Fengye College Center
خانه / اخبار مونترال / نگاهی به نمایش «چاووش: از درآمد تا فرود» در دانشگاه مک‌گیل
معرفی مستند از درآمد تا فرود

نگاهی به نمایش «چاووش: از درآمد تا فرود» در دانشگاه مک‌گیل

عباس محرابیان|

 

انجمن دانشجویان ایرانی مک‌گیل (MISA) مستند «چاووش: از درآمد تا فرود» ساختهٔ هانا کامکار و آرش رئیسیان را بعدازظهر ۱۷مه در این دانشگاه پخش کرد. این فیلم روایت مستندی از جوانان موسیقی‌دان در دههٔ پنجاه خورشیدی است که تلاش کردند گونه‌ای دیگر به موسیقی ایرانی بنگرند و امروز، اعضای آن همگی از بزرگان مسلم موسیقی ایران هستند. خانم کامکار هم در این برنامه حاضر بود و به پرسش‌های بینندگان پاسخ داد.

داستان مستند از سال ۱۳۵۷ آغاز می‌شود که جمعی از موسیقی‌دانان رادیو پس از استعفا به خاطر واقعهٔ ۱۷ شهریور، کانون موسیقی سنتی چاووش را تشکیل دادند که از گروه شیدا به سرپرستی محمدرضا لطفی و گروه عارف به سرپرستی حسین علیزاده و پرویز مشکاتیان تشکیل می‌شد.

این گروه که توسط حسن کامکار (پدربزرگ هانا کامکار) و هوشنگ ابتهاج حمایت می‌شد، بسیار پرکار بود و ده آلبوم موسیقی موفق و تأثیرگذار را تولید کرد، که تحت‌ تاثیر فضای سیاسی ایران در دوران انقلاب ۱۳۵۷ و جنگ ایران و عراق بودند و در عین حال از مهم‌ترین و تأثیرگذارترین عوامل حرکت رو به جلو در موسیقی سنتی ایرانی به حساب می‌آیند.

از مشهورترین تولیدات این کانون می‌توان به تصنیف سپیده (ای ایران ای سرای امید، شعر از هوشنگ ابتهاج) با صدای محمدرضا شجریان و تصنیف کاروان شهید با صدای شهرام ناظری اشاره کرد. آثار کانون چاووش هم از جایگاه اجتماعی–سیاسی مهمی بهره‌مند هستند و هم از لحاظ موسیقایی تحول و پیشرفتی جدی در موسیقی سنتی ایران به وجود آوردند که تأثیر مهمی در سبک و شیوهٔ اجرایی (چه نوازندگی چه خوانندگی) گذاشت.

این کانون با جدا شدن برخی از اعضای کلیدی آن رو به افول نهاد و در سال ۱۳۶۳ عملا تعطیل شد ولی اعضای آن مستقلا به کار خود ادامه دادند و تأثیر آن بر موسیقی سنتی ایرانی در دهه‌های بعدی بسیار پررنگ بود.

فیلم‌سازان برای ساخت این مستند «چاووش: از درآمد تا فرود» با بیشتر اعضای گروه چاووش مصاحبه کرده‌اند و فیلم در واقع مجموعه‌ای از صحبت‌های این هنرمندان است. خانم کامکار گفت «نمی‌خواستیم خودمان هیچ گونه روایتی به مستند اضافه کنیم، بلکه می‌خواستیم سرگذشت چاووش را از زبان اعضای آن روایت کنیم. مصاحبه‌ها را سال ۱۳۸۱ شروع کردیم. خیلی تلاش کردیم با محمدرضا لطفی هم گفت‌وگو کنیم.

ولی او مدام این کار را به تعویق می‌انداخت. هوشنگ ابتهاج و پرویز مشکاتیان هم جلوی دوربین آمدنشان را منوط به حضور لطفی کرده بودند. تا این که متأسفانه استاد لطفی سال ۱۳۹۳ فوت کرد و ما تصمیم گرفتیم با مصاحبه‌هایی که تا الآن انجام داده‌ایم، فیلم را بسازیم. مجموعا ۲۸ ساعت مصاحبه داشتیم و پس از سه سال تدوین، چکیده‌ای دو ساعته از آن‌ها را برگزیدیم که حاصلش را دیدید.»

هنرمندان برجستهٔ موسیقی نظیر محمدرضا شجریان، زیدالله طلوعی، علی‌اکبر شکارچی، بیژن کامکار (پدر هانا کامکار)، حسین علیزاده، اردشیر کامکار، حمید متبسم، ارشد تهماسبی، شهرام ناظری، ارژنگ کامکار، هنگامه اخوان، عبدالنقی افشارنیا، سعید فرج‌پوری، جمشید عندلیبی، محمد فیروزی، صدیق تعریف، مجید درخشانی، پشنگ کامکار، قشنگ کامکار، جمال سماواتی و هادی منتظری در این مستند روایت و خاطرات خود را از چاووش می‌گویند.

چاووش یا چاوش به معنای کسی است که پیشاپیش قافله یا زوار حرکت کند و آواز خواند. به گفتهٔ خانم کامکار این نام را هوشنگ ابتهاج برای کانون انتخاب کرده بود.

هانا کامکار، فرزند بیژن کامکار، نوازندهٔ دف و خوانندهٔ موسیقی سنتی است. او از دانشگاه سوره در کارگردانی سینما فارغ‌التحصیل شده است و پیش از این مستند، سه فیلم کوتاه با نام‌های آرام، سگی که عاشق شد، و شهرزاد ساخته است. او دربارهٔ انگیزهٔ ساخت این مستند گفت «از بچگی دوست داشتم فیلمی داستانی دربارهٔ گروه چاووش بسازم، چون کودکی من با این گروه گره خورده بود، و بسیاری از اعضای خانواده‌ام در آن فعالیت کرده بودند.

این آرزوی کودکی، رازی بود که به هیچ‌کسی نگفته بودم. تا این که روزی در دورهٔ کارشناسی، آرش رئیسیان مرا دید و گفت بیا یک مستند دربارهٔ گروه چاووش بسازیم. من بسیار هیجان‌زده شدم ولی اعتمادبه‌نفس کافی نداشتم؛ به هر حال بر اثر خاطر تشویق‌های آرش پروژه را شروع کردیم، پروژه‌ای که ۱۶ سال طول کشید و حاصلش شد این مستند. مستند «چاووش: از درآمد تا فرود.»

هانا کامکار دربارهٔ تشکیل هستهٔ اولیه گروه چاووش چنین گفت «محمدرضا لطفی در اوایل دههٔ پنجاه برای سربازی به سنندج آمده بود. او همان موقع تارزن زبردستی بود. روزی پدربزرگم (حسن کامکار) او را با سازش دید و از او دعوت کرد به خانهٔ ما بیاید، چرا که خانوادهٔ ما هم اهل موسیقی بود.

کم‌کم رفت‌وآمد او با خانوادهٔ ما بیشتر شد و به دختر خانواده (قشنگ کامکار) علاقمند شد. او و پدربزرگم گروه شیدا را بنیان نهادند که بعداً گروه عارف هم به آن‌ها ملحق شد و کانون چاووش تشکیل شد. البته من آن موقع به دنیا نیامده بودم و آن چه که نقل می‌کنم از خانواده‌ام شنیده‌ام.»

مستند با نمایش افسوس و تأثر عمیق اعضای چاووش از دور و پراکنده‌شدن‌شان از یکدیگر به پایان می‌رسد. ولی علت انحلال این گروه در مستند کاملاً روشن نشد. اگرچه که اعضای آن دلایلی ذکر کردند نظیر بروز اختلاف بین اعضا، کارشکنی‌های حکومتی و مشکلات مالی و مهاجرت برخی اعضای کلیدی گروه به خارج از کشور، ولی به نظر می‌رسید هزاران حرف ناگفته باقی ماند.

خانم کامکار در پاسخ خواهر حمید متبسم که در سالن حضور داشت و پرسید که آیا قصد دارید این پروژه را ادامه دهید و ابهام‌زدایی کنید، پرسید «خیر، چنین برنامه‌ای ندارم. ولی دوست دارم روزی آرزوی بچگی‌ام را برآورده کنم و یک فیلم داستانی هم دربارهٔ این گروه بسازم چرا که فکر می‌کنم داستان زندگی این کانون بسیار پرماجرا و جذاب است.»

بیشتر بخوانید:

پخش مستند «چاووش از درآمد تا فرود» با حضورخانم «هانا کامکار»

پخش مستند «چاووش از درآمد تا فرود» 

برای خبردار شدن از برنامه‌های آینده انجمن دانشجویان ایرانی مک‌گیل در صفحهٔ فیس‌بوک آن‌ها عضو شوید:

https://www.facebook.com/mcgillmisa

 

نویسنده: هفته

مطلب پیشنهادی:

مراسم

مراسم بزرگداشت پدر علیرضا شمس، شاعر جوان مونترالی، در دانشگاه مک گیل برگزار شد

علیرضا شمس، شاعرِ دوست داشتنی شهرمان و از همکاران سابق مجله هفته، که سال‌ها بخش ادبیات مجله را اداره می‌کرد، در سوگ پدر نشسته است

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *