قالب وردپرس بیتستان پرنده فناوری
Fengye College Center
خانه / عمومی / مقاله ها / دانش و اندیشه / مسئله معنای فلسفه در نزد آگوستین قدیس

مسئله معنای فلسفه در نزد آگوستین قدیس

فلسفه مسیحی
نوشته ماری-امور سن-پل
امروزه ما خواسته یا ناخواسته هنوز وامدار تمایز میان فلسفه و الهیات از سوی فیلسوفان مدرسی هستیم و همگی ما جمله قرون‌وسطایی را برای روشن کردن آن در ذهن خود داریم:
فلسفه در خدمت الهیات (philosophia ancilla theologiae).به‌علاوه تاریخ فلسفه به ما نشان می‌دهد که بیش‌ازپیش به مفهومی از فلسفه به‌مثابه گفتار نظری محض تمایل داشته‌ایم. پیر هادو در اثر تاریخ‌ساز خود با عنوان «فلسفه باستان چیست؟» از ما دعوت می‌کند تا با مفهوم باستانی فلسفه ارتباط برقرار کنیم و آن را بیشتر انتخاب سبکی از زندگی بدانیم تا شیوه نظام‌مند تفکر.
پس بررسی مسئله معنای فلسفه در نزد آگوستین قدیس در معنای شگفت‌زده شدن دوباره از این مسئله است که اولین دغدغه‌این فیلسوف نو گرویده پرداختن به مسائل بنیادین فلسفه بوده است. درواقع، اگر به ترتیب زمانی رویدادها اکتفا کنیم، داستان معروف باغ میلان (که در پایان دفتر هشتم کتاب «اعترافات» نقل‌شده) در ماه اوت سال ۳۸۶ میلادی اتفاق افتاد و دوران عزلت در کاسیسیاکوم (منطقه‌ای در نزدیکی میلان) – که در رساله «علیه آکادمیان» توصیف‌شده است و بااین‌حال در آن زمان آگوستین قدیس در کنار نزدیکان خود، آنچه را که بعدها اولین «محاورات فلسفی» نامید را به نگارش درآورد – درمجموع در پاییز همان سال رخ داد. به‌علاوه آگوستین قدیس به‌وضوح در رساله «علیه آکادمیان» بعدها علت چنین دغدغه‌ای را در زمان عزلت خود توضیح می‌دهد:
«بااینکه هنوز غسل‌تعمید نشده بودم، در ابتدا بر ضد و یا در مورد آکادمیان به نگارش پرداختم تا استدلالات آن‌ها را رد کنم چه‌بسا که بسیاری از افراد را در ورطه ناامیدی از یافتن حقیقت می‌افکند و {…} و پیوستن به هر واقعیتی را ممنوع می‌کرد، {…} زیرا خود من نیز با این استدلالات متزلزل شده بودم، می‌خواستم با قرار دادن هرگونه استدلال ممکنی در برابر آن‌ها، آن‌ها را از روح خود برانم».
همان‌طور که اتین ژیلسون می‌گوید، «رساله «علیه آکادمیان» با نجات دادن تفکر از ناامیدی، گردوغبار را از آستانه فلسفه زدود و باب آن را گشود»؛ بنابراین برای فهم اینکه فلسفه در نزد آگوستین چیست، باید «محاورات» کاسیسیاکوم را بررسی کنیم: از یک‌جهت به این خاطر که شکلشان آن‌ها را در چارچوب سنت دیرینه فلسفه قرار می‌دهد، از جهت دیگر به این خاطر که بیشترین تعداد تکرار کلمه فلسفه در آن وجود دارد که غور در آن‌ها ضروری است. در رساله «علیه آکادمیان» این کلمه ۴۶ مرتبه تکرار شده است، در رساله «در باب زندگی سعادتمند» هشت مرتبه و در رساله «در باب نظم» بدون محاسبه استفاده از فعل فلسفیدن و اسم فیلسوف، بیست‌ویک مرتبه تکرار شده است. گرچه به‌یقین این کلمه در آثار متأخر او غایب نیست، در این نوشته‌ها است که مشهورترین استفاده از آن انجام‌گرفته است. بی‌شک، به هر شکل این مشاهده‌ای منطقی است به شرطی که «محاورات» کاسیسیاکوم آثاری تعلیمی هستند، چون‌که دست‌نوشته مربوط به مباحثات آگوستین قدیس با دو تن از شاگردان جوان او به نام‌های تریژتیوس و لیسنتیوس هستند.
مسیر فلسفی آگوستین قدیس در مقاله «آگوستین» در فرهنگ فلسفی عهد باستان نوشته گولوِن مادک، خلاصه می‌شود: اولین گام قطعی خواندن کتاب هورتنسیوس اثر سیسرون چهارده سال قبل از عزلت‌گزینی کاسیسیاکوم بود و سپس دورانی بود که در آن آگوستین به دین مانوی گروید و دانش فلسفی کلاسیک خود را بسط داد؛ و درنهایت شروع به خواندن آثار مشهور افلاتون کرد (که در دفتر هفتم کتاب اعترافات به آن اشاره می‌کند) و آن‌ها را با دیباچه انجیل یوحنا و نوشته‌های پل قدیس مقابله کرد.
با توجه به این خط سیر، چگونه می‌توان رویکرد آگوستین قدیس را در کاسیسیاکوم تصور کرد؟ پس از گرویدن او، بیشتر انتظار می‌رفت تا او عزلت‌نشینی از نوع «عزلت‌گزینی در دیر» پیشه کند تا اینکه در سمیناری فلسفی مستقر شود. آیا باید تصور کرد که فیلسوف نوگرویده فلسفه را به‌عنوان پیش درآمدی بر ایمان قلمداد می‌کند؟ آیا فلسفه و ایمان به شکلی بی‌سابقه در کنار هم قرارگرفته‌اند؟ آیا فلسفه‌ای به نام «فلسفه آگوستینی» وجود دارد؟
این چیزی است که تلاش خواهیم کرد تا در ابتدا با یافتن فهرستی از استعاره‌های متداول مربوط به فلسفه که به سنت حقیقی ادبیات و فلسفه مربوط می‌شود، روشن کنیم و سپس آنچه را که مشخصه فلسفه آگوستین قدیس در نسبت با خرد و به‌ویژه ایمان است را کشف کنیم و این به ما درنهایت اجازه خواهد داد تا نگاهی نسبتاً جامع به این مسئله داشته باشیم.

نویسنده: رضا داودی

مطلب پیشنهادی:

اندیشمندان بزرگ

نگاهی به «اندیشمندان بزرگ»، دریچه‌ای برای ورود به فلسفه

همهٔ ما بارها دربارهٔ ضرورت مطالعهٔ فلسفه شنیده‌ایم اگرچه برخی مفاهیم فلسفی برای بسیاری از ما ثقیل، غیرقابل‌فهم و گاهی خسته‌کننده هستند. اگر در پی کتابی برای آشنایی مقدماتی و کاربردی با فلسفه هستید، کتاب «اندیشمندان بزرگ» انتخاب مناسبی است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *