Fengye College Center
خانه / عمومی / مقاله ها / فرهنگ و هنر / «مغزهای کوچک زنگ زده»| گذری بر یک اثر نقد اجتماعی از هومن سیدی

«مغزهای کوچک زنگ زده»| گذری بر یک اثر نقد اجتماعی از هومن سیدی

نازنین اصفهانی/

درباره فیلم

فیلم «مغزهای کوچک زنگ زده» به نویسندگی و کارگردانی هومن سیدی جدیدترین ساخته این کارگردان جوان و پرشور بعد از فیلم خشم و هیاهو و پنجمین فیلم بلند اوست.

این فیلم جشنواره‌ای که بهترین فیلم هومن سیدی تا این زمان است به خاطر دارا بودن محتوایی ویژه و عامیانه‌پسند و به دلیل شباهت زیادی که به یک واقعیتِ ملموس اجتماعی دارد توجه بسیاری از تماشاگران به خود جلب کرده است.

داستان فیلم که صرفا یک واقع‌نمایی آن‌هم به شکل اغراق‌آمیزی از معضلات اجتماعی است در ادامه آثار سیدی دوباره به شکل دیگری دغدغه این فیلمساز جوان را به مسایل و ناهنجاری‌ها و بزهکاری‌های اجتماعی نشان می‌دهد.

فیلم با مونولوگی شروع و به پایان می‌رسد که برگرفته از محتوای فیلم است:

(صدای محزون نوید محمدزاده با صحنه‌ای اکشن همراه می‌شود)

«… میگن اگه چوپان نباشه گوسفندا تلف می‌شن،  یا گم می‌شن

یا گرگ بهشون می‌زنه و یا از گرسنگی می‌میرن …، چون مغز ندارن…،

هر کی که مغز نداره به چوپان احتیاج داره …به یه چوپان دلسوز …،

چوپان حکم پدر را برا گوسفندا داره… آدم بدون پدر هیچی نیست…،

این چوپونه …، ما همه گوسفنداشیم …، اون به ما میگه کی بریم،

کجا بریم، چکار کنیم، کی بشینیم، کی پاشیم، کی بمیریم…..»

هومن سیدی با این‌که بازیگر بسیار خوبی است ولی در مقام کارگردان نیز به عنوان یک فیلم‌ساز جوان و تازه نفس، کار بلد، کاردان و حرفه‌ای به فیلمی بسیار دشوار و پرکنش پرداخته است و توانسته است با مجموعه‌ای از بازیگران مورد توجه و شناخته شده در  کنار بازیگران ناشناس و غیر مشهور فیلم قابل توجهی بسازد.

 

داستان فیلم

فیلم «مغزهای کوچک زنگ زده» که ایده و خط سیراصلی داستان خود را از فیلم برزیلی «شهر خدا» وام گرفته است درباره خانواده فقیری است که در جنوب شهر تهران در منطقه حلبی‌آباد زندگی می‌کنند، سه برادر به نام‌های شکور و شهروز و شاهین و یک خواهر به نام شهره که با پدر و مادر و مادربزرگ خود در یک خانه زندگی می‌کنند.

این خانواده کارگاه تولید موادمخدر صنعتی دارند و دست جمعی در آن کارگاه کار می‌کنند.

فرهاد اصلانی در نقش شکور و نوید محمدزاده در نقش شاهین از بازیگران اصلی و نقش‌های حساس فیلم در پیش‌بردن داستان نسبت به سایرین هستند.

شکور برادر بزرگ خانواده است و بنابر مونولوگ اول فیلم چوپان گله است و جای منفعل پدر را در میان خانواده پر کرده است، وی بچه‌های فقیر و بی‌خانمان را به قیمتی نازل از خانواده‌های‌شان  می‌خرد و در جهت نیت‌های پلید خود پرورش می‌دهد تا بعدها از آن‌ها در کارگاهش استفاده کند. با این‌که سال‌هاست شکور برادر کوچکترش شاهین را استعمار کرده و شاهین در کارگاهش فعال است اما وی او را آدم حساب نمی‌کند و در انجام کارها به او پر و بال نمی‌دهد.

شاهین از نظر وضعیت روحی کمی بهم ریخته است و خل بازی‌های او وی را در نظر بیننده یک فرد عقب افتاده نشان می‌دهد.

برادر دیگر شهروز با سن کم موقعیت بهتری دارد، و اما شهره نیز دارای مشکلات اخلاقی  مخصوص به خود است و البته این همه داستان نیست و اتفاقات دیگری در طول داستان درجریان است که کشش فیلم را افزایش می‌دهد.

 

نگاهی به فیلم

هومن سیدی گارکردان جوان سینما که دغدغه معضلات اجتماعی به وضوح در فیلم‌هایش دیده می‌شود در این فیلم نیز به مسایل مختلف اعتیاد، کودکان کار، تولید و قاچاق مواد مخدر، قاچاق اسلحه، نگهداری و تربیت کودکان بی‌سرپرست و آماده کردن آن‌ها برای کارهای خلاف و …..می‌پردازد، که به بهانه این واقعیت‌های تلخ اجتمایی به طیف وسیع و متفاوتی از ناهنجاری‌ها پرداخته است که می‌توان به مواردی چون: تکدی‌گری، فقر و فحشا، آدم ربایی، قتل، دزدی،….به شکل سلسله‌وار اشاره کرد که کارگردان به هر کدام از این آسیب‌های اجتماعی گریزی زده و سرکی کشیده است.

البته باید گفت پرداختن به هر یک از این جریانات خود می‌تواند موضوع فیلم اکشن باشد، و مطرح کردن همه موارد در یک فیلم، منجر به گیجی و سردرگمی و قطعه قطعه شدن فیلم، و سرگردانی شخصیت‌های فیلم در یک سری اکشن‌های خشن و اتفاقات و صحنه‌های پر زد و خورد شده است.

هومن سیدی که در واقع دست روی موضوعات ملتهبی گذاشته است در این فیلم با تمهیدات بصری عجیب و غریبش سعی دارد تماشاگر را محو تصاویر خود کند و با این حال از فرم فیلم بیرون نزده و موضوع جالب توجه فیلم همین درهم پیچیدگی فرم و داستان است که با کار و تلاش او عجین شده و یک فیلم خوب و قابل قبول ساخته است ، هر چند که در عمق خود بسیار تلخ و گزنده است ولی تصنعی نیست.

حرکات پرجنب و جوش دوربین در برداشت صحنه‌ها و استفاده از رنگ‌های تند و موسیقی انرژی خوبی در فیلم ایجاد کرده است که البته در جاهایی از فیلم ایجاد چنین فرمی تا حدودی به روایت فیلم لطمه زده که البته چندان قابل مشهود نیست.

 

شخصیت‌پردازی در فیلم

از نظر شخصیت‌پردازی اگر به فیلم نظری بیندازیم درمی‌یابیم که بازی جالب توجه محمد نویدزاده در نقش شاهین و با وضعیتی کم عقل که بسیار هم در نقش خود فرو رفته و آن را برای تماشاگر قابل ملموس کرده یکی از نقاط قابل تامل و مثبت فیلم است و جزو صحنه‌های ماندگار فیلم خواهد بود، تیپی با آن دست‌های مشت کرده و منقبض شده، زخم روی پیشانی، آرایش خاصِ موها، پروتز دندان‌هایش و نحوه خاص حرف زدنش همه نشانه‌هایی از یک شخصیت تیپیکال است و ما را به یاد نقش بهروز وثوقی درفیلم گوزن‌ها، نمکی در فیلم مسافران مهتاب و اکبر عبدی در فیلم مادر می‌اندازد.

از آن سو شخصیت شهره با بازی نازنین بیاتی که ما را به یاد کاراکتر سمیه در «ابد و یک روز» می‌اندازد ولی یاغی‌ و جسورتر که کار کردنش نیز در یک آرایشگاه خود معضلی برای برقراری ارتباطش با خانواده شده است. همچنین شخصیت دیگر فیلم شهروز که مانند مومی در دستان برادر بزرگتر است، با این حال و به اعتقاد من با این‌که همه این‌ها از نظر شخصیت‌پردازی به گونه‌ای در قالب یک تیپ مطرح هستند نه کاراکتر و قوی‌ترین شخصیت‌پردازی نیز مربوط به شاهین و شکور است ولی بازی‌های قابل توجه و یک‌دست آن‌ها در فیلم بیننده را مسحور خود کرده و برای دنبال کردن روند اتفاقات داستان روی صندلی سینما میخکوب می‌کند.

 

کلام آخر

در پایان بایستی اشاره کنم که برخی هومن سیدی این کارگردان جوان وصاحب اندیشه را به عنوان تحلیل‌گر سینمای اجتماعی دنباله‌روی روش اصغر فرهادی می‌دانند.

قابل ذکر است که این فیلم به تهیه‌کنندگی سعید سعدی محصول ۱۳۹۶ است و برنده سیمرغ بلورین بهترین فیلم‌نامه و بهترین فیلم از نگاه تماشاگران در جشنواره فیلم  سی‌وششمین جشنواره فیلم فجر است که اخیرا به روی پرده سینما رفته و در حال اکران است و توانسته گیشه قابل توجهی را به خود اختصاص دهد.

 

درباره کارگردان

هومن سیدی متولد ۱۳۵۹ رشت بازیگر، نویسنده و کارگردان سینما و تاتر و تلویزیون است که به تازگی پنجمین اثر خود را به نام «مغزهای کوچک زنگ زده» به روی پرده سینما برده است، این فیلم‌ساز جوان که تجربه ساخت چند فیلم کوتاه و بلند را در کارنامه هنری خود دارد بعد از ساخت چند فیلم کوتاه از جمله «۳۵ متری سطح آب» و «دندان آبی» جوایز متعددی از جشنواره فیلم کوتاه تهران کسب کرده است.

سیدی اولین فیلم بلند خود را در سال ۱۳۸۹ با نام آفریقا کارگردانی کرد که در بیست و نهمین جشنواره فیلم فجر تهران در بخش ویديوی خانگی جایزه بهترین فیلم و بهترین بازیگر نقش اول زن (آزاده صمدی) را از آن خود کرد، وی که به غیر از کارگردانی نقش بازیگری، تدوین و فیلمنامه نویسی را نیز در تمام ساخت‌هایش به عهده داشته و بسیار موفق نیز بوده در این فیلم نیز به عنوان نویسنده، کارگردان، و تدوین‌گر نقشی فعال داشته و کار خود را  سرانجام رسانده است.

ناگفته نماند که نقش وی به عنوان بازیگری موفق در فیلم‌های بسیاری قابل توجه تاثیرگذار بوده است.

از جمله آثار او عبارتند از:

  1. افریقا (۱۳۸۹)، ۲. سیزده (۱۳۹۱ )، ۳. اعترافات ذهن خطرناک من (۱۳۹۳)، ۴. خشم و هیاهو (۱۳۹۴)، ۵. مغزهای کوچک زنگ زده (۱۳۹۶)

عوامل فیلم

بازیگران :

فرهاد اصلانی ( شکور)‌، نوید محمدزاده (شاهین )، فرید سجادی (شهروز )، نازنین بیاتی (شهره)، نوید پورفرج، هامون سیدی ….

سایر عوامل:

نویسنده و کارگردان: هومن سیدی

تهیه کننده: سعید سیدی

مدیر فیلمبرداری: پیمان شادمان فر

تدوین: هومن سیدی، مهدی سعدی

صدا بردار: مهران ملکوتی

چهره‌پرداز: ایمان امیدواری

نویسنده: هفته.

مطلب پیشنهادی:

یادداشت: آینه‌ی تمام‌‌‌‌نمای جامعه‌ی ایرانی به دور از هیاهو

محمد ارژنگ، فیلم‌ساز ایرانی مقیم کانادا، چندی است که عرصه‌ی فعالیت‌‌‌‌های خود در مونترال را گسترش داده و در این راستا نمایش فیلم‌‌‌‌های کوتاه سینمای ایران را که مروری است بر چند فیلم انجمن فیلم کوتاه ایران در سینماتک مونترال به نمایش درآورده است

یک نظر

  1. مغزهایی کوچکی که ژانر سینمای مکزیک را کپی میکنند تا آنجا که در موزیک فیلم هم کپی جای گرفته، کپی فقر و وصله به فقر داخلی، حتی صحنه که پلیس برای بازرسی ماشین دزدی آمده و موتورها هی درجا گاز می‌دهند یک کپی صد در صد است،
    مغزهایی کوچک یک کلیشه است که به ادویه سینمای وسترن در خود دارد، هومن سعیدی یک کپی کار زیرک پسر خوبی است.. تو دلت برای سینما نمیرنه، تو سعیدی دنبال به به چه چه هستی…

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *