قالب وردپرس بیتستان پرنده فناوری
Fengye College Center
خانه / عمومی / مقاله ها / سلامت تن و روان / جامعه سالم؛ خانواده سالم/ مهارت خودآگاهی و تاثیر آن در زندگی (مبحث عملی)

جامعه سالم؛ خانواده سالم/ مهارت خودآگاهی و تاثیر آن در زندگی (مبحث عملی)

دکتر الهام گرامی/

 

عوامل موثر در رشد خودآگاهی

پذیرش خود: در این رابطه باید نقاط ضعف و قوت و كلا آن‌چه هستیم را پذیرفته و دوست داشته باشیم. واقعیت این است كه مهارت‌ها و توانایی‌های ما به میزان آگاهی‌های ما محدود است. یكی از مهم‌ترین عوامل موثر در پذیرش خود، پذیرفتن اشتباهاتی است كه از ما سر می‌زند. این اشتباهات چیزهای زیادی به ما یاد می‌دهد. پس باید آن‌ها را بپذیریم.

پذیرش دیگران: مهم‌ترین عامل در پذیرفتن دیگران، توانایی ما در پذیرش تفاوت‌های فردی است. زیرا تفاوت‌های ژنتیكی و محیطی بین ما و دیگران وجود دارد و تنها راه آن پذیرش تفاوت‌هاست. باید بپذیریم هر فرد انسانی متفاوت و منحصر به فرد است و هریك از ما دربرخی موارد به دیگران شبیه هستیم و در برخی موارد متفاوت. شناخت و پذیرش این‌ها به خودآگاهی ما كمك می‌كند.

 

موانع رشد خودآگاهی

ویژگی‌هایی كه مانع خودشكوفایی فرد می‌شوند عبارتند از:

توقعات و انتظارات بیش از حد از خود: اگر خود را به همان صورتی كه هستیم نپذیریم و به دنبال ایده‌آل‌ها باشیم، بدون تلاش بخواهیم انتظارات‌مان برآورده شود و خواسته‌های غیرمعقول داشته باشیم، هیچ‌گاه نمی‌توانیم به آگاهی واقع‌بینانه از خود برسیم.

كمال‌گرایی: آرزوی كامل بودن، هم احساس رضایت از خودتان را از شما می‌گیرد و هم بیشتر شما را در معرض ناكامی می‌گذارد. ترس از بازنده بودن، اشتباه كردن، نارضایتی، همه یا هیچ‌پنداری، تاكید زیاد بر بایدها  اهداف غیرقابل دسترسی هستند که ما را از پیشرفت گام به گام باز می‌دارند.

 

تفکر و بازنگری: دو راه افزایش خودآگاهی

برای افزایش خودآگاهی باید در مورد اعمال و کارهای خود بیندیشیم. در واقع باید بکوشیم مسائلی که به ناخودآگاه می‌رود، مسائل حل شده باشد و به صورت عقده در انسان در نیاید. خودشناسی رابطه مستقیم با تصویر ذهنی دارد. تصویری که انسان از خود در ذهن می‌پروراند، ریشه اکثرِ رفتارهای وی را تشکیل می‌دهد. علت این که هر یک از ما از خود تصویری غیر واقع‌بینانه می‌سازیم، در حقیقت محصول چیزهایی است که مردم، خواه به درست یا غلط، درباره ما به ما گفته‌اند و ما را آن‌طور بیان و توصیف نموده‌اند.

 

برچسب‌های مزاحم

برای دسترسی به خود واقعی، باید به جنگ برچسب‌های مزاحم برویم و با دیدی واقع‌گرایانه به خود بنگریم. تمامی «من هستم»‌هایی که شخصیت ما را خرد و نابود می‌کنند، از چهار جمله زیر ناشی می‌شوند: من چنین هستم، همیشه این‌طور بوده‌ام، دست خودم نیست، طبیعتم این‌طور است.

این چهار جمله، در واقع توجیهی برای شخصیت تغییرناپذیر ما هستند و مانع تغییر در زندگی ما می‌شوند. در واقع سدهایی هستند که مانع رشد و پیشرفت ما می‌شوند. البته اگر ما با استفاده از این برچسب‌ها، به رضایت خاطر برسیم و تأثیری بر تعادل روانی ما نداشته باشند، می‌توان گفت تقریبا اشکالی ندارند، اما اگر قبول داشته باشیم که برخی از این برچسب‌ها مانع رشد ما می‌شوند، باید تغییراتی در خود ایجاد کنیم.

می‌توان گفت که این من هستم‌ها 1. از طرف دیگران و 2. توسط خودمان ایجاد شده است.  

اغلب اوقات اطراف‌یان ما به ما این‌گونه برچسب می‌زنند: شما راننده خوبی نیستید؛ شما نقاشی‌تان خراب است؛ ذات شما برای پیشرفت در این کار نیست و …. بعضی از اوقات نیز اشخاص با استفاده از همدلی منفی که با ما می‌کنند، برچسب‌های ناشایست خود را انتقال می‌دهند: توهم مثل من راننده خوبی نیستی، نقاشیت هم مثل من خراب است، استعداد تو هم مثل من در این زمینه کور است. در نهایت، بدترین برچسب‌هایی که به ما می‌زنند این‌گونه‌اند: تو هم مثل پدرت راننده خوبی نیستی، تو فرزند همان پدری و کاملا بی‌استعدادی. در این حالت، جملات بالا این احساس را در فرد ایجاد می‌کنند که ناتواناییش ارثی است. در واقع با استفاده از این جملات به فرد می‌گویند نگران نباش، ناتوانی شما ارثی است و تو هر کاری بکنی نمی‌توانی تغییر کنی.

از طرف دیگر فرد با ارائه دلیل و مدرک، خود را از انجام کار یا فعالیت باز می‌دارد و رفته‌رفته شخصیت خود را منزوی‌تر می‌کند. برای مثال، مادر خانواده به همسرش می‌گوید، سیم اتو اتصالی پیدا کرده، لطفا درستش کن، همسرش می‌گوید، من این کاره نیستم. مگر یادت رفته موقع تعمیر زنگ چه دردسری درست کردم؟ در این مثال، پدر خانواده به جای این‌که اعتماد به نفس داشته باشد و فاجعه خرابی زنگ را به پای ناآگاهی و عدم مهارت خود بگذارد، سریعا با برچسب منفی «دردسر» که به خود می‌زند، دلیلی برای تبرئه خود از تعمیر اتو نیز ارائه می‌دهد.

البته در ظاهر همیشه این برچسب‌ها بد نیستند و بسیاری از افراد از آن سوءاستفاده می‌کنند و انجام ناقص کارها را با این برچسب‌ها می‌پوشانند.

 

چه کار کنیم تا از این برچسبها رها شویم؟

به دوستان و نزدیکان خود بگوییم می‌خواهیم برخی از این «من هستم‌ها» را از زندگی خود حذف کنیم

برای خود هدف‌های رفتاری تعیین کنیم که با رفتار گذشته مان فرق داشته باشد

چهار جمله عصبی زیر را این‌گونه اصلاح کنیم

من چنین هستم: من این‌طور بودم

همیشه این‌طور بوده‌ام: من تغییر خواهم کرد

دست خودم نیست: اگر سعی کنم می‌توانم طور دیگری عمل کنم

طبیعتم این‌طور است: من باور داشتم که طبیعتم این‌گونه بوده است

 

خود پنداره

به احساس، تصویر یا برداشتی كه هر فرد از خودش دارد خود پنداره می‌گویند. خود پنداره یعنی این‌كه ما خودمان را چگونه می‌بینیم و این مسئله نقش بسیار مهمی در سلامت روان ما دارد.

طرز برداشت ما از خودمان تا حد زیادی به تجربه‌های گذشته ما، موفقیت‌ها و شكست‌های ما و آن‌چه دیگران درباره ما فكر می‌كنند، بستگی دارد. برداشتی كه هر كس از خودش دارد بر رفتار و عمل او تاثیر می‌گذارد. انسان‌ها معمولا آن‌گونه عمل می‌كنند كه فكر می‌كنند.

خود پنداره بر احساس ما از خودمان نیز تاثیر می‌گذارد. كسانی كه احساس خوبی درباره خودشان دارند در مقایسه با كسانی كه نگرش منفی  به دیگران دارند، از اعتماد به نفس و رضایت بیشتری برخوردارند، افراد موفق‌تری هستند و كمتر احتمال دارد كه به سراغ سیگار، مواد و سایر رفتارهای پرخطر بروند.

 

روش‌های اصلاح خودپنداره
  • هیچ‌گاه پس از یك یا دو تجربۀ بد از خودتان خود پنداره منفی نسازید
  • به هر اندازه كه می‌توانید به طور واقع بینانه تر به خود نگاه كنید و نقاط قوت و ضعف خود را بشناسید
  • سعی كنید نقاط ضعف خود را اصلاح كنید 
  • با تعیین اهداف خاص و رسیدن گام‌به‌گام به آن‌ها می‌توانید خود پنداره خود را تغییر دهید

 

در راستای افزایش خودآگاهی و رسیدن به یک خودپنداره مطلوب، دو تمرین زیر را انجام دهید:

تمرین 1

با استفاده از سه صفت یا سه عبارت كوتاه، خود را آن‌گونه كه هستید و آن‌گونه كه دوست دارید باشید، توصیف كنید.

تمرین 2 

همه ما خصوصیات مثبت و منفی زیادی داریم، در بعضی كارها قوی و در بعضی ضعیف عمل می‌کنیم.

در یک جدول، 5 مورد از خصوصیات منفی یا كارهایی را كه در آن‌ها ضعیف هستید، و در جدول دیگری 5 مورد از خصوصیات مثبت یا کارهایی که در آن‌ها قوی هستید را بنویسید.

 روبه‌روی هر خصوصیت منفی بنویسید كه چطور می‌توانید آن‌ها را تغییر یا اصلاح كنید. و در ستون سوم بنویسید كه اگر این نقاط ضعف را اصلاح كنید چه احساسی در مورد خودتان پیدا خواهید كرد.

 

نویسنده: هفته

مطلب پیشنهادی:

تمرین گروهی مهارت خودآگاهی

گروه مهارت‌های زندگی باشگاه کتاب مونترال هشتمین نشست خود را به جمع‌بندی مهارت خودآگاهی اختصاص داده است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *