14نوامبر2018

28 آذر 1396 نوشته شده توسط 

«قئزکوله سی Kız külesi»نین گیزلی سئرّئ و افسانه لری

 P71-N-1

 تورکیه سریاللارینین باشیندا یئر آلان گؤزل سمبل، قئز کوله سی باره سینده یازیلان آشاغاداکی مطلبین سون قیسمت لری اوردا کی «سر فرانسس گریک»ین قئز کوله سی حئکایه سیندن و اونون بو کوله آلیتیندا کی معبدی کشف ائتدیییندن دانیشیری بونا منیم چوخ یقینیم یوخدو چونکو آراشدیرمالاریمدا باشقا بیر یئرده گؤرمه دیم. بو مورد ده سیز عزیز اوخوجولاریمیزین موثق قایناقلارا باغلی بیلگی لرینیز وارسا لوطفا آیدین شافاقا دا یوللایین.
یازار: آلپر ائردم سونار (Alper Erdem Sunar)
عرب آلفابتینه و آذربایجان تورکجه سینه چئویرن: لیلی خاقانی
قئزکوله سی اوسکودارین سمبلی، استانبولون سیمگه لریندن ان گؤزلی بلکه ده ان مرموزو ، دونیا میراثینا گئچمیش بیر آنیت (یادبود بناسی) حاققیندا آناتیلان افسانه لر، دوزلتمه آماجی و اؤز ایچینده چوخ بیلینمییَنلری یئر وئرن یالنیز کوله!
بو کوله نین دوزلینمه سی حاقیندا قطعی بیر بیلگی اولماماقلا بیرلیکده، بعضی قایناق لاردا کوله نین معمارلیغی میلاددان اؤنجه341 قدر یئنمه سی گؤرولور. قئزکوله سی-نین اسکی زامانلاردا کی آدلاری «دامالیس Damalis-» و «له آندروسLeandros-» ایمیش. دامالیس، زامانین آتن پادشاهی «خاریس kharis-»ین آروادینین آدی ایمیش. دامالیس اؤلونجه بو ساحیل لرده دفن اولونموش و کوله یه ده بو آد وئریلمیش دیر. آیریجا کوله بیزانس زمانیندا آرکلی (قوُسلو) کیچیک قالا آنلامینا گلمیشدیر. استانبولون فتحیندن سونرا موجود کوله ییخدیریلیب یئرینه باشقا بیر کوله قئیریلدی. 1719 دا بو کوله چیخان یانقین دا کول اولور و 1725 ایلینده یئنی دن دوزلینیر. کوله نین اوست قیسمی دئییشدیریله رک اوست قیسمینده پنجره لی بیر کؤشک و اونون اوستونده قورشون قابلی بیر قُبه دوزلینیر. 1857 ده کوله یه تیکرار فانوس علاوه ائدیلیر. 1920 ایلینده فانوسون لامپاسی اوتوماتیک ایشیق سیستمینه وصل اولور. جمهوریت دن سونرا بیر سوره ده دنیز فانوسو اولاراق استفاده اولونور. کوله 1964 ده دفاع وزارتینه و 1982 ده دئنیزچی لیک ایشلتمه لرینه منتقل اولور. گونوموزده خصوصی بیر شیرکت طرفیندن رستوران ائدیلمک دن سونرا عموما آچیلمیشدیر.
بعضی آوروپا تاریخچیلر بورایا «له آندر» کوله سی دئیرلر. کوله حاقیندا چوخ روایت واردیر. چوخ اسکی تاریخه گئچمیش اولان قئز کوله سی، بیر زامانلار بغازدان گئچن گمی لردن وئرگی (مالیات) آلینماق مقصدی ایله ده استفاده اولونموشدور. کوله ایله آوروپا طرفی نین بؤیونجا بؤیوک بیر زنجیر چکیلمیش و گمی لرین آنادولو طرفی( آسیا طرفی)ایله گئچیشینه ایجازه وئریلمیشدیر. بیر مودت سونرا کوله زنجیری داشیانمامیش و آوروپا طرفینه دوغرو ییخیلمیشدیر. کوله دن سویون ایچینه باخیلدیغیندا یئخینتئلاری گؤرولمکده دیر.
آنتیک چاغلاردا فرقلی آدلارلا آدلانان کوله، ایندی قئزکوله سی آدیلا آدلانیر. بو آدین حئکایه سینی هر کس بیلیر. بیر پیشگو طرفیندن اونا چوخ سئودییی قئزینین 18 یاشینا گلدیینده بیر ایلان طرفیندن چالینیب اؤله جه یی سؤیله نن پادشاه، چاره نی قئزئنی ایلانلاردان اوزاق دا دنیزین اورتاسینداکی کوله یه یوللاماقدا گؤرور. آما آلین یازیسینین قاباغین آلماق اولماز! کوله یه گؤندریلن اوزوم سبدلریندن چیخان بیر ایلان پرنسسی زهیرلر و پرنسس اؤلر. پرنسسه بیر تابوت دوزلیر و ایاصوفی نین گیریشینده دفن ائدیلیر. ایندی بو تابوتون اوستونده ایکی دلیک گؤرولمکده دیر.
 P71-N-2

 بؤیوک بیر آنتیکا کلکسیونری اولان انگلیز (Sir Fransic Crick)ین عمارتینین قاپی سینی مرموز بیر آدام چالار. آدامین سون درجه پوزوق بیر اکسانی واردیر. محتملا عربدیر. الینده بیر دفتر گؤستره رک دفتری ساتماق ایستیر. دفتره گؤز آتان فرانسیس گریک، ایچینده بعضی تئکنیک رسملر و عربجه یازیلار اولدوغونو گؤرور. آدامین ایصرارینا گؤره بیر مقدار ایسته ریلن وئره رک آدامی گؤندریر. سونرا لار رسملرین قئزکوله سینه آیید اولدوغونو آنلار. آنجاق بیر فرقلیلیک واردیر و کوله 3 قاتلی (طبقه لی)اولاراق رسم ائدیلمیشدیر. ایلک باشدا رسملرین یانلیش اولدوغونو دوشونور آمما سونرالار کنجکاولیق اوزوندن یازی لاری ترجمه ائتمه یه قراروئریر.

 P71-N-3

نوت لارا گؤره قئز کوله سینین آنباریندا آشاغییا اَنَن بیر گئچید(گوذرگاه) واردیر. و بو گئچیدین دئیز کفینین آلتیندان بیر باشقا ساختمانا یول وار. ساختمان اسکی بیر ماغارانین(غارین) ایچری سینده دوزلینمیشدیر. گئچیدی آچان آچاردا تام اولاراق رسم ائدیلمیشدیر. آیریجا بو ساختمانین بعضی اطاقلارینی فرقلی هدفلرله استفاده ائتمه یه طراحی اولموشدور. بو نوتلاردا سویو دولدوروب بوشالتما پرنسیبی ایله چالیشان بیرده آنتیک مکانیزمادان بحث ائدیلمکده دیر.
سر فرانسیس گریک اؤیرندیکلری سئرّ ایله چوخ کنجکاو اولور. سئررلی نوتلاردا تعریف ائدیلن آچاردان عینی سینی بیر دمیر اوستاسینا دوزلتدیریر. «گلن ایلینده استانبولا گئتمکدن باشقا هئچ بیر شئی دوشونموردوم.» دئییردی. بو سبب دن استانبولا گئدیب یوکسک باغلانتی لارینی استفاده ائده رک انگیلترین تورکیه بؤیوک سفیرلییی واسیطه سیله دؤنمین تورک حکومتیندن معمارلیق آراشدیرما آدی آلتیندا 5 گونلوک بیر ایذن آلیر. آنجاق یانینا بیرده قوُروم مامورو وئریلیر. سر گریک، دستیاری و قوُروم مامورو، اوچو 1960 ایلینین اوت آیینده کوله یه ساری یولا دوشورلر کوله یه گیریرلر سر آراشدیران و دفترچه ده سؤیله نن گیریش دوز کوله نین کفینده دیر. بورا گیردییینده بؤیوک بیر قیه(داش) گؤرورلر. بو قیه نی سیندیرماق لازیمیدی. ایلک گون بوجور گئچیر؛ آما بو ایشین راحاتجاسینا سورمییه جه یی معلوم! بو سبب دن قوُروم ماموروندان قورتولماق گرکیر. صاباحی سی گون اسکوداردا مامورلا گؤروشورلر. مامورا ایشلرینین اؤلچوب بیچمک اولدوغونو، اونون گلمه سینه گرک اولمادیغینی و یالنیز داها راحات چالیشاجاقلارینی سؤیلرلر. مامور وظیفه اوستونده بونو قبول ائتمز؛ آما مامورا بیر چوخ میقداردا قئزل وئرمه یی سؤیله ییرلر. بو روشوت مامورون بیر عمور آلاجاغی حقوق قدردیر و بواؤزدن بو تکلیفی قبول ائدیر.سر و یاردیمجیسی سئوینجک کوله نین همن گیریش یئرینه گئدیرلر و بوراداکی بؤیوک قیه نی سیندیریرلار آما مونتظیر اولدوقلاری آچار دلیکی اولان بیر گیریش قاپی سی یوخدور.
اونون یئرینه داها بیر بؤیوک ایکینجی بیر داش واردیر. بو ایکینجی داش دا پارچالانار. اونون آلتیندا دا اوچونجو داشی گؤررلر. یورولارلار. ایندی هتله دؤنمه یی دوشونورلر. صاباحی سی گون اوچونجو قیه نی پارچالاییب نهایت دمیر بیر قاپاغا یئتیشرلر. آنجاق یوز ایللردن قالمیش بو قاپاغی نقدر چالیشسالاردا آچماغی باشارامازلار و بؤیله جه اوچ گونون سونونا یئتیشیرلر. هتل ده قاپونون نه جور آچیلماسینا فیکیرلشیرلر و نهایت قاپاغی قوَّتلی بیر اسید ایله اریتمه سینه قرار وئریرلر.
 P71-N-4

صاباح کوله یه گیردیکلرینده چالیشیب بو شیوه ایله قاپاغی اریتمه یی باشاریرلار. بیر گئچید آچیلیر. سون درجه قارانلیق و داردیر. سر ایپ کومکیله 35 متر درین لییه یئتیشیر! آشاغا اندییینده چراغی نی یاندیرار. اؤزونو بیر گیریش ده گؤرر. بیر آز داها دولاندیقجا طاقلی و قوبّه لی 500 متر مربع گئنیش لییینده اولان بیر بینا گؤرر. بو معبده بنزر بینا چوخ اتاق دان تشکیل تاپمیش. دووارلاردا فرِسک لر(دووار نقاشلیقلاری) واردیر. آنجاق بونلار ایللر بویوندا اوخوناماز حالا گلمیشدیرلر. یئرلرده داها اؤنجه دن میز صندلی و کیتابخانا اولابیله جک چوروموش تخته لر واردیر. آنا اتاق دا دووارا اوُیولموش بیر سمبل گؤرور. آنجاق بو سمبل عثمانلی یا دا بیزانس دووره سینه آیید دئییلدیر. بینانین بعضی اتاقلاری چؤکموشدور. او آرادا چوخ اسکی بیر قئلئنج تاپیر. قئلئنجئن بؤیو قیسّا قبضه سی ده کیچیکدیرو او آن دا بو قئلئنجئ آنجاق بیر کوتوله ایستیفاده ائلییه جه یینی دوشونور. بوتون بو صحنه لردن عکس توتور، یوخاری چیخیر و سیمینت ایله آچدیقلاری گئچیدین آغزینی یئنی دن باغلاییرلار.
دوخسانلی(90)لی ایللرده قئلئنجا کربن تستی وئریلیر. قئلئنجئن 1600 ایلدن 2000 ایل اؤنجه سینه آیید اولدوغو بللنیر. بو موضوع فرانسیس گریکین 2004 ایلینده اؤلدویونه قدر ساخلی و گیزلی قالیر. اؤلوموندن سونرا کیرالیک بانکا صاندیغیندا، دفتر، کوله دن تاپدیغی قئلئنج، کوله نین گیزلی قیسمتینه آیید 30 دانا آغ قره عکس و گریل-ین بو مورد ده یازدیغی یازیلار، نوه سی وسیله سیله اورتایا چیخیر.
 P71-N-5

پس قئزکوله سی آلتیندا کی بو گیزلی معبد ندن دوزلمیشدیر؟! آنی حمله لرده اونلارا بیر امن سیغینجاق یئری(پناهگاه) دی و یا باشقا بیر شئی؟ من بوندان داها آرتیق اولدوغونا و بو گیزلی بینانین بیر شکیلده گیزلی بیر تونله باغلاندیغینی و بورانین بیر باغلانتی نوقطه سی اولدوغونا اینانیرام. بونو دستک لیین بعضی اسکی قایناقلاردا قئز کوله سیندن گئچن بیر یئرآلتی تونلیندن و بو تونلین گیزلی بیر شبکه یه وصل اولدوغوندان بحث ائدیرلر.
پناه توتما، گیزلی گؤروشمه لر، محاصره لردن قاچما، عبادت، شهر ایچین سو تامین ائتمک بینا دلیلی نه اولورسا اولسون، استانبول آلتینین بیر هوُرومجک(عنکبوت) شبکه سی کیمی بوروخ بوروخ تونللری، بیلمه دیییمیز بیر تمدن ایشاره تی دیر.