قالب وردپرس بیتستان پرنده فناوری
Fengye College Center
خانه / اخبار مونترال / بیانیه جهانی گروهی از دانشمندان: با درست خوردن جهان را نجات دهیم

بیانیه جهانی گروهی از دانشمندان: با درست خوردن جهان را نجات دهیم

خسرو شمیرانی و گروه ترجمه هفته/

 

                    با درست خوردن جهان را نجات دهیم

روند نابودیِ زمین امری واقعی است، تنها سوال این است که آیا می توان این روند را متوقف کرده و به سوی حفظ و سلامت سیاره مان بازگرداند؟ اکثریت بزرگ متخصصان بر نقش انسان و «تمدن انسانی» در روند رو به نابودی زمین اذعان دارند و گروه بزرگی حتی بر این باور هستند که روند مذکور قابل توقف نیست. از آغاز قرن بیست و یکم، هر ساله تعداد بیشتری تحقیق علمی منتشر شده که به جدی و ترسناک بودن اوضاع تاکید دارد.

سیاست مداران هم وانمود می‌کنند که این امر برایشان مهم است و سلانه سلانه حرکت هایی می کنند، تحرکاتی که در سایه ترس از «کاهش رشد اقتصادی» معمولا ره به جایی نمی‌برند.

در آغازین روزهای سال جدید میلادی نتایج یک تحقیق منتشر شد که طی آن ده ها دانشمند متخصص می گویند با تغییر رژیم غذایی می توان تاثیر قابل توجهی بر روند روبه قهقرای کره زمین گذاشت. نظر آنها این است که مصرف پروتئین حیوانی، بویژه گوشت قرمز تاثیری به سزا برروی مشکلات آب وهوایی زمین دارد. البته این امر در مجموع نکته خیلی جدیدی نیست. متخصصان سازمان ملل تحقیقات متنوعی روی تاثیر دام و دام داری بر افزایش گازهای مخرب در اتمسفر زمین داشته‌اند. مدتی پیش در یکی از تحقیقات سازمان ملل آمده بود که دام­ها مسبب  15 درصد گازهای گلخانه­ای هستند، و باعث گرمایش جهانی هستند. تفاوت و تازگی مطالعه اخیر دانشمندان بین‌المللی که بر تاثیر رژیم غذایی بر محیط زیست تاکید کرده‌اند این است که یک راهکار ارائه کرده‌اند: چقدر گوشت خورده شود که زمین تحمل هضم آن را داشته باشد؟ آنها به این سوال پاسخ داده‌اند.

به تازگی مجله گاردین مقاله‌ای با عنوان هزینه های گوشت خوردن منتشر کرده است که ترجمه آن در زیر آمده است.

 

بهای واقعی خوردن گوشت چیست؟

غذا و کشاورزی هنوز یکی از بزرگ­ترین بخش­های اقتصادی دنیاست اما دیگر مثل قرن چهاردهم که 76 درصد مردم کشاورز بودند، زندگی نمی­کنیم گرچه کشاورزی همچنان شغل اصلی 26 درصد از مردم سرتاسر جهان را تشکیل می­دهد. البته این آمار شامل افرادی که در امتداد زنجیره‌­ی گوشت کار می‌­کنند، مثل: کشتارگاه­ها، خرده‌­فروشان، صنایع بسته­‌بندی گوشت و سرآشپزها نمی­شود.

در سال 2016 تولید گوشت جهان در حدود 317 میلیون تن برآورد شد. که انتظار می‌­رود این آمار همچنان به رشد خود ادامه دهد. ارزش جهانی صنعت گوشت نیز از 90 میلیارد دلار به 741 میلیارد دلار رسیده است.

هر چند در انگلستان تعداد افرادی که مستقیما به کشاورزی مشغول هستند کمتر از 2 درصد کل جمعیت است، اما امروزه شرکت­‌های کشاورزی، خرده­‌فروشان و بخش خدمات سرو غذا نیز بخشی از زنجیره­‌ی غذایی هستند. بر اساس گزارش وزارت محیط زیست، غذا و امور روستاییِ بریتانیا، بخش تولید غذا و آشامیدنی در سال 2014، 27 میلیارد پوند در اقتصاد سهم داشته است، 3.8  میلیون نفر در این بخش مشغول به کار بوده‌اند.

جدا کردن کمکی که تولید گوشت بخصوص در سطح جهانی به این مسئله می­‌کند ساده نیست. سازمان غذا و کشاورزی سازمان ملل اعلام کرده است که احشام حدود 40 درصد از ارزش جهانی محصولات کشاورزی را تشکیل می­دهد و از تامین معاش و امنیت غذایی تقریبا 1.3 میلیارد نفر حمایت می­‌کند.

یک تحقیق معتبر در سال 2010 که روی «رد پای آب» (یا آب پنهان، آب مجازی) در پرورش گوشت انجام شد، نشان می‌دهد در حالی که برای سبزیجات حدود 322 لیتر برای هر کیلوگرم و میوه­ها 962 لیتر است، گوشت بسیار تشنه­تر است: برای هر کیلوگرم مرغ 4325 لیتر آب، یک کیلو گوشت خوک 5988 لیتر، گوشت گوسفند و بز هر کیلو 8753 لیتر و گوشت گاو رقم حیرت‌­آور هر کیلو 15415 لیتر آب نیاز دارد. بعضی از محصولات غیرگوشتی نیز رقمی چشم‌گیر داشتند: هر کیلو آجیل در حدود 90636 لیتر آب نیاز دارد.

 

اهمیت فرهنگی و اجتماعی آن چیست؟

ممکن است گوشت پخته تا حدود زیادی مسئول مغزهای بزرگی باشد که ویژه انسان است و انسان­ها را در جایی قرار می‌­دهد که اکنون در آن هستند. جذب کالری از گوشت و سبزیجات پخته شده بسیار راحت­‌تر از جذب آن از شکل خام آن­هاست.

صدالبته اهلی کردن حیوانات خاص (همراه با گیاهان و دانه­ های وحشی) آغاز تاریخچه ­ی کشاورزی انسان در «هلال حاصل‌خیر» را نشان می­دهد. در طول تاریخ بشر شکار و پرورش گوشت، بخشی از داستان­ها و اساطیر ماست و همچنین پایه برخی از نظام­های حقوقی و مذهبی ماست. «گوساله‌­ای پروار برای پسر فداکار» قوانین چنگلی قرون وسطایی و مناطقی را خلق کردند که در آن هیچکس به جز خانواده سلطنتی نمی‌­توانست شکار کند. گوسفند قربانی برای نشان دادن عید قربان، یا حتی گرازهای وحشی که در پایان همه ماجراجویی استریکس و اوبلیکس روی آتش پخته می­شد، نیز نشان­دهنده­‌ی این ماجرا هستند.

اما با تمام این‌ها آیا گوشت برای زندگی انسان حیاتی است؟ برخی معتقدند خوردن همیشگی گوشت به معنی اجبار برای تکرار آن نیست. اگر ما بتوانیم تمام مواد غذایی و پروتئینی که نیاز داریم را از جای دیگر دریافت کنیم، آیا هنوز هم باید آن کار را تکرار کنیم؟

بخش «سوالات رایج» سایت سازمان ملل می­گوید که دام بزرگ­ترین مصرف­‌کننده­‌ی منابع زمینی جهان است. چرا که چراگاه­ها و مزارع مختص خوراک دام­ها تقریبا 80 درصد تمامی زمین­های کشاورزی را دربرمی­‌گیرد.

تولید گوشت چگونه تغییر می­کند؟

تصویر قدیمی یک مزرعه گندم که در آن مرغ و خوک هم نگه داشته می­‌شود هنوز وجود دارد. برای مثال تا اوایل قرن پیش بیش از نیمی از مزارع در ایالات متحده آمریکا به قدری کوچک بودند که درآمدی در حدود 10000 دلار در سال داشتند. اما انقلاب صنعتی قرن بیستم نگاهی کاربردی به اصول کشاورزی داشت. که چگونه ورودی را به حداقل و سود را به حداکثر رساند؟

نتیجه مزرعه-کارخانه‌­ای بود که نخست برای مرغ­ها، بعد خوک­‌ها و اخیرا برای گاوها تاسیس شد. تولیدکنندگان کشف کردند که می­‌توان حیوانات را درون محیط بسته نگه‌داشت، غله­‌خور کرد و طوری پرورش داد که به سرعت رشد کنند و در مکان­های مناسب چاق­‌تر شوند. از سال 1925 میانگین تعداد روزی که طول می­‌کشید تا یک مرغ آمریکایی به بازار برسد از 112 روز به 48 روز کاهش پیدا کرد، در حالی که وزن آن از 2.5 پوند به 6.2 پوند رسید.

دامداری گاو و خوک کمی متفاوت است. خوک­های باردار به مدت چهار هفته در قسمت­‌های مخصوص نگهداری می‌شوند. پس از زایمان هم به مدت چهار هفته در اتاق­های مخصوص دیگری نگهداری می­شوند که خوک­های تازه بدنیا آمده توسط دیگر خوک­های بالغ پایمال نشوند. و بعد از آن درون آغل­های مسقف نگهداری می­شوند. برای گاوها هم به صورت مشابه است. با این تفاوت که گاوهای بالغ چند ماه آخر زندگی­شان را برای چاق شدن به صورت ساده­تری دائما در غذاخوری­‌ها و حتی بدون علف طبیعی می‌­گذرانند.

یک تحقیق مهم در سال 2017 متوجه شد که سه شرکت گوشتی JBS، Cargill و Tyson، نسبت به کل فرانسه، گازهای گلخانه­ای بیشتری را در سال 2016 منتشر می‌کرده‌اند.

تاثیر زیست­ محیطی مدل فعلی کشاورزی ما چیست؟

تفکیک اثرات متنوع مدل­های مختلف کشاورزی بسیار دشوار است. بسیاری از آمار بدون ایجاد تمایز بین دام­های زراعی و دامداری یا بین صنعتی و مزارع کوچک به این اثرات نگاه می­‌کنند. با این حال اطلاعات زیر شروع به نشان دادن اهمیت مسئله می­‌کنند.

اگر همه آمریکایی‌ها حبوبات را جایگزین گوشت گاو کنند، این کشور به راحتی به هدف کاهش گازهای گلخانه­ای که دولت باراک اوباما آن را تایید کرده بود، نزدیک می‌شود.

 

بوقلمون¬هایی که برای کریسمس در ایرلند پرورش داده می¬شوند. / عکس از رویترز
مصرف آب

یک تحقیق معتبر در سال 2010 که روی «رد پای آب» (یا آب پنهان، آب مجازی) در پرورش گوشت انجام شد، نشان می‌دهد در حالی که برای سبزیجات حدود 322 لیتر برای هر کیلوگرم و میوه­ها 962 لیتر است، گوشت بسیار تشنه­تر است: برای هر کیلوگرم مرغ 4325 لیتر آب، یک کیلو گوشت خوک 5988 لیتر، گوشت گوسفند و بز هر کیلو 8753 لیتر و گوشت گاو رقم حیرت­آور هر کیلو 15415 لیتر آب نیاز دارد. بعضی از محصولات غیرگوشتی نیز رقمی چشمگیر داشتند: هر کیلو آجیل در حدود 90636 لیتر آب نیاز دارد.

برای قرار دادن این ارقام در متن: در حالی که ذخایر آب شیرین و سفره­های آبی زمین خشک شده­اند این سیاره با مشکل محدودیت­های آبی رو به رشد روبرو است. در برخی از برآوردها، کشاورزی حدود 70 درصد از آب مورد استفاده در جهان را در برمی­گیرند.

اما مطالعه سال 2013 نشان داد که تا 92 درصد آب شیرین را صنعت کشاورزی مصرف می­کند و بیش از 30درصد آن مربوط به محصولات حیوانی است.

خروجی آب مزرعه¬ای غنی از مواد مغذی به این رودخانه در فرانسه (تابستان) و انباشتگی آب از این مواد
آلودگی آب

کشاورزی در بسیاری از روش­ها باعث آلودگی آب می­شود. بعضی از آن­ها با کشاورزی زراعی در ارتباط هستند و بعضی هم با دامداری. اما لازم به ذکر است که یک سوم غلات برای تغذیه­ی دام­ها استفاده می­شود. سازمان کشاورزی و تغذیه­ی سازمان ملل معتقد است که بخش دام که در حال رشدی سریع­تر از تولید محصولات گیاهی است «پیامدهای مهمی» برای کیفیت آب دارد.

انواع آلودگی آب عبارتند از: مواد مغذی (نیتروژن و فسفر از کودها و فضولات حیوانات)، آفت­‌کش­‌ها، رسوب، مواد آلی (اکسیژن مورد نیاز مواد گیاهی و فضولات دام)، پاتوژن­ها (مواد بیماری­زا مثل E coli و …) ،فلزات (سلنیوم و …)، آلاینده­های در حال ظهور (باقی­مانده داروها، هورمون­ها و افزودنی­های تغذیه)

این تاثیرات گسترده هستند. انباشتگی آب ناشی از زیاده‌­روی مواد آلاینده (مدفوع حیوانی، باقیمانده‌­ی غذا و محصولات) که باعث رشد بیش از حد جلبک‌­ها و گیاهان در آب شده که سبب می­‌شوند برای رشد تمام اکسیژن آب را مصرف کنند. یک بررسی در سال 2015، 415 جسد را در ساحل شناسائی کرد که بر اساس همین آلودگی­‌ها از بین رفته بودند. آلودگی آفت­‌کش‌­ها می­تواند علف‌­ها را از بین ببرد و بسیاری از حشرات را از منطقه­‌ی کشاورزی دور کند. عاملی که باعث اختلال در زنجیره­‌ی غذایی می­‌شود. و اگر چه هنوز دانشمندان داده­‌های کاملی در رابطه با استفاده­‌ی آنتی­بیوتیک در حیوانات و پایداری آنتی­‌بیوتیک­ها در بدن انسان پیدا نکرده‌­اند، اما آلودگی آب توسط آنتی‌بیوتیک‌­ها (که پس از مصرف توسط حیوان و دفع شدن آن زنده می‌­ماند) همچنان مورد توجه و تحقیق است.

استفاده از زمین­ها و جنگل‌­زدایی

بخش «سوالات رایج» سایت سازمان ملل می­گوید که دام بزرگ­ترین مصرف­‌کننده­ی منابع زمینی جهان است. چرا که چراگاه‌­ها و مزارع مختص خوراک دام­ها تقریبا 80 درصد تمامی زمین­های کشاورزی را دربرمی­‌گیرد.

گاوداری در آمازونِ برزیل
تغییر آب و هوا

محاسبه‌ی دقیق مقدار گازهای گلخانه­‌ای که توسط صنعت گوشت از تولید به مصرف منتشر می­‌شود، کار دشواری است. به طور معمول، انتشار کربن در میان زنجیره­‌ها به این روش محاسبه نمی‌شود. و بنابراین تعدادی از مطالعات و محاسبات پیچیده، تلاش کرده‌اند تا شکاف را پر کنند. با توجه به گزارش کمیته دولتی تغییرات آب و هوایی سازمان ملل متحد، کشاورزی، جنگل‌داری و سایر موارد استفاده از زمین، حدود 24 درصد از گازهای گلخانه‌­ای را تشکیل‌ می‌دهد. با توجه به کتاب Meat Atlas، برای انتخاب حیوانات طبق وظایف‌شان در مزرعه‌داری، از طیف گسترده‌­ای از اعداد استفاده می­کنند، معمولا بین 6 تا 32 درصد است که بستگی به اندازه­‌گیری دارد. اما آیا فقط دامداری مهم است یا عوامل دیگر نیز دخیل هستند؟

روش­های گوناگون کشاورزی دارای سطوح مختلفی از انتشار گازهای گلخانه‌ای هستند: این موجبِ یک بحث فعال در کشاورزی متمرکز و کشاورزی احیاکننده است. یک مدل که هدف آن ترکیب فن­آوری­ها و تکنیک‌­هایی برای بازسازی خاک و سطوح متنوع زیستی و همچنین جداسازی کربن است.

یک تحقیق مهم در سال 2017 متوجه شد که سه شرکت گوشتی JBS، Cargill و Tyson، نسبت به کل فرانسه، گازهای گلخانه­‌ای بیشتری را در سال 2016 منتشر می‌کرده‌اند.

حالا چه می‌شود؟

برخی معتقدند که وگانیسم تنها راه صحیح پیش رو است. مطالعه‌ای در سال گذشته نشان داد که اگر همه آمریکایی‌ها حبوبات را جایگزین گوشت گاو کنند، این کشور به راحتی به هدف کاهش گازهای گلخانه­ای که دولت باراک اوباما آن را تایید کرده بود، نزدیک می‌شود.

اما گزینه‌های دیگری وجود دارد. کاهش مصرف گوشت و همچنین بهبود کیفیت آن، توسط بسیاری از گروه­های زیست­محیطی حمایت می‌شود. اما کجا می­توان این گوشت را پیدا کرد؟ جنبش ارگانیک توسط آلفرد هاوارد برپا شد. در اروپا 5.7 درصد از زمین­های کشاورزی به طور منظم مدیریت می­شود، اما هنوز نسبتا کم ولی تاثیرگذار است. انواع دیگری از کشاورزی مانند کشاورزی بیوداینامیک و کشاورزی پرماکالچر وجود دارد. اخیرا برخی از نوآوران، تکنولوژی را با اصول زیست­محیطی در قالب جنگل­های زراعی، کشاورزی یا کشاورزی احیاکننده، تلفیق کرده ‌‎اند تا شیوه­های نوینی درکشاورزی به وجود آورند که شامل تسهیل کربن، تنوع زیستی بالا و رفاه حیوانات می‌شود.

مطالعه اخیر نشان داد که مدیریت چراندن گاوها، یک راه موثر برای جداسازی کربن است. در حالی که گوشت ارگانیک و بیوداینامیک علامت‌گذاری شده‌اند، کشاورزی احیاکننده هنوز علامت‌گذاری نشده است. بنابراین شما باید خودتان کشاورز خود را بررسی کنید.

در یک گزارش معتبر درباره جهان­شمولی رژیم غذایی آمده است: هفته­ای یک همبرگر، نه بیشتر. این حداکثر میزان گوشتی است که مردم برای حفظ سلامتی خود و سیاره­شان بهتر است مصرف کنند.

 

گوشت کمتر، حبوبات بیشتر؛

کارشناسان می­گویند که جهان به یک رژیم غذایی جدید نیاز دارد

در یک گزارش معتبر درباره جهان­شمولی رژیم غذایی آمده است: هفته‌­ای یک همبرگر، نه بیشتر. این حداکثر میزان گوشتی است که مردم برای حفظ سلامتی خود و سیاره­‌شان بهتر است مصرف کنند.

به گزارش هفته و به نقل از سی‌بی‌سی، طبق یک رژیم غذایی سالم، هر نفر می‌تواند هفته­‌ای حداکثر چهار عدد تخم‌­مرغ و روزانه یک بار فرآورده‌­های لبنی مصرف کند.

گزارشی از گروه تغذیه، کشاورزی و محیط زیست، توصیه می‌­کند مردم از رژیم گیاهی استفاده کنند چرا که بر اساس مطالعات قبلی، مصرف گوشت قرمز خطر ابتلا به بیماری‌ها را افزایش می­دهد.

همچنین در مطالعات اخیر، تاثیر عادت­‌های غذایی بر محیط را نشان دادند. تولید گوشت قرمز و تهیه خوراک برای گاوها باعث انتشار گازهای گلخانه‌­ای متان می­شود.

جان یوآنیدیس، رئیس مرکز پیشگیری از بیماری­ها در دانشگاه استنفورد، می‌گوید که وی از توجه فزاینده به اینکه چگونه رژیم­های غذایی، محیط را تحت تاثیر قرار می­دهند استقبال کرد، اما توصیه­های گزارش­ها سطح عدم قطعیت علمی پیرامون تغذیه و سلامت را منعکس نمی­کند.

یوآنیدیس گفت: شواهد آنقدر که به نظر می­‌رسد قوی نیستند.

این گزارش توسط سازمان «میل مصرف»، یک NGO مستقر در استکهلم که به دنبال بهبود سیستم غذایی است، سازماندهی شده و روز چهارشنبه 16 ژانویه 2019 توسط مجله پزشکی لن­ست منتشر شد. گروهی از متخصصان نوشته بودند: تحول بزرگ غذایی تا سال 2050 ضروری است و رژیم گیاهی بهینه است زیرا قدرت تطابق با فرهنگ‌های غذایی را در سراسر جهان دارد.

به‌طور کل، در رژیم غذایی گیاهی می­توان غلات، حبوبات، میوه‌­ها و بیشتر سبزیجات را همراه با نشاسته­‌ای مثل سیب‌­زمینی و حتی برنج استفاده کرد. این گزارش می­‌گوید مصرف گوشت قرمز به‌طور متوسط باید به نصف میزان مصرف فعلی در سطح جهان کاهش یابد. کاهش مصرف گوشت در کشورهای ثروتمند مانند ایالات متحده ضروری است.

با این وجود، متقاعد کردن مردم برای کاهش مصرف گوشت، پنیر و تخم‌­مرغ آسان نیست، به ویژه در مناطقی که این غذاها، بخش قابل توجهی از فرهنگ‌شان هستند.

کلیروسون برناردس، که تحلیلگر سیستم­هاست و در سائوپائولوی برزیل زندگی می‌کند، در حال خارج شدن از یک رستوران کبابی می‌گوید: به نظرش خوردن گوشت حداکثر هفته­ای یک بار مسخره است.

اریک لنگوت کارگری در برلین آلمان می‌گوید که راه‌های بهتری برای کاهش انتشار گازهای گلخانه ای وجود دارد. او پیشنهاد کاهش مصرف گوشت را رد کرده و معتقد است غذایی که گوشت نداشته باشد، غذا نیست.

والتر ویلت، یکی از نویسندگان و پژوهشگران تغذیه در دانشگاه هاروارد می‌گوید قبل از توجه به تاثیرات زیست‌محیطی گوشت بهتر است به دنبال طرح رژیم غذایی سالمی برای مردم باشیم. او می‌گوید: «با این‌که تخم‌مرغ‌ خطر بیماری‌های قلبی را افزایش نمی­دهد، بهتر است مصرف آن محدود شود. چرا که تحقیقات نشان می‌دهد، آجیل و میوه در صبحانه سالم‌­تر است.

او ادامه داد: همه­ی مردم نیاز به گیاهخواری صرف ندارند زیرا هم اکنون گوشت کمتری می­‌خورند. به طور مثال من خرچنگ خیلی دوست دارم ولی سالی چند بار بیشتر نمی­‌خورم.

کم کردن گوشت قرمز توصیه­ی جدیدی نیست. پروتئین موجود در گوشت، در: پنیر، شیر، آجیل و مواد غذایی که با روغن نارگیل و نخل کنسرو شده‌اند یافت می­شود.

یوآنیدیس تاکید می‌کند مبنای تحقیقات تغذیه معمولا بر اساس ارتباط بین خوراک و سلامتی است. برای مثال رژیم غذایی چرب به شدت با افزایشِ کلسترول خون مرتبط است.

صنایع گوشت و لبنیات با نظریات این گزارش مخالفت کرده و گفتند محصولاتشان مواد مغذی مهمی دارد و می­تواند غذای سلامتی باشد.

اندرو منت، محقق اپیدمولوژی تغذیه در دانشگاه مک ماستر، می­گوید قبل از بیان رژیم­های غذایی به مردم باید احتیاط کرد چون ممکن است عواقب داشته باشد.

با این وجود، نویسندگان این گزارش می‌گویند که کلیه شواهد نشان‌ می‌هد، کاهش مصرف گوشت قرمز برای سلامتی مفید است و بهتر است رژیم غذایی گیاهی را جایگزین آن کرد.

مزایای زیست­ محیطی

سازمان ملل متحد می­گوید که دام­ها  مسبب تولید 15 درصد از گازهای گلخانه­ای هستند و از این راه باعث گرمایش جهانی می­شوند.

رابی اندرو، محقق ارشد مرکز مطالعات بین المللی اقلیمی در نروژ، معتقد است: برخی روش­هایی که سبب رشد سریع حیوانات می­شود ممکن است باعث کاهش انتشار گازهای گلخانه­ای شوند. اما پرورش گاو و دیگر حیوانات به روشنی باعث تولید متان و افزایش گاز گلخانه­ای می­شود.

نسبت تولید گازهای گلخانه­ای بین حیوانات و گیاهان متغیر است. مثلا گیاهان کمترین تولید کربن را دارند و مرغ و گوشت خوک نسبت به گاو کمترین گاز گلخانه­ای را تولید می­کند.

برنت لکن می‌گوید این گزارش­ها معیارهای یک رژیم مناسب را در اختیار می­گذارد. اما با این رژیم سیاست­گذاران، شرکت­های مواد غذایی و صنایع گوشت و لبنیات به چالش کشیده می­شوند.

منبع خبر

 

 

 

 

 

نویسنده: هفته

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *