Fengye College Center
خانه / جامعه / کلاس انعطاف‌پذیر ، پاسخی به نیازهای یادگیری دانش‌آموزان؟ مامان! کلاس ما، امروز مثل خونه بود

کلاس انعطاف‌پذیر ، پاسخی به نیازهای یادگیری دانش‌آموزان؟ مامان! کلاس ما، امروز مثل خونه بود

دکتر زهرا بازرگان/ این روزها در برخی مدارس شهر مونترال، همانند مدارس پیشرفته دیگر در جهان واژه‌های نوینی از قبیل «کلاس انعطاف‌پذیر» یا «چیدمان انعطاف‌پذیر کلاس» شنیده می‌شود. که انتظار می‌رود در سال‌های آینده به مفهومی آشنا و کاربردی برای همه کسانی که با مدرسه و دانش‌آموزان سرو کار دارند تبدیل گردد. کلاس انعطاف‌پذیر با آنچه ما در ذهن خود از کلاس‌‌های معمولی در مدرسه داریم یعنی چهار دیواری ساده‌ای با تعدادی میز و صندلی و نیمکت‌های دونفره، یک تخته سبز بزرگ، جایگاه معلم در جلو کلاس و تزئینات دیواری رایج، کاملا تفاوت دارد. توصیف جالبی از این نوع کلاس را مادری از زبان پسر هشت ساله‌اش اینطور می‌گوید: «مثل خونه است». این مادر جوان در پاسخ به سوال من گفت: «در اولین روز بازگشایی مدارس پسرم وقتی به خانه برگشت در حالی که چشم‌هایش از خوشحالی می‌درخشید به من گفت: مامان کلاس ما امروز مثل خونه بود! پرسیدم: یعنی چه جوری بود؟ شانه‌هایش را بالا انداخت و گفت: مثل خونه دیگه!

پسر من اهل تعریف کردن نیست. او پس از اعلام این خبر بلافاصله دوید تا عصرانه‌اش را بخورد و به بازی‌هایش بپردازد: خوشحال به نظر می‌رسید و از استرس و نگرانی روزهای پیش از مدرسه ظاهرا اثری در او نمانده بود. پسرم ساعتی بعد در میان بازی اعلام کرد:

_ من امروز روی توپ نشستم!

پرسیدم: روی توپ؟ چه توپی؟

او گفت: «توپ زرد» و … دنبال کارش رفت. اما در حالی که جست و خیز می‌کرد یک جمله دیگر را سر راه به مطلب قبلی‌اش اضافه کرد: «فردا رو زمین می‌شینم»!

من و همسرم تا آخر شب سعی کردیم جسته و گریخته از لابلای حرف‌های او در مورد کلاسی که مثل خانه است و می‌شود روی توپ یا زمین نشست و درس یاد گرفت چیزهایی بیرون بکشم اما به نظر می‌رسید که برای شناخت این معما باید دو سه روز منتظر می‌ماندیم تا معلم او توضیح بیشتری بدهد. در هر حال آنچه برای من خوشایند و کمی عجیب به نظر می‌رسید شوق و ذوق او برای رفتن به مدرسه و انتخاب جای مخصوص خود در کلاس بود.

سه روز بعد معلم پسرم در اولین جلسه‌ای که برای اولیا ترتیب داده بود، توضیحات مبسوطی را در مورد ساختار جدید کلاس، علت ایجاد تغییرات و مزایای آن به ما ارائه داد و چند ویدیو از چیدمان جدید کلاس خود و از مدارس دیگر به ما نشان داد. او با غرور و اعتماد به نفس خاصی به ما گفت: ما امسال با موافقت مدیرمان به جای میز و صندلی‌های سنتی از وسایلی مانند کوسن، کیسه پلاستیکی شنی، توپ ورزشی، تشک، چهارپایه و موکت استفاده میکنیم و پایه‌های میز گرد وسط کلاس را هم کوتاه کرده‌ام تا بعضی از بچه‌ها دور میز و روی زمین بنشینند.»

او سپس در توجیه انتخاب جدید خود توضیح داد که «این نوع چیدمان شبیه زندگی واقعی بچه‌هاست و بیشتر برایشان آشنا و مملوس است. خانم معلم گفت:

من احساس می‌کنم با حق انتخابی که به دانش‌آموزانم برای نشستن در جای مورد علاقه خود می‌دهم اعتماد به نفس آنها را تقویت می‌کنم و در نتیجه با دادن مسئولیت یادگیری به آنها به درک بهتر آنها از مطالب کمک می‌کنم. با این نوع چیدمان بچه‌ها کمتر خسته می‌شوند، می‌توانند تکان بخورند، از جایشان بلند شوند و به هنگام لزوم با پهلو دستی خود گفتگو و تبادل نظر بکنند.

معلم پسرم هم چنین برای ما توضیح داد که بعد از ظهر‌ها ترتیبی داده است که بچه‌ها به انتخاب خود، در کارگاه‌های آموزشی مختلف کار کنند. مثلا کارگاه خط، ریاضی، کارگاه هنر یا تئاتر، کارگاه خواندن و غیره. او گفت که به این ترتیب بعد از ظهرها فضای کلاس را به صورت چند جزیره کوچک یادگیری در می آوریم که در هر جزیره یک فعالیت لذتبخش برای یک گروه کوچک در جریان است. بچه‌ها باید در طول هفته، در هر یک از کارگاه‌ها شرکت داشته باشند و  فعالیت‌های مورد انتظار را انجام دهند.»

کلاس‌های سنتی و محدودیت‌های آن برای یادگیری

شنیدن تجربه‌های زیسته معلم‌ها، مرور بحث‌های رایج در شبکه‌های اجتماعی و مطالعه‌های انجام گرفته با موضوع روش‌های جدید یادگیری در کلاس، آگاهی اولیا و مربیان را در مورد نقاط ضعف و قوت و محدودیت‌های هر یک از روش‌ها بهتر آشکار می‌کند.

یکی از دلایل گرایش معلم‌ها به چیدمان انعطاف‌پذیر، حضور کودکانی در کلاس با کمبود تمرکز، بیش فعالی، دارای اختلال یادگیری یا نیازهای خاص است. این نوع دانش‌آموزان که تعدادشان در مدارس به سبب شرایط خاص اجتماعی/فرهنگی و وجود تنش در خانواده‌ها رو به افزایش است، نمی‌توانند مدت طولانی روی صندلی ثابتی بنشینند. آنها با نیاز مفرط  به حرکت و جنب و جوش روی صندلی خود وول می‌خورند، سرو صدا راه می‌اندازند و به هر بهانه‌ای در کلاس راه می‌روند. رفتار این نوع کودکان معمولا می‌تواند حواس معلم و دانش‌آموزانی را که بر‌اساس پیش فرضی اشتباه، تصور می‌کنند تنها در یک محیط آرام،  به حالت نشسته و با گوش دادن می‌توان مطالب درستی را یاد گرفت،  پرت می‌کند.

استفاده معلم از روش‌های رایجی مانند تذکر دادن، سرزنش، جریمه کردن، محروم کردن دانش‌آموز از برخی از امتیازها، معمولا کار ساز نیست. از طرفی مشخص است که تحقیر و سرزنش دانش‌آموزهایی که نه به عمد بلکه به پیروی از غریزه و نیاز طبیعی خود رفتار می‌کنند،  به بروز احساس‌های منفی مانند غم، اندوه ، گناه و اضطراب در این کودکان منجر می‌شود که بدون شک عواقب وخیمی بر سلامت روان و یادگیری آنان خواهد گذاشت.

از آثار منفی دیگر کلاس‌های سنتی، بروز خستگی و فرسودگی بسیاری از معلم‌ها در پایان روز است. تداوم این خستگی در طول سال موجب غیبت‌های مکرر، تقاضای جابه‌جائی به مدرسه یا محل دیگر و حتی انصراف از خدمت ، به امید یافتن حرفه‌ای با استرس کمتر می‌شود.

پژوهش‌های انجام شده در زمینه سلامت و بهداشت روانی، نشان می‌دهد که معلم ها بمراتب بیشتر از سایر اقشار اجتماعی در معرض ابتلا به بیماری‌هائی مانند افسردگی، اضطراب، زخم معده، فشار خون بالا و انفارکتوس قرار دارند.

 

واکنش‌های دانش‌آموزان، معلم‌ها و اولیاء به چیدمان انعطاف‌پذیر کلاس

بسیاری از تحقیقاتی که در دهه اخیر در مورد مدارس و کلاس‌هایی با گرایش‌های باز و انعطاف‌پذیر انجام گرفته، اثر بخشی آن را مورد تایید قرار داده و واکنش بخش عظیمی از دانش‌آموزان معلم‌ها و اولیا را مثبت ارزیابی کرده است. برخی از امتیازهای کلاس انعطاف‌پذیر برای گروه‌های فوق را می‌توان به صورت زیر معرفی کرد.

دانش‌آموزان و کلاس‌های انعطاف‌پذیر:

  • در این نوع کلاس‌ها دانش‌آموزان با خوشحالی بیشتری حضور پیدا می‌کنند.
  • دانش‌‌آموزان جایی را برای نشستن انتخاب می‌کنند که در آن جا راحت‌ترند و آسان‌تر یاد می‌گیرند.
  • فعالیت‌ها و جنب‌وجوش بیشتر کودکان به سلامت جسمانی و بهبود رفتار آنها کمک می‌کند.
  • همکاری و تبادل نظر دانش‌آموزان درکلاسهای انعطاف‌پذیر بیشتر میسر می‌گردد.
  • دانش آموزان به کلاس خود تعلق بیشتری پیدا میکنند و مشارکت بهتری در فعالیت‌های کلاس خواهند داشت.
  • انتخاب جایگاه خود در کلاس به تمرکز بهتر و تحریک بیشتر حس لامسه کمک میکند. بخصوص برای کودکانی با اختلال تمرکز،  بیش فعالی یا اوتیسم.

 

اولیاء و کلاس‌های انعطاف‌پذیر

  • تلاش مدرسه برای بهبود شرایط فیزیکی کلاس، مشارکت و همبستگی اولیا با مدرسه را افزایش می‌دهد.
  • اولیا راغب میگردند در چیدمان جدید کلاس و اهداء وسایلی از خانه به مدرسه از قبیل مبل، کوسن و غیره نقشی بر عهده داشته باشند.
  • اولیا دانش‌آموزان در مورد ضرورت ایجاد تغییرات خوشایند خانه و مدرسه و اثرات آن بر بهبود شرایط یادگیری و رشد فرزندان خود آگاهی بیشتری پیدا می‌کنند.

معلم‌ها و کلاس انعطاف‌پذیر

  • به رسمیت شناختن حق انتخاب برای کودکان با دادن مسئولیت یادگیری به آنان، اداره کلاس را برای معلم‌ها آسان‌تر می‌کند.
  • نقش معلم از انتقال‌دهنده معلومات به تسهیل‌کننده یادگیری و حامی دانش‌آموزان تغییر می‌کند.
  • اشتیاق و انگیزه دانش‌آموزان برای یادگیری، معلم‌ها را به شوق می‌آورد و باعث می‌شود با آرامش بیشتری تدریس کنند.
  • آگاهی معلم‌ها در مورد عوامل متعددی که می‌تواند در یادگیری دانش‌آموزان سهیم باشد افزایش می‌یابد.
  • درگیری روزمره بین معلم‌ها و دانش‌آموزان و بروز مسائل رفتاری در کلاس کاهش می‌یابد.
  • معلم‌ها فرصتی پیدا می‌کنند تا به جای تمرکز بر رفتارهای منفی کودکان به رفتارهای مثبت آنان توجه کرده و از خلاقیت بیشتری برای اداره بهتر کلاس استفاده کند.

 

هزینه و شیوه‌ های تبدیل کلاس سنتی به کلاس انعطاف‌پذیر

از عواملی که ممکن است برخی از معلم‌ها را از پیوستن به این نوآوری بازدارد، نگرانی از هزینه ایجاد تغییر و عامل دیگر ترس از روبرویی با واکنش‌های منفی مسئولین مدرسه بیا اولیاء دانش‌آموزان است.

لازمه‌ی پیوستن به این نوآوری علاوه بر خلاقیت معلم در استفاده بهینه از منابع موجود مدرسه یا تهیه آن با قیمت مناسب از بازار، توانائی او در ارزیابی روزمره کارآیی کلاس جدید خود و توان انجام اصلاحات لازم بر اساس نیازهای جدید دانش‌آموزان است.

تغییر چیدمان کلاس‌های سنتی به کلاس‌های انعطاف‌پذیر برای مدارسی که از حضور مدیران باز و انجمن اولیا مربیان فعال یا هیئت امنای پذیرای تغییر برخوردارند، کار دشواری نیست و به آسانی می‌توان توافق عوامل ذینفع دیگری را هم به دست آورد. به معلم‌هایی که به رغم تمایل و باور به بهبود ساختارهای فیزیکی ممکن است درحمایت از این روش و احیانا کمک به تامین هزینه‌های آن با تردید و حتی مقاومت مسئولین مدرسه روبرو شوند توصیه می‌شود که تغییرات را با احتیاط و به تدریج وارد کنند. اگر ساختارهای فیزیکی و سنت‌های گذشته مدرسه اجازه تغییر دائمی یا ناگهانی کلاس را نمی‌دهد، لااقل تلاش کنند فضای کلاس را برای جنب و جوش و تحرک بیشتر دانش‌آموزان آماده سازند. خلوت کردن دوروبر کودکان با قرار دادن سبد یاکارتون ‌هایی در ته کلاس برای گذاشتن کیف‌های سنگین در آنها، نصب یک جالباسی دیواری برای آویختن کت و کلاه و وسایل دانش‌آموزان میسر می‌گردد.

قدم بعدی استفاده از تکه‌ای موکت یا فرش کنار دیوار به همراه چند کوسن برای نشستن در ساعاتی از روز برای مطالعه آزاد، بحث و گفتگو و فعالیت‌های آزاد دیگر است.

شوق و ذوق دانش‌آموزان و جو اجتماعی عاطفی خوشایندی که در کلاس در نتیجه تعامل بهتر کودکان با یکدیگر بوجود می آید، بتدریج مقاومت‌ها را کاهش خواهد داد.

 

آیا کلاس انعطاف‌پذیر برای همه دانش‌آموزان مناسب است؟

پاسخ منفی است. برای معلم‌هایی که سال‌ها با روش‌های سنتی و الزامات آن تدریس کرده و احتمال می‌دهند پیروی از روش جدید آنها را سردرگم کرده و مانع یادگیری دانش‌آموزان شود مناسب بنطر نمی‌رسد.

معلم‌هایی که مایلند با استقبال از گرایش جدید، در چیدمان کلاس خود تغییراتی ایجاد کنند دقیقا باید بدانند که چرا می‌خواهند در این ماجرا درگیر شوند و مشکل فعلی آنان برای یادگیری بهتر دانش‌آموزان چیست.

نکته دیگر لزوم توجه و نظارت مستمر معلم بر انتخاب‌های دانش‌آموزان است. اگر معلم متوجه شود که انتخاب دانش‌آموز مناسب نیست و ممکن است در یادگیری او وقفه‌ای ایجاد کند، این حق برای وی محفوظ است که جایگاه مناسب‌تری را با توافق دانش‌آموز برای او در نظر بگیرد.

بطور خلاصه، کلاس انعطاف‌پذیر پاسخی مناسب به دغدغه‌های معلم‌هایی است که معتقدند در بیرون از پنجره کلاس دنیای واقعی و جذابی پر از امکانات و انتخاب‌های مناسب وجود دارد که می‌توان از آن برای یادگیری بهتر دانش‌آموزان استفاده کرد. معلم‌هایی با انصاف و پای بند به رسالت انسانی خود که می‌پرسند چرا باید دانش‌آموزان‌مان را از بدیهی‌ترین حق خود که انتخاب جای مناسبی برای یادگیری است محروم کنیم؟

نکته مهم دیگر که باید مورد توجه معلم‌ها قرار داشته باشد، این است که کلاس انعطاف‌پذیر با همه مزایایی که در بردارد، نمی‌تواند حلال همه مشکلات یادگیری باشد. بهبود ساختارهای فیزیکی تنها یکی از عوامل موثر در یادگیری دانش‌آموزان است. بنابراین لازم است همزمان با چیدمان مناسب کلاس، روی جنبه‌های دیگر آموزش و پرورش در مدرسه من‌جمله محتوا، روش‌های آموزشی نظام ارزش‌یابی دانش‌آموزان، ارتباطات حاکم بویژه جو عاطفی و اجتماعی کلاس و مدرسه کار شود.

در پایان بد نیست به نظر یکی از معلم‌ها اشاره شود که تجربه‌ای موفقیت‌آمیز در زمینه چیدمان انعطاف‌پذیر کلاس خود داشته است. او می‌گوید: «من از کلاس جدیدمان و فعالیت‌های روزمره‌ام با دانش آموزان کاملا رضایت دارم و این را می‌دانم که دیگر هرگز به عقب باز نخواهم گشت.»

نویسنده: هفته.

مطلب پیشنهادی:

داستان کوتاه

طلاق بعد از مرگ قسمت 1 از 3

  جمیله‌هاشمی نگاه نسترن درنگاهم پیچید و از قلبم عبورکرد. از شرم نگاهم را دزدیدم. دیدم …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

رفتن به نوارابزار