکان را نه تنها با واقعیت‌های زندگی آشنا می‌کند بلکه ضمن آگاهی‌بخشی، به آنها آموزش می‌دهد مسولیت‌پذیر و خلاق و حتی در برخی موارد راهنمای پدر و مادر خود باشند.

در شرایط فعلی با توجه به جامعه چند فرهنگی مونترال، شناخت بیشتر تفاوت‌های فرهنگی و جلوگیری از گسترش خشونت به خصوص در ادبیات گفتاری کودکان از اهمیت ویژه ای برخوردار است. بسیاری از مهاجران جوان امروز که از اقشار تحصیل کرده هستند با تنبیه بدنی و عباراتی مانند «چوب تر» کاملا آشنا هستند که دیر زمانی نیست از سیستم آموزش و پرورش ایران حذف شده است. هر چند هنوز هم اخبار ناگوار آسیب‌های جدی، معلولیت و لکنت و مشکلات روانی که بر اثر تنبیه بدنی به خصوص در روستاها و شهرستان‌های کوچک دور افتاده ایران اتفاق می‌افتد قلب انسان را به درد می‌آورد.

فرهنگ‌سازی یک ضرورت غیرقایل اجتناب است و علاوه بر تلاش برای حذف خشونت فیزیکی و تنبیه بدنی، حوزه ادبیات کودک و نوجوان نیز باید بازیینی و اصلاح شود و نباید در راستای ترویج خشونت باشد. در واقع ادبیات کودک از حساس‌ترین ابزار پرورش کودک به شمار می‌رود که متاسفانه نظارت کافی در این حوزه وجود ندارد. از میان نمونه‌های بسیار به ذکر یک مثال در ادبیات کودک بسنده می‌کنیم که به نوعی یک راهنمای خودکشی است:

«خواستی خودت را بکشی، یک تکّه طناب بردار، برو توی فلان اتاق، بنداز به حلقۀ وسط سقف؛ بعد برو روی چارپایه، طناب را ببند به گردنت و چهارپایه را با پایت کنار بزن تا راحت شوی»

(قصه‌های شب پدربزرگ، سیده فاطمه طهوری، انتشارات پدیده دانش ۱۳۸۹، ص ۵۴)

این جمله‌ها بخشی از داستانی است که برای ردۀ سنی کودک و نوجوان نوشته شده است و از سال ۱۳۸۹ تا اکنون ۱۲ بار با چاپ شده است. البته به تازگی مجوز این کتاب لغو شده است، پس از اینکه کتاب ده سال، دوازده مرتبه با شمارگان بالا منتشر شده است و چندهزار کودک و نوجوان آن را خوانده‌اند!

اما اینجا در مونترال هم کودکان ما در معرض آسیب‌های جدی قرار دارند. به عنوان مثال بر برنامه‌های طنزی که به مناسبت‌های مختلف در سطح شهر برگزار می‌شود هیچ نظارتی اعمال نمی‌شود و با ارایه تخفیف ورودی کودکان و خردسالان، افراد به حضور خانوادگی در این برنامه‌ها ترغیب می‌شوند. استفاده از الفاظ رکیک، ناسزا و شوخی‌های نامناسب در این برنامه‌ها هم از مصادیق ترویج قرهنگ غلط و حتی خشونت کلامی در کودکان به شمار می‌رود. هر چند در این میان حرکت‌های پسندیده و امیدوار کننده هم وجود دارد، مانند موسسه‌ها و نهادهای مردمی فرهنگی که با آموزش مدون زبان و ادبیات پارسی و رقص و موسیقی اصیل ایرانی در کنار سایر سرگرمی‌های جذاب و شاد و آموزنده، نقش موثری در پرورش صحیح کودکانمان دارند.

 

درباره احمد اکبرپور

احمد اکبرپور متولد سال ۱۳۴۹، تحصیلات خود را در شهرهای جهرم، شیراز و تهران تا مقطع کارشناسی در رشته روان‌شناسی به پایان رسانده است. عمده شهرت او به خاطر نگارش داستان‌های کودک و نوجوان است که برایش جوایز متعددی ازجمله کتاب سال ایران را به ارمغان آورده‌ است. این نویسنده عضو شورای کتاب کودک و نیز انجمن نویسندگان کودک و نوجوان است.

نویسنده: هفته

مطلب پیشنهادی:

خلبان‌بازی، داستانِ کوتاه

این بار من می‌گویم نگاه نگاه. نصف بال این‌طرف هم کنده شده است. دود و آتش از توی آن بیرون می‌آید. هواپیما الکی می‌چرخد. کیف و وسایل می‌خورد توی سروکله‌مان

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *