قالب وردپرس بیتستان پرنده فناوری
Fengye College Center
خانه / باهمستان افغان و ایرانی در کانادا / اخبار مونترال / نقش طبیعت در حادثه نفتکش سانچی
Sanchi

نقش طبیعت در حادثه نفتکش سانچی

ایران در کنار بزرگترین تخریب‌گران محیط زیست

سانچی، سرفصلی برای یک درس بزرگ

تهیه و تنظیم: نفیسه حقیقت‌جوان
نفتکش ایرانی سانچی؛ با 136 هزار تن میعانات گازی روز ششم ژانویه در حالی که قرار بود محموله‌ نفتی‌اش را به کره‌جنوبی تحویل بدهد در 200 مایلی شانگهای، پس از اصابت با کشتی فله‌بر سی‌اف چین که حامل 64 هزار تن گندم بود، دچار حریق و انفجارهای مهیبی شد. در اثر این اتفاق دلخراش همه 32 خدمه سانچی (30 تبعه ایرانی و دو بنگلادشی) جان خود را از دست دادند و همه محموله کشتی از دست رفت.

انفجارهای شدید و آتش‌سوزی عظیم، کار امداد رسانی در منطقه را با مشکل مواجه و در برخی مواقع ناممکن کرد. با دستور و تاکید «حسن روحانی»، رییس جمهوری ایران «علی ربیعی» وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی به عنوان مسئول ویژه رسیدگی به این واقعه تعیین شد و گروه‌های کارشناسی و امدادی از جمله تکاوران ارتش به منطقه اعزام شدند تا با هماهنگی مقامات و مسئولان چینی و همکاری برخی کشورهای دیگر کارهای مربوط انجام شود.

اما اقدام‌های فوریتی و ضربتی برای خاموش کردن شعله‌ها و تعیین وضعیت خدمه نفتکش ایرانی به دلیل گستردگی دامنه انفجارها و دمای بسیار زیاد حاصل از آتش‌سوزی امکان نزدیک شدن به کشتی سانچی و حضور در آن برای بررسی وضعیت میدانی را غیرممکن کرد. در نهایت 24 دی نفتکش سانچی همراه با خدمه کشتی غرق شد.

سانچی بدترین حادثه 25 سال گذشته

نفتکش سانچی حامل بیش از یک میلیون بشکه نفت سفید و میعانات گازی بود و بعد از هشت روز سوختن، سرانجام غرق شد. کارشناسان، حادثه سانچی را در زمره بدترین حادثه زیست‌ محیطی 25 سال گذشته و یکی از 10 فاجعه بزرگ نشت نفت در دریاها قرار داده‌اند.

«سایمون باکسال»، استاد دانشگاه ساوتهمتون و مرکز ملی اقیانوس‌شناسی بریتانیا در مصاحبه‌ای با بخش جهانی BBC با اشاره به پیامدهای غیرقابل پیش‌بینی این حادثه در مورد ماهیت میعانات گازی می‌گوید: «میعانات گازی که بخش عظیمی از محموله سانچی را تشکیل می‌داد، بسیار سبک هستند. این میعانات شامل پروپان، بوتان و پنتان می‌شود. همچنین شامل مقدار زیادی مواد مانند بنزین و سولفیدهیدوژن است که هر دو این مواد سرطان‌زا هستند. ضمن اینکه سولفیدهیدروژن که ماده‌ای فشرده، بسیار ناپایدار، قابل اشتعال است خیلی سمی  و خطرناک نیز است.»

یکی از دلایل انفجارهای پیاپی و غیرقابل کنترل سانچی وجود همین مواد در محموله سانچی است. برخورد نفتکش با کشتی کریستال موجب پدید آمدن حفره‌ای بزرگ در مخزن کشتی و بروز آتش‌سوزی شدید و پدید آمدن دود غلیط شد.

باکسال معتقد است از چند ماه تا چند سال طول خواهد کشید تا محتویات سانچی که شامل هزار تن سوخت دیزلی بود در دریا نشت خواهد کرد.

این استاد دانشگاه همچنین در مورد احتمال تجزیه نفت نشت کرده به محیط زیست توسط میکروب‌های اقیانوس می‌گوید: «همواره به دلایل طبیعی نفت در بستر دریاها و اقیانوس‌ها نشت کند. نفت منتشر شده یکی از منایع غذایی میکروب‌هایی است که طور طبیعی در آب‌ دریا و اقیانوس زندگی می‌کنند و آن را به ذرات بی‌ضرر تجزیه می‌کنند. این چرخه در ترکیبات طبیعی و فراوری نشده نفت بدون مشکل عمل می‌کند اما در مورد میعانات گازی پالایش شده و مواد نفتی فراوری شده نمی‌توان با قطعیت این چرخه را تعمیم داد. اما اگر میزان پنتان و بنزین در مواد پالایش شده بالا باشد، به جای مشارکت میکروب‌ها در تجزیه آلاینده‌ها شاهد مرگ آنها باشیم.»

کمبود تخصص، دنیایی از بیماری‌ها

معمولا نشت نفت با انتشار بخارات نفتی سمی و گرمای حاصل از آتش‌سوزی همراه است. استنشاق این مواد می‌تواند سبب بروز سوزش و اختلالات پوستی و حتی سرطان شود. ترکیبات سمی نشت نفت در محیط دریایی، سبب بروز مشکلات جدی ریوی برای پاک‌کننده‌ها و کارگرانی که بخارها و ذرات متصاعد شده در تماس هستند، می‌شود. استنشاق گازهای ناشی از سوخت نفت در زنان باردار موجب تولد نوزاد نارس، وزن کم یا سقط جنین می‌شود. همچنین امکان بروز مشکلات عصبی برای صیادانی که برای مدت طولانی در معرض آلودگی‌های نفتی قرار گرفته‌اند، نیز است.

یکی از مشکلاتی که در مورد مواد نشتی سانچی با آن مواجه هستیم، کمبود تخصص کافی برای جمع‌آوری نفت فوق سبک از دریا و اقیانوس است. از آنجایی که میعانات گازی فرار و سمی هستند، تماس نزدیک با آنها خطرات پیش‌بینی شده و پیش‌بینی نشده زیادی دارد. نفت سبک برخلاف نفتی که اغلب ما می‌شناسیم، غلیظ و چسبناک نیست و روی آب نمی‌نشیند. ضمن اینکه بیش از نفت سنگین هم با آب مخطول می‌شود. این خاصیت سبب می‌شود تا نتوانیم آن را مسدود کنیم و مانع گسترش آن شویم. بنابر این باید صبر کنیم که در آب حل شده و تبخیر شود.

شرایط متفاوت، راه‌حل‌های متفاوت

«امید صدیقی»، کارشناس ارشد بیولوژی محیط زیست دریایی و کارشناس معاونت محیط طبیعی سازمان حفاظت محیط زیست در مصاحبه‌ای در خصوص روش‌های مقابله با لکه نفتی در دریا با تاکید بر این اینکه روش‌های مقابله با لکه‌های نفتی در دریا بسته شرایط متفاوت است، گفت: «در سوانح ریزش نفت و سوانح دریایی، در کشورهای مختلف تجهیزات مقابله با آلودگی نفتی پیش‌بینی شده است. بسته به شدت آلودگی و ریزش نفت در دریا، سطوح کم، متوسط و بزرگ را داریم. در سوانحی که حجم آلودگی نفتی و وسعت آن خیلی زیاد است کشوری که نزدیک‌ترین کشور به محل حادثه نفتی هست مسوول اصلی است. اما اگر این کشور امکانات مقابله با این آلودگی نفتی را نداشته باشد، باید از کشورهای مجاور کمک بگیرد و به صورت بین‌المللی از سایر کشورها درخواست کمک کند.»

sanchiوی با اشاره به پروتوکل‌های سوانح دریایی و آلودگی نفتی، عنوان کرد: «در مورد حادثه سانچی، چین باید درخواست کمک می‌کرد. چون ظاهرا نه از نظر تجهیزات و امکانات و نه از نظر توان فنی شرایط لازم برای مددیریت این حادثه را نداشته است. در حادثه سانچی با دو مقوله میعانات گازی و نفت خام مواجه هستیم. قدرت اشتعال میعانات گازی خیلی بیشتر است درحالی که قدرت اشتعال نفت خام خیلی کم است در نتیجه خطرات کمتری هم دارد. از این رو فکر می‌کنم چین این توانایی برای مقابله با اشتعال میعانات و عکس‌العمل به موقع وجود نداشته است.»

صدیقی در مورد مقابله با لکه نفتی حاصل از سوخت کشتی نیز گفت: «برای مقابله با لکه‌های نفتی تجهیزاتی مثل اسکیمر و بوم وجود دارد. البته روش‌هایی که برای مقابله با لکه‌های نفتی استفاده می‌شود بستگی به وسعت لکه نفتی دارد. در عین حال نوع ماده منتشر شده هم مهم است. اما از همه مهم‌تر شرایط جوی حاکم بر منطقه سانحه دیده است. قبل از انجام اقدامات هم با استفاده از عکس‌های هوایی محدوده لکه نفتی مشخص می‌شود. با توجه به نزدیکی این لکه به سواحل و تاسیسات دریایی، و شرایط آب و هوایی، چینش تیم عملیاتی مشخص می‌شود. عمده‌ترین تجهیزاتی هم که استفاده می‌شود بوم و اسکیمر است. بوم وسیله‌ای است که با آن لکه نفتی محاصره می‌شود تا از گسترش آن جلوگیری شود. با اسکیمر هم نفت جمع شده بر روی دریا را روی مخازن شناورها پمپ می‌کنند.»

به گفته این کارشناس محیط زیست، در نهایت با همه این کارهایی که انجام می‌شود اگر باز هم لکه نفتی باقی مانده باشد با استفاده از مواد دیسپرسنت یا پخش کننده، نفت در دریا پخش می‌شود تا به صورت لکه نفتی باقی نماند. این اقدامات تحت قوانین بین‌المللی در همه کشورها تعریف شده است. معمولا سازمان‌های بنادر و دریانوردی در ایران و مشابه این سازمان‌ها در دیگر کشورها هم مسول هستند تا با استفاده از این روش‌ها از گسترش ابعاد محیط زیستی سوانح دریایی جلوگیری کنند.
پدیده غیرمعمولی دیده نمی‌شود

گزارش‌ها و اخبار متعدد در مورد پیامدهای آلودگی دریایی و محیط زیستی سانچی نشان می‌دهد که دولت پکن از همان روزهای اول آتش‌گرفتن نفتکش ایرانی، سعی کرد با انتقال حداقلی اطلاعات و تکیه بر استدلال‌های خوش‌بینانه پیامد‌های وخیم محیط زیستی این رویداد را کم اهمیت جلوه دهد.

پس از غرق شدن کامل سانچی وزارت راه و ترابری چین اعلام کرد که نفتکش به پهلوی راست قرار گرفته است و در اطراف آن پدیده غیرمعمولی دیده نمی‌شود. گزارش‌های کاوشگرهای بدون سرنشین چینی حاکی از این است که وضعیت نفتکش تحت کنترل است و برای بررسی بیشتر لاشه کشتی غرق شده سانچی که در عمق 115 متری است، مورد بررسی بیشتر قرار خواهد گرفت.

این درحالی است که وزارت راه و ترابری چین در گزارشی دیگر اعلام کرده مقابله با لکه نفتی و نشت نفت در منطقه و مهار آلودگی‌های زیست محیطی نه تنها درحال انجام است بلکه به خوبی در حال پیشرفت است.

از سوی دیگر اداره رسیدگی به حوادث دریایی در شانگهای اعلام کرده است برای بررسی وضعیت کشتی و درک بهتر از شرایط آن علاوه بر 13 کشتی که در عملیات مربوط به نفتکش حضور داشته‌اند، دو کشتی که از سوی مرکز نجات دریایی شانگهای به آنها ملحق شده‌اند از ربات‌های زیردریایی استفاده شده و این تیم موفق به شناسایی یک باریکه نفتی در شمال شرق نفتکش شده‌اند.

بنا به این گزارش، به خواست مرکز نجات ایران اطلاعیه‌ها و هشدارهایی به زبان‌های چینی و انگلیسی داده شده است که همه باید مراقب شرایط زیست محیطی این ناحیه باشند و چین با ژاپن و کره‌جنوبی هم در این راستا در حال همکاری است.

این در حالی است که برآورد کارشناسان سازمان غیردولتی «گرین‌پیس» واقع در هلند، نشان می‌دهد فعلا به دلیل اوضاع نامطلوب جوی در منطقه‌ای که حادثه رخ داده است، نمی‌توان به درستی تخمین زد چه میزان از بخار متصاعد شده از سوختن محموله کشتی در هوا پراکنده شده و چه میزان از بخارهای متصاعد شده آب‌های منطقه را آلوده کرده است.

کارشناسان این سازمان نیز همچون دکتر باکسال با تاکید بر سمی بودن بخارهای متصاعد شده از کشتی سانچی، به شدت نگران تهدید حیات زیست دریایی، از ماهی‌ها گرفته تا مرجان‌ها هستند. ضمن این که منطقه مسیر حرکت بالن‌های مهاجر است و آلودگی آب می‌تواند سبب اختلال در تعادل محیط زیستی آنها در دریای شرق چین باشد.

دردسرهای یک کشتی چهار هزار تنی

جدا از محموله سانچی، مقدار متنابهی نفت سنگین که به عنوان سوخت در موتورخانۀ کشتی ذخیره شده بود نیز وارد آب‌های دریای چین شده است که آن هم آلودگی‌های خاص خودش برای منطقه رقم خواهد زد.

سانچی دارای مخزن سوختی به ابعاد چهار هزار تن بود که با توجه به اینکه کشتی تقریباً به مقصد رسیده بود و بخش قابل ملاحظه‌ای از ذخیره سوختش را مصرف کرده بود، اما به هرحال  صدها تُن سوخت باقی‌مانده نفت سنگین داشته که اکنون، وارد آب‌های منطقه شده است و باید برای فاجعه‌ای که هر لحظه ممکن است گریبان محیط زیست را بگیرد، فکر جدی کرد.

تهدیدی برای بازار مواد غذایی دریایی

طبق گزارش اخیر (22 ژانویه) اداره ملی اقیانوسی چین، مساحت لکه‌های نفتی ناشی از غرق شدن سانچی در سواحل شرقی چین به در مقایسه با یک هفته گذشته که ۱۰۱ کیلومتر مربع بوده، به ۳۳۲ کیلومتر مربع رسیده است.

آسوشیتدپرس در گزارشی هشدار داده است که نوع نفت متراکمی که به وسیله سانچی حمل می‌شده طوری است که لکه نفتی به وجود آمده درنتیجه نشت آن با لکه‌های نفتی معمول متفاوت است و به شدت برای آبزیان مسموم‌کننده بوده و تفکیک آن از آب هم بسیار دشوارتر است. پیامدهای غرق شدن کشتی سانچی در سواحل شرقی چین، بازار خرید و فروش غذاهای دریایی در سه کشور ژاپن، چین و کره جنوبی را تحت تأثیر قرار داده است.

دانشمندان به مصرف‌کنندگان غذاهای دریایی در این سه کشور هشدار داده‌اند تا زمانی که دولت‌های منطقه نتایج ارزیابی‌هایشان درباره اثرات سموم ناشی از نشت مواد نفتی را اعلام نکرده‌اند، از خوردن محصولات دریایی خودداری کنند.

دو کشور چین و ژاپن به دلیل واکنش کندشان برای ارزیابی تأثیرات زیست محیطی این حادثه مورد انتقاد برخی کارشناسان قرار گرفته‌اند.

«ریچارد استینر»، دانشمند امور دریایی، دو روز بعد از وقوع حادثه سانچی از پکن و توکیو خواسته بود که به بررسی پیامدها دریایی آن بپردازند گفت که از هر دو کشور خواسته تا زمان کسب اطمینان از عدم آلودگی محصولات دریایی از ماهیگیری در منطقه خودداری کنند.

مرکز ملی اقیانوس شناسی بریتانیا، نیز پیش‌بینی کرد که تا یک ماه آینده لکه‌های نفتی به ژاپن خواهند رسید، و احتمال رسیدن این لکه‌ها به جزایر کره نیز است. اقیانوس‌شناسان از مصرف‌کنندگان محصولات دریایی خواسته‌اند تا زمانی که نشت نفتی متوقف نشده، شرط احتیاط را رعایت کنند.
((1))  Greenpeace/ www.greenpeace.nl

فاجعه در یک نگاه

تهیه و تنظیم: آرمین آریان‌پور

ابعاد حادثه:
– زمان حادثه: شانزدهم دیماه 1396
– محل حادثه: 300 کیلومتری مدخل رودخانه یانگ تسه در سواحل شرقی چین
– مهمترین شهر نزدیک به محل حادثه: شانگهای
– تعداد کشته شدگان: 30 نفر ایرانی و 2 خدمه بنگلادشی
– تعداد پیکرهای پیدا شده: 3 نفر
– نام پرسنل پیدا شده: میلاد آروی، مجید نقیان و محمد کاووسی
– روش شناسایی: آزمایش دی – ان – ای
– تعداد آسیب دیدگان کشتی چینی: صفر
– علت حادثه: برخورد با یک کشتی چینی و انفجار ناشی از آن
– نوع برخورد: از دماغه کشتی چینی به پهلوی راست نفتکش ایرانی
– مقصر حادثه: کشتی چینی
– مدت زمان حادثه: از زمان برخورد تا زمان غرق شدن هشت روز
– محل لاشه کشتی: حدود 260 کیلومتری جزیره آمامی اوشیما از مجمع الجزایر ریوکیو در عمق 115 متری سطح دریا
– حرارت محیط در زمان حادثه: به طور متوسط 350 درجه سانتیگراد
– حداکثر دمای محیط در محدوده نفتکش: 900 درجه سانتیگراد
– ارتفاع آتش: بیش از 100 متر
– تعداد کشتی‌های امداد و نجات: بین 10 تا 14 کشتی
– علت ناتوانی در اطفاء حریق: از کار افتادن سیستم‌های ایمنی پس از انفجار اولیه

مشخصات کشتی ایرانی
– نام کشتی: سانچی
– محل ثبت: پاناما
– مالکیت: شرکت برایت (تحت مدیریت شرکت ملی نفتکش ایران)
– وضعیت بیمه نامه: 20 درصد شرکت بیمه البرز، 10 درصد شرکت بیمه ملت و 70 درصد یک شرکت بیمه نروژی
– تعداد سرنشینان: 27 نفر به همراه همسر یکی از خدمه و چهار دانشجوی کارآموز
– محموله: 136 هزار تن نفت خام سبک ایران، میعانات گازی، مازوت و گازوئیل
– خریدار محموله: شرکت کره ای‌هان وا و شرکت توتال فرانسه
– ارزش محموله: 60 میلیون دلار
– ارزش نفتکش: 32 میلیون دلار
– عمر نفتکش: 10 سال
– سال ساخت: 2008
– مبدأ: ایران، بندر عسلویه
– مقصد: کره جنوبی، بندر دایسان
– تعداد قایق نجات: 7 عدد
– طول نفتکش: 274 متر
– عرض نفتکش: 50 متر
– وزن کل نفتکش: 164 هزار تن
– زمان بارگیری: 25 آذر 1396
– زمان مورد نیاز برای تغییر مسیر کشتی: 4 الی 5 دقیقه

مشخصات کشتی چینی:
– نام کشتی: سی اف کریستال
– محل ثبت: هنگ گنگ
– نوع کشتی: باری فله بر
– محموله کشتی: 64 هزار تن غلات
– تعداد خدمه کشتی: 21 نفر
– طول کشتی: 225 متر
– عرض کشتی: 32 متر
– وزن کل کشتی: 76 هزار تن
– مقصد: بندر کالاما در آمریکا

شایعات تکذیب‌شده پیرامون حادثه:
– خاموش بودن رادار کشتی
– حمل محموله نفتی به مقصد کره شمالی
– اصابت موشک به نفتکش
– کوتاهی کردن نیروهای چینی در عملیات امداد و نجات

ابعاد زیست محیطی:
– وسعت لکه‌های نفتی: بین 260 تا 330 کیلومتر مربع
– طول لکه‌های نفتی: بیش از 18 کیلومتر
– تعداد لکه‌های نفتی: سه لکه بزرگ و قابل تفکیک به همراه تعدادی لکه کوچک‌تر و مقادیر زیادی میعانات که با آب مخلوط شده است.
– خطر زیست محیطی منحصر به فرد: به دلیل ماهیت چگالی پایین، جدا کردن میعانات نفتی از آب سخت تر است و در اعماق دریا ته نشین می‌شود و به همین دلیل از سایر حوادث مشابه وخیم تر است.
– پیامد‌های زیست محیطی/اقتصادی: اثر گذاری بر کیفیت و سلامت شیلات صید شده توسط کشورهای ژاپن، چین و کره جنوبی و هشدار عدم مصرف محصولات دریایی برای این سه کشور
– تأثیر زیست محیطی در آینده: بازگشت حجم عضیمی از دود ناشی از انفجار نفتکش به همراه باران و به صورت باران سمی و اسیدی
– حادثه و فجایع زیست محیطی با حجم مشابه: حادثه «اکسان والدز» نفت‌کش آمریکایی، انفجار «کشتی ای بی تی سامر» با پرچم لیبریا، حادثه «ام تی‌هاون» در نزدیکی بندر جنوای ایتالیا، نفت‌کش لیبیایی «توری کنیون» در جنوب غربی انگلستان، یک سانحه نفتکش در نزدیکی سواحل آنگولا با 260 هزار تن نفت خام در سال 1991 و در آخر روانه کردن عمدی نفت در خلیج فارس در حجمی مشابه توسط دولت صدام حسین به عنوان بدترین فاجعه زیست دریایی

نویسنده: هفته

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *