Fengye College Center
خانه / عمومی / مقاله ها / سلامت تن و روان / جامعه سالم، خانواده سالم؛ انضباط به معنی تنبیه نیست!  بخش 1 از 2

جامعه سالم، خانواده سالم؛ انضباط به معنی تنبیه نیست!  بخش 1 از 2

دکتر زهرا بازرگان /

مدیریت رفتار کودکان با انضباط مثبت

حمید سه ساله است، نیمی از روز را بدنبال مادر خود از این سو به آن سو، از مغازه خشکشویی به دفتر پست و از آن‌جا به تعمیرگاه اتومبیل کشانیده شده و حال برای انجام خرید هفته به سوی سوپرمارکت رسیده‌اند. او خسته و گرسنه است و به محض مشاهده پاکت‌های چیپس، روی قفسه‌ای نزدیک، بلافاصله آن را برمی‌دارد و می‌خواهد باز کند.

مادر پاکت را به تندی از دست او می‌گیرد تا سر جایش بگذارد و از این لحظه کشمکش بین مادر و فرزند آغاز می‌گردد. امتناع مادر از خرید چیزی که از نظر او برای فرزندش سالم نیست و استدلال‌های او برای منصرف کردن کودک، به جیغ و فریاد و افکندن خود روی زمین و غلت خوردن در کف مغازه می‌انجامد. مادر خسته و عصبی سعی می‌کند فرزندش را از روی زمین بلند کند اما صدای شیون کودک و رفتار غیرقابل کنترل او توجه همه حاضران در آن اطراف را جلب کرده است. بعضی‌ها با تاسف سرشان را تکان می‌دهند. برخی دیگر با مشاهده ناتوانی مادر در کنترل فرزند خود چنین قضاوت می‌کنند: پسر بچه بی‌ادبی‌ست و رفتار درست را به او یاد نداده‌اند. او به یک انضباط جدی احتیاج دارد.

از نظر این گروه خانواده مقصر است. هیچکس به خستگی، بی‌حوصلگی و بی‌قراری کودک به مادری که تعدد و سنگینی وظایف روزانه‌اش او را خسته و عصبی کرده و با شیوه‌های درست برخورد با تعارض‌ها و ناسازگاری‌های کودکان نیز آشنایی ندارد، فکر نمی‌کند.

ناصر نه سال دارد. دامنه تمرکزش محدود است و گفته ‌می‌شود که بیش‌فعال و ناآرام است. او گاه با سوالات نابجا و بی‌مورد در کلاس صدای خنده بچه‌ها را در‌ می‌آورد و نظم کلاس را بر هم می‌زند. تکالیفش اغلب نیمه‌کاره و ناقص است. زنگ تفریح کتک‌کاری راه می‌اندازد و از این شکایت دارد که بچه‌ها اذیتش می‌کنند. معلمش اما معتقد است که او بی‌انضباط است و پدر و مادرش نتوانسته‌اند از عهده تربیت او برآیند. به نظر خانم معلم، ناصر باید «ادب» شود.

نوشته زیر منسوب به سقراط فیلسوف معروف آتنی است که دل‌نگرانی و نارضایتی خود از رفتار نوجوانان عصر خود را چنین ابراز می‌دارد:

«امروز کودکان تجمل‌گرا و شیفته خوشگذرانی هستند. آن‌ها رفتارهای درستی ندارند و برای کسب قدرت توهین می‌کنند. آن‌ها به بزرگ‌ترها بی‌احترامی می‌کنند و دوست دارند به جای ورزش کردن وراجی کنند. کودکان امروزی مستبدند و در خدمت خانواده خود نیستند. آن‌ها دیگر وقتی بزرگ‌ترها وارد اطاق می‌شوند از جای خود بلند نمی‌شوند. با والدین خود مخالفت و به جای همراهی با آن‌ها جر و بحث می‌کنند. سر سفره غذای‌شان را به سرعت می‌بلعند، پا روی پا می‌اندازند و در برابر معلم‌های‌شان رفتار ظالمانه‌ای دارند.»

به این ترتیب، می‌بینیم که نارضایتی از رفتارهای ناپسند کودکان و نوجوانان و دغدغه‌ی جست‌وجوی روشی مناسب برای اصلاح رفتارهای آنان در همه جا و همه‌ی زمان‌ها وجود داشته است.

بررسی و مقایسه روش‌های تربیتی رایج در گذشته با آن‌چه امروز در خانه و مدرسه و سایر محیط‌های اجتماعی به کار گرفته می‌شود نشان می‌دهد که به‌رغم تغییر و تحولات وسیع اجتماعی در دهه‌های گذشته، روش‌های تربیتی ما تغییر چندانی نکرده است: نصیحت، سرزنش، تحقیر، تهدید، محروم کردن از امتیازات و تنبیه بدنی برخی از روش‌های رایج اصلاح رفتار در جامعه ما به‌شمار می‌رود و این در حالی‌ست که شواهد تجربی و نتایج تحقیقات بی‌شماری بر عدم کارآیی روش‌های فوق برای کاهش یا حذف رفتارهای نامطلوب کودکان و نوجوانان تاکید دارد. اعمال روش‌های فوق در بسیاری از مواقع ممکن است به بروز رفتارهایی در کودکان از قبیل خشم، ناامیدی، احساس حقارت، افسردگی، پرخاشگری، ضعف درسی و حتی ترک تحصیل بیانجامد که لطمات جبران‌ناپذیر به زندگی آینده کودکان وارد خواهد ساخت.

پدران، مادران و معلم‌های بسیاری که به رغم ناکارآیی رفتارهای تربیتی سنتی هنوز و همچنان از این روش‌ها به خصوص تنبیه بدنی استفاده می‌کند در توجیه رفتار خود دلایل زیر را عنوان می‌کنند:

  • تنبیه کودکان را به اطاعت وادار می‌کند.
  • تنبیه آسان‌تر است و به تفکر و تدبر احتیاجی ندارد.
  • هیچ روش تربیتی دیگری برای این کودک (دانش‌آموز) سازگار نیست.
  • این روش‌ها بخشی از فرهنگ ماست. پدران و مادران ما هم همین رفتار را با ما داشتند.
انضباط مثبت رویکردی متفاوت برای یادگیری و اصلاح رفتار کودکان

از دلایل عمده تداوم رفتارهای سختگیرانه یا خشونت‌آمیز برخی از والدین یا مربیان با کودکان؛ ناآشنایی آن‌ها با روش‌های سازنده تربیتی از جمله انضباط مثبت است.

تحقیقاتی که در دهه اخیر به منظور شناخت بهتر رفتار کودکان و نوجوانان توسط سازمان‌های علمی و فرهنگی منجمله یونسکو انجام گرفته انضباط مثبت را به عنوان روشی موثر برای بهبود رفتار کودکان و نوجوانان معرفی می‌کند.

انضباط مثبت رویکردی تربیتی است که همزمان با درنظر گرفتن نیازهای کودکان و بزرگسالان، راه حلی را جست‌وجو می‌کند که هر دو طرف با آن توافق داشته باشند.

در این روش فرد بزرگسال (والد، معلم، مربی، سرپرست کودک) بین آسان‌گیری محض و اقتدارگرایی معمول، حد وسط را انتخاب می‌کند و به جای داد و فریاد و تهدید یا برعکس تسلیم شدن در مقابل کودک و رشوه دادن به او، همکاری دراز مدت کودک را برای یادگیری و تمرین رفتار مورد انتظار جلب می‌کند.

تفاوت بین انضباط و تنبیه

در حالی که از تنبیه به منظور متوقف کردن فوری رفتار نامطلوب کودک یا نوجوانان استفاده می‌شود، هدف از انضباط این است که کودکان عواقب رفتار خود را بفهمند، مسئولیت انتخاب خود را بپذیرند و رفتار و تفکر مثبت را به تدریج درونی کنند تا سرانجام به خودانضباطی برسند. انضباط مثبت به رفتار کودک شکل می‌دهد و به او کمک می‌کند تا با نشان دادن حداکثر توانمندی خود تصویر مثبتی از خود به دیگران نشان دهد.

اعمال انضباط مثبت در خانه یا مدرسه به هماهنگی بیشتری در محیط زندگی منجر می‌شود و پیوند محکم‌تر و احترام‌آمیزی را بین کودکان و بزرگسالان برقرار می‌کند./ ادامه دارد…

نویسنده: هفته

مطلب پیشنهادی:

بهداشت روان

با حضور دو کارشناس روانشناسی/سخنرانی و کارگاهی برای سلامت و بهداشت روان

سلسله سخنرانی‌ها و کارگاه‌های روانشناسی همراه با پرسش و پاسخ از سوی کتابخانه نوروززمین با …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

رفتن به نوارابزار