23فوریه2018

09 بهمن 1396 نوشته شده توسط 

میراث گران‌بهای شعر و ادب دری

 

43--Afghanestan
حبیب عثمان

ولی طواف
از شاعران و سخنوران با استعداد است که با وجودی‌که سواد مدرسه‌ای نداشته اشعار دلپذیر و نیکو سروده است. نامش ولی‌محمد و نام پدرش علی‌محمد است. در شهر کابل تولد شده، وفاتش در ۱۲۸۸ هجری قمری در اثر فرو افتادن خانه‌اش در همان شهر به وقوع پیوسته است.
ولی در تابستان‌ها میوه تازه و در زمستان‌ها میوه خشک می‌فروخت و از آنجا که تبنگ میوه خود را به هر طرف می‌برد، به نام طواف معروف شد.
از آن جا که این شاعر شیرین کلام سوادِ نوشتن نداشت بنآء اشعارش را نیز نمی توانست جمع کند. اگر چه یک دوست او به نامِ محمدعلی بعد از مرگش دست به جمع‌آوری اشعارش زده است اما از آن هم خبری نیست. بار دیگر چهل سال پس از مرگ او یکی از شاعران کابل اشعار پراکنده‌اش را که در حافظه مردم جا داشت از نزدشان گرفته جمع نمود و برای نشر به سردار نصرالله خان نایب السلطنه سپرد که فعلآ از آن هم اثری در میان نیست.
نمونه شعر:
خوش بود صحبت خوبان که شوم محرم شان
کور کور ز خدا دیده ی نامحرم شان
کج روی تا به کی ای چرخ مداری دو سه روز
مدد ای بخت دمی کن که به دام آرم شان
عالمی زخمی شمشیر همین طایفه اند
منتظر چشم جهانی ست پی مرهم شان
شهر برهم بزنند و مژه برهم نزنند
حاکم خط مگر از فوج زند برهم شان
ترسم از ساحری این قوم مبادا افتد
رشته در گردنم از لطف خم اندر خم شان
سر فرو غنچه صفت برده ام از فکر به حبیب
دل به تنگ آمد و یک دم نشدم همدم شان
سوی آهو نگهان بین به افسون چون صیاد
کن حذر از نگه گرم خود او از رم شان
کلبه ام رشک گلستان شود البته ولی
گر به بیت الحزن خویش شبی آرم شان

میرهوتک افغان
میرهوتک فرزند محمدزمان خان و برادر زاده سردار جهان خان یکی از سپه سالاران زمان احمدشاه و تیمورشاه درانی بوده و مادرش دختر میرسیف الدین مشهور به ایشان صاحب استالف است.
هوتک دوران کودکی‌اش را در کشمیر که پدرش والی آن سامان بود به سر برده است. او علوم متداول زمانش را با فنون ادبی از نزد استادان عصر خود آموخته، سپس به شاعری رو آورده است. از آن جا که خانواده او یک خانواده ادبی و ادب دوست بودند و بسیاری از اوقات رخصتی را در بزم ادبی خانواده گی سپری می‌نمودند، هوتک از همان آغاز جوانی ذوق سرشاری در شعر و شاعری پیدا نمود. خاصتآ که مورد تشویق عمویش سردارجهان خان که خود از شعر و ادب سر رشته داشته برخوردار بوده است.
میرهوتک پیرو سبک مکتب هندی بود. دیوانش که شامل غزلیات قطعات، مخمسات و مثنوی است به همت یکی از احفادش به چاپ رسیده است.
هوتک در اواخر ۱۱۷۵ هجری قمری تولد و در سال ۱۲۴۲ چشم از جهان بست.
غزل ذیل که آب و رنگ کاملی از سبک ابوالمعانی بیدل داشته و در مکتب هندی از بهترین غزل‌های است که به پیروی آن عارف کامل در طول تاریخ سروده شده است:
تصویر تحیر کده ی رنگ مثالیم
طاؤوس پر افشان گلستان خیالیم
از حیرت ما گل نکند جوهر تحقیق
آیینهٔ جولان تو و امر محالیم
در عشق شکیبائی ما بین که ز حسرت
خود را شکنیم همچو گل و رنگ نبالیم
بی جلوهٔ او گل نکند آیینهٔ عجز
هر جا که لبش گرم جوابست سوالیم
نی عمر به سودای تو دانیم نی هستی
سرگشته تر از هفته و روز و مه و سالیم
وحشی نسب عالم حیوانی خویشیم
در دشت جنون آیینهٔ چشم غزالیم
هستی است که افغان همه در دامش اسیریم
پیوسته به زندان قفس بی پر و بالیم
منبع : تاریخ ادبیات دری، مؤلف محمد اکبر سنا غزنوی.