Fengye College Center
خانه / عمومی / مقاله ها / فرهنگ و هنر / تیرگان، درخشش فرهنگ | جشنواره هزار آرزوی رنگارنگ برای فرهنگ و هنر ایران در تورنتو

تیرگان، درخشش فرهنگ | جشنواره هزار آرزوی رنگارنگ برای فرهنگ و هنر ایران در تورنتو

مریم ایرانی و عباس محرابیان|

پرونده قسمت اول|

عکس‌ها: الهام اسکندریان
با تشکر ویژه از: آرش صفوی

پرونده قسمت دوم: حاشیه‌های تیرگان و ماجرای ایران اینترنشنال

 

تیرگان، حماسه باقی مانده از نبرد نیکی‌ها با تاریکی و دشمنی است. «تیشتر»، فرشته باران در ایران باستان، در روز تیرگان موفق شد تا بر اهریمن خشکسالی غلبه کند. او به نزد خدای بزرگ رفته و از او ياری و مدد می‌جويد و به خواست و قدرت پروردگار اين بر اهريمن پيروز می‌گردد و آب‌ها توانستند بی‌مانع به مزارع و چراگاه‌ها جاري شوند. باد، ابرهای باران‌زا را كه از درياي کيهاني برمي‌خواستند به اين سو و آن سو راند، و باران‌های زندگی بخش بر هفت اقليم زمين فرو ريخت و به مناسبت اين پيروزی ايرانيان اين روز را به جشن می پردازند.

رسمی و رسومی آیینی و کهن که می‌تواند الهام‌بخش امرو‌زمان باشد. ما ایرانیانی که در طی سالیان دراز، به نبرد با تاریکی‌ها و تیره‌گی‌ها، به نبرد با منش‌های تلخ و روش‌های سخت خود را آزموده‌ایم و امروز در بحرانی‌ترین روزگاران سرزمین‌مان نیاز  به نشانه یک روشنی و امید داریم. روشنی و امیدی  از جنس دستبندهای رنگین «تیرو باد» که نیاکانمان به نشانه آرزوهای رنگارنگشان برای آیندگان به دست باد می‌سپردند. مثل همه ایرانیانی که در جشن تیرگان با هزاران آرزوی رنگارنگ برای هنر و فرهنگ ایرانی، به امید چیرگی بر تاریکی‌ها در کنار هم جمع می‌شوند و از هنرمندان سرزمینشان، فرسنگ‌ها  دور از خاک وطن حمایت می‌کنند.

 

Elite College
Aviron

 

ششمین جشنواره تیرگان در روزهای 25 تا 28 ژوئیه 2019 به مانند رسم و رسوم همیشگی خود بعد از دو سال دوباره در شهر تورنتو و با حضور 25000 بازدید کننده از سرتاسر دنیا و با حضور هنرمندان و چهره‌های سرشناس و نام‌آور فرهنگ و ادب و هنر ایران برگزار شد تا چون تیری که از کمان آرش پرتاب شد و مرزهای فرهنگ هنر ایران را در کانادا بیش از همیشه تثبیت کند.

این جشن باشکوه که تنها جشنواره بزرگ و گردهمایی هنری فرهنگی ایرانیان در آمریکای شمالی و خارج از ایران محسوب می‌شود، امسال با شرکت بیش از  200 هنرمند، 400 نیروی داوطلب و حدود یکسال و نیم کار شبانه روزی و برنامه‌ریزی مستمر در سه محله اصلی‌هاربورفرانت سنتر، محله تاریخی دیسلِتری و نیز سالن هنر‌های نمایشی سنت لارنس در مرکز شهر تورنتو به کار خود پایان داد.

دبیر جشنواره تیرگان، مهرداد آرین‌نژاد در سخنرانی افتتاحیه خود با اشاره به اینکه شعار امسال این جشنواره «همبستگی» است، تاکید کرد که امسال قرار است تا تیرگان، همبستگی در همه‌چیز را نشان دهد. همبستگی به مثابه پلی میان فرهنگ‌ها و عرصه هنر و اجتماع که در کانادا کشوری که پذیرای گوناگونی فرهنگ‌ها و نژاد و سلائق مختلف است، بیش از هر زمان ومکان دیگری فرصت ابراز وجود پیدا می‌کند. در ادامه این سخنان شهردار تورنتو«جان توری» و نیز نخست‌وزیر کانادا «جاستین ترودو» در پیام‌های جداگانه‌ای به تیرگان 2019 که توسط نمایندگانشان قرائت شد، این جشنواره را به عنوان نمادی از نزدیک و دوستی ایرانیان کانادا توصیف کردند که گردهمایی بزرگ و پرشوری از فرهنگ و هنر ایرانی را در تورنتو به نمایش می‌گذارد. آن‌ها با ابراز اینکه هر دوسال یکبار، شهر تورنتو منتظر میزبانی این فستیوال رنگارنگ با طعم  و بوی ایرانی است ، آن را نمونه‌ای از رویدادی موفق و تاثیرگذار درفضای نزدیکی فرهنگ و هنر بین ایران و کانادا  توصیف کردند و از اینکه استعدادهای هنر ایران که کشوری با پیشینه تمدن و ریشه‌های بزرگ است، در کشور کانادا و در تیرگان عرصه ابراز وجود دارند، خرسندی خود را اعلام داشتند.

امسال نیز مجله «هفته» در این جشنواره حضوری پررنگ داشت و توانست در بیشتر مراسم‌های مهم و اجراهای به یادماندنی این جشنواره شرکت کند و برای شما خوانندگان مطالبی را گردآورد که به تدریج منتشر خواهد شد.

بخش‌های اصلی جشنواره:

جهان پر رمز و راز هنر ایرانی با نوای« کیهان کلهر»، آوای «پریسا»  به یاد «فریدون فرخزاد»

جشنواره تیرگان در حدود 80 درصد از برنامه‌های خود را به صورت رایگان و برای مردم مشتاق و اهل فرهنگ و هنر ایران تدارک دیده‌بود. بیشتر برنامه‌های هنری جشنواره امسال، ترکیبی از رقص و موسیقی و هنرهای سنتی ایران و گاهی آمریکای جنوبی و نیز سازهای غربی بودند. حضور پر رنگ گروه‌های موسیقی ترکیبی مانند« دنگ‌شو»، «رستم میرلاشاری» و نیز گروه «مانوشان» که اشعار و ترانه‌های محلی ایرانی را با دستگاه‌ها و سازهای ایرانی و غربی در هم آمیختند، در جشنواره تیرگان امسال از نکات قابل توجه بود.

اما اجرای ویژه «کیهان کلهر» استاد مسلم موسیقی سنتی ایرانی و برنده جایزه جهانی گِرمی به همراه «کیا طبسیان» که شنبه شب 27 ژوئیه در سالن سنت لارنس تورنتو برگزار شد، یکی از شاهکارهای جشنواره تیرگان 2019 بود. یک ساعت و نیم تکنوازی بداهه و بی‌وقفه کلهر به همراه کیا طبسیان که به زعم بسیاری از اهالی موسیقی سنتی، یکی از بی‌نظیرترین اجراهای تیرگان بود، جهان بااصالت موسیقی سنتی ایرانی را در فضایی غیرایرانی چنان آفرید که تار و پود وجود شرکت‌کنندگان را با نوای روحبخش سه‌تار درهم گره زد. کلهر که در دقایق پایانی اجرا، اندکی نیز برای حضار آواز خواند در میان تشویق‌های بی‌امان ایرانیان مشتاق بدرقه شد.

کنسرت آواز «پریسا» یکی از خوانندگان زن سنتی ایرانی در شب جمعه 26 ژوئیه ، نیز از نکات مهم اجراهای بخش‌های اصلی جشنواره بود. او که از تلفیق اشعار حافظ با سازهای سنتی ایران در اجرایش استفاده می‌کرد، لحظاتی انسان را از دنیای پرهیاهوی اطرافش به دنیای ناشناخته و پر رمز و راز درونش پرتاب می‌کرد که همراه با حافظ زمزمه کند:

«یوسف گمگشته باز آید به کنعان غم مخور، کلبه احزان شود روزی گلستان غم مخور

دور گردون گر دو روزی بر مراد ما نرفت دائما یکسان نباشد حال دوران غم مخور»

و در نهایت می‌رسیم به «محسن نامجو» که از ته دل و در حضور پرشور و نشاط ایرانیان تورنتو فریاد برآورد که « گفتا من آن ترنجم، کاند جهان نگنجم، گفتا به از ترنجی لیکن به دست نایی»

به جز اجراهای موسیقی، اجرای رقص‌های آذربایجانی و اجرای ویژه رقص اسپانیولی و نیز حضور پررنگ شاهرخ مشکین‌قلم در گروه هنری «مانوشان» و رقص‌اش از دیگر بخش‌های اصلی بود. اجرای تئاتر« ضحاک ماردوش» که برگرفته از داستان شاهنامه بود و به زبان انگلیسی ولی با بازی نور وسایه انجام می‌شد، از دیگر نکات بارز این جشنواره بود.

اما یکی از مهمترین اتفاقات جشنواره امسال، اجرای تئاتری به یاد «فریدون فرخزاد» به کارگردانی «هوشنگ توزیع» بود. خود او در نقش فریدون فرخزاد در جشن تیرگان به روی صحنه رفت و با بازسازی زندگی تراژیک فریدون فرخزاد بینندگان را تحت تٲثیر قرار داد. این تئاتر که تولید آن به گفته کارگردان، حدود دو سال زمان برده بود، از بخش‌های متنوعی تشکیل شده بود: در بسیاری از صحنه‌ها، فریدون را می‌دیدیم که با خودش یا اطرافیانش مشغول درد و دل کردن است یا در اجراهای تلویزیونی و زنده‌اش با هم‌وطنانش سخن می‌گوید تا آنان را آگاه کند. در بخش‌های دیگر، ترانه‌هایی که فریدون خوانده است پخش می‌شدند و هنرمندان روی صحنه می‌رقصیدند. در جای‌جای نمایش شوخی‌های کلامی که فریدون در استفاده از آن‌ها استاد بود، بینندگان را از خنده روده‌بر می‌کرد، ولی در مجموع این تئاترِ جذابْ نمایشی بود از دردها و غصه‌ها و مظلومیت این هنرمند مردمی ایرانی، که بازآفرینی هنری آن به دست یک هنرمند دیگر ایرانی از مهم‌ترین و فرخنده‌ترین اتفاقات تیرگان امسال بود.

نمایش موزیکال «خاله سوسکه» در بخش کودکان

در بخش کودکان هم نمایش موزیکال «خاله سوسکه» اتفاق مهمی به شمار می‌آمد. این نمایش که همان « شهر قصه» امروزی‌شده به روایت «بشری دستوری‌نژاد» و «شاهرخ مشکین‌قلم» بود، در شب 27 ژوئیه و  بعد از ظهر روز یکشنبه 28 ژوئیه به روی صحنه رفت.

شهر قصه از مشهورترین نمایش‌های معاصر ایرانی است که «بیژن مفید» اولین بار آن را سال ۱۳۴۷ روی صحنه برد و با استقبال پرشوری مواجه شد و از آن پس ده‌ها بار بازآفرینی و اجرا شده است. شخصیت‌های اصلی این نمایش حیوانات هستند و بدین خاطر ممکن است بچگانه به نظر برسد ولی در حقیقت سرشار از طنز اجتماعی و انتقادات تیز علیه ساختار اجتماعی ایران است. تیرگان امسال شاهد بازنویسی و اجرای موزیکال جدیدی از این نمایش خاطره‌انگیزبود، که «شاهرخ مشکین‌قلم» کارگردانی کرده و در آن بازی کرده بود و گویندگی صمیمی و در عین حال قدرتمند بشری دستورنژاد آن را بسیار دوست‌داشتنی کرده بود. این اجرای موفق با استقبال پرشور بچه‌ها و بزرگ‌ترها مواجه شد.

رویدادهای کوچک اما پر طرفدار جشنواره:

از جهان رنگارنگ پادکست ایرانی تا دنیای جذاب موسیقی گل‌ها

بخش «پادکست» امسال برای اولین بار و به همت دکتر «فرشید سادات شریفی» به تیرگان اضافه شده‌بود و با حضور چهره‌های محبوب و پرطرفدار پادکست ایرانی در دور روز شنبه و یکشنبه 27 و 28 ژوئیه در محل‌هاربور فرانت سنتر برگزار شد. اولین نشست پادکستی تیرگان دو بخش داشت. در بخش اول امیر خادم، راوی پادکست پرطرفدار فردوسی‌خوانی (دومین پادکست فارسی ار لحاظ تعداد مخاطب) قسمت جدیدی از این پادکست را به صورت زنده اجرا کرد. او دیباچه شاهنامه را خواند و توضیح داد که با خواندن این مقدمه، از عقاید و افکار حکیم سخن، ابوالقاسم فردوسی طوسی چه درمی‌یابیم. می‌فهمیم که فردوسی از عقاید و آرای فلاسفه و حکمای پیش از خودش، از جمله فلوطین (یا پلوتینوس) رومی و هم‌چنین حکمت ایران باستان آگاهی داشته است و ردپای هر دوی این جهان‌بینی‌ها را می‌توان در دیباچه یافت. به علاوه، تحت تأثیر نجوم و طبیعت‌شناسی قدیم، او زمین را مرکز عالم می‌دانسته و فکر می‌کرده جهان ماده از چهار عنصر اصلی آب و باد و خاک و آتش درست شده است. هم‌چنین از دیباچه می‌توان دریافت که او شیعه علی بوده ولی معلوم نمی‌شود که اسماعیلی بوده و یا دوازده‌امامی. حقیقت این است که هنوز پرسش‌های زیادی درباره شخص فردوسی بی‌پاسخ می‌ماند.

بخش دوم نشست به پرسش و پاسخ با بییندگان اختصاص داشت. در این بخش امیر خادم، فرشید سادات‌شریفی راوی پادکست سماک (سلام ما به ادبیات کاربردی)، محمود عظیمایی راوی پادکست رادیو دست‌نوشته‌ها، و مهران راد شاعر و طنزپرداز حضور داشتند. فرشید سادات‌شریفی دو سال اخیر را بهار پادکست فارسی نامید و از این که پادکست‌سازی فضایی فرهنگی است که دشمنی و حسادت و رقابت در آن جایی ندارد اظهار خوشحالی کرد. او تأکید کرد که مخاطبان پادکست از برنامه‌های مخصوص دریافت پادکست استفاده کنند که هم برای خود شنوندگان و هم برای سازندگان بهتر و مفیدتر است. مهران راد درباره این که آيا اواخر شاهنامه به زیبایی اوایلش هست یا خیر، گفت که درست است که اواخر شاهنامه تلخ است، و ضرب‌المثل «شاهنامه آخرش خوشه» هم تعریضی به همین موضوع دارد، ولی در حقیقت از لحاظ شکوه و زیبایی داستانی، اواخر کتاب (قسمت‌های تاریخی) چیزی از داستان‌های رستم (قسمت‌های پهلوانی) کم ندارد. امیر خادم درباره این که چرا پادکستش اسپانسر ندارد، گفت: خود فردوسی هم می‌خواست با سرودن شاهنامه پول دربیاورد، ولی موفق نشد! من هم مشکلی با داشتن اسپانسر ندارم، ولی تابحال اسپانسر مناسبی پیدا نشده است.

در روز دوم اجرای پادکست ایرانی که به «ایرج پزشکزاد» یکی از چهره‌های نام آور طنز ایرانی تقدیم شد با محوریت «شوخی» در ادبیات و متون قدیم و کلام حافظ و مولانا و با همراهی مهران راد و فرشید سادات شریفی پیگیری شد و در نهایت با اجرای زنده محمود عظیمایی، خالق پادکست پرطرفدار «رادیو دست‌نوشته‌‌ها» در حضور جمع با موضوع شخصیت نمایشی «سیاه» و تفاوت کارکرد آن در فرهنگ ایرانی و آمریکایی سخن گفت. او با اشاره به مراجعی چون بهرام بیضایی تاکید کرد که استفاده از شخصیت «سیاه» در نمایش‌های ایرانی هرگز جنبه نژادپرستانه نداشته و بیشتر در قالب یک کاراکتر جذاب هنری به تصویر کشیده شده‌است.

«گل‌های» ایرانی و جین لوئیس آمریکایی در تیرگان

اما یکی از جذاب‌ترین اجراهای این بخش، به جمع‌آوری و آرشیو آثار هنری ایران به دست یک آمریکایی ایران‌دوست تعلق داشت. برنامه رادیویی «گل‌ها» به مدت ۲۳ سال از ۱۳۳۵ تا ۱۳۵۷ از رادیو ملی ایران پخش می‌شد. پروژه گل‌ها به ریاست خانم جین لویسن Jane Lewisohn کار آرشیوبندی و ذخیره تمام قسمت‌های این برنامه را به عهده گرفت، که بسیاری از اشعار و موسیقی کلاسیک و معاصر ایرانی را پوشش می‌داد. این پروژه تمام آرشیو برنامه گل‌ها را فهرست‌بندی کرد که به روش‌های مختلف قابل جست‌وجو هستند و در http://www.golha.co.uk/ در دسترس هستند. خانم جین لویسن در جشن تیرگان به معرفی این پروژه و پروژه خواهرش یعنی گلستان پرداخت. پروژه گلستان با هدف ایجاد موزه‌ای مجازی برای هنرهای نمایشی ایران معاصر شکل گرفت. این فضای مجازی شامل رکوردهایی از اجرای انفرادی هنرمندان معاصر ایرانی، نمایش‌ها و برنامه‌های رادیویی، موسیقی محلی، فیلم، تئاتر و نشریات و مجلات پیش از انقلاب خواهد بود. تمام این موارد دیجیتالی و نمایه‌بندی خواهند شد و از روی سرفصل‌های کلیدی قابل جست‌وجو خواهند بود. این پروژه از طریق https://golistan.org/ در دسترس عموم است و به تدریج کامل خواهد شد. رهبر این دو پروژه خانم جین لویسن اهل نیویورک آمریکاست، که به فرهنگ و هنر ایرانی علاقه سرشاری دارد و شش سال در دانشگاه پهلوی شیراز تاریخ و ادبیات فارسی خوانده است.

بخش‌های جنبی جشنواره:

از پروژه‌های فضایی ناسا تا 2024 تا

نشست چالش‌برانگیز روشنفکران ایرانی از انقلاب مشروطه تا انقلاب اسلامی

دکتر فیروز نادری، یکی از چهره‌های سرشناس و محققین نام‌آور سازمان فضایی ناسا، امسال بعنوان یکی از دبیران افتخاری جشنواره تیرگان در این رویداد حضور داشت. شرکت او و نیز خانم دکتر «جینا کدی» بانویی که اکتبر 2018، 15 میلیون دلار به دانشگاه کنکوردیا اهدا کرد، یکی از نکات بارز جشنواره امسال بود. شاید به گونه‌ای این پیوند و همبستگی بخش دانشگاهی با فرهنگ و هنر ایران، احساس می‌شد تا تمام نیروهای ماهر و کاربلد جامعه را در این گردهمایی بزرگ فرهیختگان با خود همراه کند.

دکتر فیروز نادری که در روز جمعه 26 ژوئیه در مرکز تحقیقات مارس در دانشگاه تورنتو در قالب نشست iBridgeدرباره پروژ‌ه‌های جدید خود با ناسا تا سال 2024 و تحقیقات جدید درباره سیاره مریخ و یکی از قمرهای مشتری سخن می‌گفت با توضیحاتی از روند ماموریت‌هایش بعنوان فردی که همیشه «غیرممکن‌ها» را ممکن می‌داند از پیشرفت‌های جدید ناسا در کشف آب در سیاره مشتری خبر داد.

راز و رمز موفقیت کارآفرینان جوان ایرانی-کانادایی

در بخش دوم این نشست، کارآفرینان و چهره‌های برتر و جوان ایرانی-کانادایی از راز و رمز موفقیت در پروژه‌هایشان گفتند و برای حضار راه‌های تعریف یک فرد موثر و کارآفرین در جامعه را توضیح دادند.

تاریخ  معاصر ایران، از مشروطه تا انقلاب اسلامی

اما یکی دیگر از رویدادهای مهم و جنبی جشنواره تیرگان امسال، حضور چهره‌های سرشناس روشنفکری ایران از دانشگاه‌های برجسته و مهم برای بحث و تبادل افکار درباره «روشنفکران ایران از انقلاب مشروطه تا انقلاب اسلامی»  بود. این کنفرانس مهم که به دبیری دکتر «رامین جهانبگلو» برگزار شد، شامل 4 پنل تخصصی بود که در هر کدام از آن بخش‌های مهمی از تاریخ روشنفکری در ایران در برهه‌های مختلف از مشروطه و جنگ‌های جهانی رفته تا دوران رضا شاه روایت شد و نیز درباره افرادی چون «فروغی»، «مصدق»، «شریعتی» و «جلال آل احمد» سخن به میان آمد. سخنرانی دکتر«افشین متین عسگری» و دکتر «مهرزاد بروجردی» که اولی از مخالفین «محمد‌علی فروغی» و دومی از موافقین او بودند، از بخش‌های جذاب این همایش بود. ضمن اینکه درباره روشنفکران زن ایرانی چون «فروغ فرخزاد»، «سیمین بهبهانی»، «سیمین دانشور» بحث‌های جذابی درگرفت و خانم «فرزانه میلانی» و «نسرین رحیمیه» اساتید دانشگاه‌های بزرگ آمریکایی درباره آنان به غنای این جلسه افزود. در نهایت دکتر «مجتبی مهدوی» درباره پدیده «شریعتی» و جریان‌های پس از او سخن گفت که با حاشیه‌هایی درباره طرفداری شریعتی از نظریه حکومت و استبداد اسلامی مواجه شد که دکتر مهدوی با رد این ادعا به بحث پرداخت. مشروح این دو نشست در شماره‌های آینده تقدیم شما خوانندگان خواهد شد.

 

سخن هفته: پاینده باشید! مهرداد آرین‌نژاد، همه‌ی «تیرگان»ی‌ها، و مردمی که شایسته تلاش بی‌نظیر شما هستند

نویسنده: مریم ایرانی

مطلب پیشنهادی:

تریبون آزاد «هفته»: چرا ما ایرانیان کانادا نیازمند تشکل صنفی هستیم؟

از جمله وظائف انجمن صنفی ایرانیان کانادا از این قرار است: دسترسی آسان به خدمات کنسولی مانند دریافت و تعویض گذرنامه، شناسنامه، کارت ملی و سایر خدمات مانند وکالتنامه ، ازدواج ، طلاق؛ و همچنین ...

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *