قالب وردپرس بیتستان پرنده فناوری
Fengye College Center
خانه / جامعه / ولنتاین ، روز عاشقان و تاجران
ولنتاین

ولنتاین ، روز عاشقان و تاجران

ولنتاین ، روز عاشقان و تاجران

نگاهی به تاریخ ولنتاین در غرب و دلبستگی به آن در شرق

 در به در به دنبال عشق

دقیقا یادم نمی‌آید چند سالم بود، شاید 10 یا 11سال اما به خاطر دارم هنوز خبری از موبایل و اینترنت و شبکه‌های اجتماعی و .‌.. نبود و برای هر ثانیه تماس تلفنی از این سر دنیا با آن سر دنیا باید هزینه گزافی پرداخت می‌کردیم که مادر بزرگ از یکی از سفرهای‌ش به آمریکا بسته‌ای قرمز برایم آورد. بسته‌ای به اندازه یک کف دست که با روبانی زیبا تزیین شده بود. ضمیمه هدیه یک توضیح بود که سال‌ها بعد باعث شد نسبت به هم‌سن و سالانم آدم به اصطلاح «باکلاس‌»تری به نظر بیایم. چیزی که امروز به نظرم خیلی خنده‌دار و کم‌اهمیت جلوه می‌کند.

آن روز که هدیه قرمز جذاب را گرفتم، مادربزرگ گفت: «این هدیه روز ولنتاین است. یک روز که در آن همه عشاق به هم هدیه می‌دهند. رسم است گل رز قرمز و شکلات و عروسک به هم بدهند. این روز روزی است که در آمریکا هزینه تماس تلفنی کم یا رایگان است و مردم سعی می‌کنند به آنهایی که برایشان عزیز هستند و دوستشان دارند زنگ بزنند و حال و احوالشان را بپرسند و به این بهانه بگویند که دوستشان دارند….»

در آن سن و سال، وقتی مادربزرگ هدیه را به من می‌داد و برایم از اتفاق روز ولنتاین می‌گفت، کمتر به این حقیقت دقت کردم که مادربزرگ در روزی که به «روز عشاق» شهره است، در میان همه دغدغه‌هایش از من غافل نبوده و برعکس بیشتر به یادم ماند که در این روز آنهایی که همدیگر را دوست دارند به هم هدیه می‌دهند…

هشت- نه سال بعد، (سالهای 81-1380) یک روز در تحریریه خبرگزاری مشغول نوشتن گزارشی بودم که یکی از همکارانم با شتاب به سراغم آمد و پرسید: «میدانی ولنتایم چه روزی است؟ می‌شود ببینی این روز دقیقا به ایرانی چه روزی می‌شود؟ خیلی برایم مهم است.» گفتم: «منظورت ولنتاین است؟ روز عشاق را می‌گویی که همه به هم هدیه می‌دهند؟»

یکی دیگر از همکاران که مسئول ترجمه اخبار خارجی بود با تعجب به عبارت‌های بیسر و تهی که از زبان من خارج می‌شد، نگاه کرد و بلافاصله پرسید: «ولنتایم؟!!!» و سپس به سراغ دیکشنریاش رفت تا معنی این واژه را پیدا کند. تلفظ اشتباه همکار اول و اشتیاق همکار دوم برای یافتن تلفظ صحیح ولنتایم که بعدا با سرچ‌های اینترنتی متعدد مشخص شد «ولنتاین» است، ولوله عجیبی در محیط خبرگزاری به پا کرد.

آن روز بیش از 30-40 نفر از همکاران ما برای نخستین بار با واژه ولنتاین و رسم و رسوم مخصوص آن روز آشنا شدند و من هم بارها و بارها ماجرای هدیه و آنچه مادربرزگ در 10-11 سالگی برایم تعریف کرده بود را با آب و تاب برای سایر همکاران بازگو کردم. افسوس و تعجبی که در چشمان بعضی از همکارانم دیدم را هیچ گاه از یاد نمی‌برم. چندین بار از چندتن از آنها که اتفاقا خبرنگاران برجسته‌ای هم بودند شنیدم که با آه و دریغ از نیاز جامعه به وجود چنین رسم و رسومی حرف زدند و بعد هم بر روز ولنتاینی غبطه خوردند که خارجی‌ها دارند و ما نداریم!

یک سال بعد از این تجربه، از اوایل بهمن ماه (شروع ماه فوریه) متوجه جنب و جوش عجیبی بین دوستانم شدم. اغلب‌شان در تکاپوی تهیه هدیه روز ولنتاین بودند. انگار می‌خواستند همه عشق و احساس بُروزنیافته درون‌شان را با بهانه‌ای به نام ولنتیاین به دنیا عرضه کنند. با کمی دقت متوجه شدم که اتفاقا ویترین بعضی از مغازه‌ها هم متناسب با همین موضوع در حال تغییر است و انگار موضوع ولنتاین به طرز عجیب و باورنکردنی در لایه‌های مختلف جامعه در حال نهادینه شدن است!

امروز که 16 سال از آن داستان «ولنتایم» می‌گذرد، ولنتاین چنان در تقویم ایرانی‌ها جا خوش کرده است که اغلب عشاق به عنوان یک امر واجب برای برگذاری آن وقت صرف می‌کنند. همین اهمیت دور از انتظار سبب شده است تا ولنتاین در ایران حتی به عنوان پدیده‌ای جامعه‌شناسانه نیز مورد بررسی و پژوهش قرار گیرد و اتفاقا از بد روزگار یکی از موضوعاتی باشد که با محدودیت‌های نانوشته و نوشته حکومتی نیز دست به گریبان شده است.

 

پدیدهای که فرهنگ شد

دکتر «شراره مهدی‌زاده» دانشیار گروه جامعه‌شناسی دانشگاه الزهرا (س) در سال 1386در پژوهشی با عنوان «بررسی جامعه‌شناختی روز ولنتاین در میان جوانان تهران» به این نکته اشاره می‌کند که روز ولنتاین از طریق اینترنت، رسانه‌های جمعی و فضای مجازی خصوصاً ماهواره به جوانان ایرانی معرفی‌ شده و توسط اشغال‌کنندگان جایگاه‌های برتر اقتصادی و فرهنگی مورد مصرف قرارگرفته است.

این پژوهش که در فصلنامه علمی پژوهشی انجمن ایرانی مطالعات فرهنگی و ارتباطات نیز به چاپ رسیده، حاوی نکات قابل تاملی است که یکی از آنها رابطه مستقیم وضعیت اقتصادی با گرایش بیشتر به نمادهای انتزاعی ولنتاین است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که جوانان تهرانی و بالطبع آن جوانان سایر شهرهای ایران به خود این عنصر به‌عنوان یک نماد فرهنگی اعتماد کرده‌اند؛ نه به عرضه‌کنندگان غربی آن و البته نهایتاً این عنصر به سایر مناطق و اشغال‌کنندگان جایگاه‌های پایین‌تر اقتصادی و فرهنگی اشاعه یافته است. اما نکته قابل‌توجه آنکه در مناطق پایین‌تر این اعتماد، بیشتر معطوف به عرضه‌کنندگان غربی آن است تا خود نماد انتزاعی. در حقیقت آنچه موجب غرب‌گرایی و برترشمردن فرهنگ غربی می‌شود (بر پایه بررسی فرهنگی این عنصر خاص)، نه وجود اینترنت و ماهواره، بلکه عدم دسترسی به سرمایه اقتصادی به میزان کافی و قرارگرفتن در جایگاه‌های پایین‌تر اقتصادی است.

به نظر می‌رسد یکی از مشکلات بزرگ پدیده ولنتاین در ایران، فقدان هویت فرهنگی، تمدن و تجربه تاریخی آن و نمادهای‌ش در ایران است. تعاملات، انگیزه‌ها و کنش‌ها و واکنش‌های مربوط به ولنتاین، از کمترین میزان ماهیت و هویت ایرانی برخوردارند و در برخی موارد تناقض‌های عجیبی با باورها و فرهنگ ایرانی دارد. با این وجود سوال اصلی این است که چرا چنین عنصر غیربومی می‌تواند چنان فراگیر شود که حکومت تصمیم بگیرد برای آن خط و ربط تعیین کند؟

 

ولنتاین، بهانه عینیت بخشی

دکتر «نعمت‌الله فاضلی»؛ دانشیار پژوهشگاه علوم‌انسانی و مطالعات فرهنگی نیز در مورد همه‌گیر شدن ولنتاین در جامعه ایرانی معتقد است: «این رویداد ریشه در تحولات اجتماعی و فرهنگی دارد. ولنتاین، یکی از نشانه‌ها و نمادهای آشکار کننده پیوندهای رمانتیک در روابط بین دو جنس است. نشانه‌هایی که از طریق آن عشاق و دوستان و دوستداران به کمک آن، پیوند عاطفی و رمانتیک خود را عینیت می‌بخشند. در این نشانه، رمزگان‌های متعددی نهفته است. به گونه‌ای که رمزگشایی این نشانه می‌تواند برخی از تحولات مهم فرهنگی در حوزه خانواده، روابط اجتماعی و به خصوص پیوندهای بین‌ اشخاص را توضیح می‌دهد. یکی از این رمزگان‌ها عبارت است از اهمیت یافتن پیوند رمانتیک یا رابطه ناب و خاص که بین دو فرد در بستر جامعه امروزی یا در شرایط مدرن، به ‌خصوص مدرنیته متأخر شکل می‌گیرد. همچنین یکی از رمزگان‌های دیگر ولنتاین، فرامحلی‌شدن پیوند رمانتیک، خالص و ناب در روابط بین شخصی دو جنس مخالف است. انسان مدرن در مسیری حرکت می‌کند که اغلب ابعاد زندگی او بعد فرامحلی یا چیزی که گاه جهانی‌شدن یا جهانی می‌نامند، می‌گیرد. روز عشق یا ولنتاین که امروزه نه تنها در جهان غرب، بلکه در اغلب کشورهای جهان گسترش یافته است، نماد یا نشانه‌ایست از جهانی‌شدن پیوندهای رمانتیک.»

دکتر فاضلی بر این باور است که اهمیت یافتن دوستی در جهان امروز یکی از وجوه نمادین مهم ولنتاین یا روز عشق است. به ویژه در دنیایی که مدام با کاهش اهمیت و کارکردهای خانواده مواجه می‌شویم، سن ازدواج‌ها بالاتر می‌رود، آمار طلاق روز به روز افزایش پیدا می‌کند و تعریف کارکردهای خانواده از منظر اقتصادی و اجتماعی و سیاسی در حال تغییر است. امروز دوستی اهمیت بیشتری پیدا کرده و پیوندهای دوستی به‌ویژه در بین زنان بسیار پراهمیت شده است. جوانان و گروه‌های همکاران دارای پیوندهای دوستی با اهمیت شده‌اند و ولنتاین نمادی برای عینیت‌بخشی به اهمیت پیوندهای دوستی در دنیای امروز است. روز عشق به گونه‌ای تلویحی و ناآشکار دربردارنده‏ رابطه دوستی آزاد یا پیوندهای دوستی بیرون از خانواده است؛ یعنی روز عشق را معمولاً دختران و پسران جوان به یکدیگر تبریک می‌گویند، نه همسران یا زنان و مردان متأهل. این سخن به معنای آن است که ولنتاین یا روز عشق به نحو تلویحی و کنایی رابطه آزاد میان دوجنس را می‌پذیرد و به آن رسمیت می‌بخشد.

نظارت بر اقتصاد یک پدیده اجتماعی

یکی از شاخص‌های بارز ولنتاین، ابعاد اقتصادی، اجتماعی و سیاسی متعدد آن است. تبدیل شدن مراسم بزرگداشت ولنتاین به یک عادت و رسم جدید در جامعه ایرانی سبب شده است تا اقتصاد مبتنی بر ولنتاین شکل بگیرد و بالتبع آن نظارت‌های سختگیرانه‌ای هم از سوی حکومت ایران بر این بخش از جامعه حاکم شود.

چند سالی است که اداره اماکن نیروی انتظامی در هفته‌های منجر به روز ولنتاین با صدور بخشنامه به فروشگاه‌‌ها هشدار می‌دهد که حق تبلیغ و عرضه اجناس با نام و علائم ولنتاین را ندارند و در صورت فروش هدایای متداول روز ولنتاین، حتما با آنها برخورد جدی خواهد شد؛ اما هوشمندی اقتصادی مطالبه جامعه در مقابل هر بخشنامه و تذکر و تهدیدی قد علم می‌کند و راه خود را به شیوهای متفاوت باز می‌کند.

«مانی اکبری»، فروشنده 37 ساله‌ای است که مغازه‌اش سال گذشته سه روز مانده به ولنتاین به دلیل تزیین‌های مرتبط با این روز به مدت یک ماه از سوی اداره اماکن پلمب شد. او می‌گوید: «امسال هم مثل پارسال بخشنامه‌ای به ما ابلاغ شد که بر اساس آن اگر ویترین مغازه را ولنتاینی کنیم علاوه بر پلمب باید جریمه نقدی هم پرداخت کنیم. پارسال خیلی ضرر کردیم به خاطر همین تصمیم گرفتیم امسال دکور ویترین را بدون رنگ قرمز و جعبه‌هایی با طرح قلب و گل رز ولنتاینی طراحی کنیم. ایده خیلی خوبی بود. حالا دیگر اداره اماکن نمی‌تواند دست روی چیزی بگذارد.»

به نظر می‌رسد شم اقتصادی مانی، را دیگران هم داشته‌اند. چون در حالی که ویترین‌ها و کالاهای قابل عرضه برای ولنتاین تزیین شده‌اند اما کمتر از سال‌های گذشته رد پای رنگ قرمز، گلهای رز آتشین و خرس‌های عروسکی با قلب‌های در آغوش گرفته شده به چشم می‌آید.

انوشه جاوید

نویسنده: هفته

مطلب پیشنهادی:

پرسیکا کرفت

یک ایده برای هدیه والنتاین: هنرهای دستی ایرانی همینجا در نزدیکی شما

پرسیکاکرفت به مناسبت روز ولنتاین هدیه ویژه‌ای را برای علاقه‌مندان تدارک دیده است. این فروشگاه لوازم هنر ایرانی، به بهانه فرارسیدن روز ولنتاین قرار است هدیه‌ای که در تصویر می‌بینید را بین شرکت‌کنندگان، قرعه‌کشی کند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *