16دسامبر2017

15 آذر 1396 نوشته شده توسط 

زندگی در کنار اچ آی وی

به بهانه دستاوردهای جدید در پیشگیری و کنترل بیماری ایدز
پوریا ناظمی
مریم ایرانی
P28-hiv-aids-lede-v2
از زمانی که مشخص شد ویروس اچ‌آی‌وی چه بلایی بر سر انسان می‌آورد تا امروز که بعد از گذشت دهه‌ها هنوز درمانی برای این بیماری شناخته‌نشده است، ابتلا به این ویروس موذی هراس همیشگی بسیاری از مردم بوده است. چه آن‌هایی که رفتارهای پرخطر دارند و چه آن‌هایی که از تماس‌های روزانه خود نیز واهمه پیداکرده‌اند. روزگاری بود که شایعه انسان‌های روان‌پریشی که مبتلا به این ویروس شده‌اند و از فشار روزگار با سوزنی آلوده راه افتاده‌اند دور شهر تا دیگری را نیز آلوده کنند، آرامش را از خیلی‌ها گرفته بود. خبر موزهایی که با سرنگ به خون آلوده آغشته شده‌اند یا حمله به‌قصد گاز گرفتن و آلوده کردن، همگی نشان از واهمه بزرگی داشت که در قلب و روح مردم خانه کرده بود.
حالا و بعد از گذشت سال‌ها مردم آن‌قدر با این ویروس و نوع انتشار آن آشنا شده‌اند که شنیدن این خبرها، هراسانشان نکند. آن‌قدر که در خبرها آمده بود در شهر تورنتو رستورانی بازشده که از پیشخدمت تا آشپز، همگی آلوده به ویروس اچ‌آی‌وی هستند اما غذا سالم و محیط دوستانه است.
با این حساب هنوز چشم‌ها امید به روزی دارد که در اخبار اعلام شود نهایتاً درمانی برای ریشه‌کنی این ویروس پیداشده است. پیشرفت‌ها در این خصوص آرام اما روبه‌جلو است. حالا دیگر به لطف داروهای جدید ابتلا به ویروس اچ‌آی‌وی به مفهوم پایان دنیا نیست. حالا می‌توان زنده ماند و با این ویروس زندگی کرد، مادران می‌توانند به‌راحتی باردار شده و نوزاد سالم به دنیا آورند، شرکای زندگی می‌توانند با خیال راحت کنار هم به زندگی ادامه دهند و می‌توان امیدوار بود در این فرصت اضافه ناگهان یک دانشمند از آزمایشگاهش بیاید بیرون و فریاد بزند «یافتم»، درست مثل دکتر گری کوبینگر از دانشگاه لَوَل.
واکسن جدید برای ایمنی در مقابل اچ‌آی‌وی
محققان دانشگاه لَوَل در استان کبک، به‌تازگی موفق شدند که یک واکسن جدید برای مقابله با ویروس اچ‌آی‌وی تولید کنند که در صورت تجاری شدن می‌تواند لقب بهترین را از رقیب آمریکایی‌اش به‌عنوان یکی از بهترین نمونه‌های واردشده به بازار برباید.P28--hiv-positive
گری کوبینگر، سرپرست اصلی تولید این واکسن درباره آن می‌گوید: «این یک پدیده بی‌نظیر است. این واکسن در مقایسه با خیلی‌ نمونه‌های مشابه، بهترین به شمار می‌رود»
البته دکتر کوبینگر که پیش‌ازاین در ساخت واکسن ابولا مشارکت کرده بود، این نکته را هم اضافه می‌کند: «ما برای ارتقا و بهبود کیفیت عمل این واکسن نیاز به زمان بیشتری داریم.»
دانشگاه لول، برای آزمودن واکسن جدید تولیدشده خود درخواستی 160 هزار دلاری برای خرید 33 میمون از نژاد macaque داده است.
محققان منتظر هستند که از ماه می بتوانند آزمایش‌های مربوط به این واکسن را روی این میمون‌ها آغاز کنند. آن‌ها قصد دارند، عملکرد سیستم ایمنی بدن این میمون‌ها را در برابر این واکسن جدید بیازمایند.
البته در قدم نخست قرار است در ماه ژانویه ابتدا این آزمایش‌ها روی موش‌ها و در ماه فوریه روی خرگوش‌ها انجام شوند. اگر نتیجه‌ها رضایت‌بخش باشند، بعد از دو سال و نیم ممکن است که بعد از تائید اداره بهداشت و سلامت کانادا منجر به تولید این واکسن‌ها برای ورود به بازار جهت مصرف انسانی شوند.
این واکسن‌ها دقیقاً چه‌کاری انجام می‌دهند؟
برای مبارزه با این ویروس مهلک، واکسن کار جالب‌توجهی انجام می‌دهد. درواقع ساختارهای مختلف ویروس در بدن هر شخص مبتلا به اچ‌آی‌وی، طوری آرایش می‌گیرند که باعث صدمه رساندن به سیستم ایمنی بدن و عفونت می‌شوند؛ اما واکسن طوری این چیدمان را تغییر می‌دهد که دیگر عفونتی در بدن تولید نشود.
مکانیسم اثر این واکسن به قدری از نظر علمی منحصربه‌فرد است که توانست جایزه ارنست مانینگ را که یکی از جوایز مهم در عرصه نوآوری‌های پزشکی به شمار می‌رود به دست بیاورد و از نظر تأثیرگذاری نسبت به واکسن ابولا هم پیشی بگیرد.
ماه اوت گذشته، موسسه تحقیقات سیستم ایمنی و بیماری‌های عفونی اداره بهداشت و سلامت کانادا معروف به سی آی اچ آر، جایزه 3.9 میلیون دلاری خودش را به دکتر کوبینگر برای تحقیقاتش روی اچ آی وی اختصاص داد. به گفته یکی از محققان حاضر در ساخت این واکسن: «این رؤیایی برای تمام زندگی است که روزی بتوان با تزریق یک واکسن با ویروس مرگبار اچ آی وی جنگید.» ویروس اچ آی وی در کانادا سالی 3000 نفر قربانی می‌گیرد و یکی از مهلک‌ترین بیماری‌های بشر در عصر حاضر است.

خلاص شدن از دست اچ‌آی‌وی
فقط 72 ساعت وقت دارید
اگر کسی بر اثر رفتارهای جنسی کنترل نشده و پرخطر یا هر کدام از راه‌های انتقال دیگر نگرانی از ابتلا به ویروس اچ‌آ‌ی‌وی داشته باشد، می‌تواند با انجام آزمایش «STI» در همان ساعات اولیه از ابتلا به ویروس آگاه شده و با مصرف یک داروی به‌خصوص از شر اچ‌آی‌وی برای همیشه راحت شود.
آزمایش STI را می‌توان در درمانگاه مراقبت‌های بهداشتی (در صورت داشتن علائم این ویروس) و یا اگر نشانه‌ای ندارید در یک ملاقات از قبل رزرو شده با یک پرستار انجام دهید. نتایج این آزمایش به‌سرعت و در عرض کمتر از یک دقیقه در دسترس خواهند بود.
هرچقدر زودتر این آزمایش را انجام دهید و زودتر وارد پروسه درمان شوید، احتمال اینکه اصلاً ویروس نتواند در خون شما لانه‌گزینی کند بیشتر است. بهترین زمان برای دریافت دارو برای درمان ویروس، 72 ساعت بعد از عمل پرخطر خواهند بود.
درمان شامل مصرف یک قرص است که باید روزی یکبار مصرف شود. این دارو، مانع از چرخه تکثیر ویروس، جلوگیری از ازدیاد آن در خون و همچنین آلودگی اندام‌های داخلی می‌شود. آخرین مطالعات نشان داده است که این دارو که به PrEP معروف است، خطر عفونت اچ آی وی را 92٪ کاهش می‌دهد.
تعداد زیادی از مراکزی که می‌توان برای انجام این تست به آنجا مراجعه کرد در مونترال وجود دارد که نام برخی از آن‌ها در لیست زیر آمده است:
بیمارستان عمومی یهودیان مونترال
Côte-Ste-Catherine Road, E-0064, Level S1 3755
دوشنبه تا جمعه ساعت 7:30 تا 10:30 صبح
درمانگاه عمومی مترو
de Maisonneuve West, next to SGW campus 1801
دوشنبه تا جمعه با وقت قبلی
کلینیک بالینی گی‌ویلیج
1001 boul. De Maisonneuve Est, bureau 1130
انجام تست فوری همه‌روزه حتی آخر هفته‌ها
همه آنچه باید درباره ایدز بدانید
سندروم نقص ایمنی اکتسابی (ایدز) را ویروسی به نام ویروس نقص ایمنی انسان به وجود می‌آورد که از خانواده نخستی‌ها به انسان منتقل‌شده است. اگرچه این امکان وجود دارد که برخی از نمونه‌های ابتلا به این بیماری در گذشته دورتری هم رخ‌داده باشد، اما نخستین نمونه‌های مربوط به همه‌گیری این بیماری که امروزه با آن مواجه هستیم احتمالاً در دهه 1930 میلادی مشاهده‌شده و در دهه 1970 میلادی بود که این بیماری به‌سرعت شروع به توسعه پیدا کرد.
به‌طور رسمی و عمومی بیماری ایدز برای نخستین بار در روز 5 ژوئن 1981 و در گزارشی به نام گزارش هفتگی بیماری‌ها و مرگ‌ومیر اعلام شد. این گزارش را مرکز کنترل بیماری‌ها (سی.دی. سی) مستقر در آتلانتا در آمریکا منتشر ‌کرد. پزشکان پیش‌تر نمونه‌های غیرمنتظره‌ای از خوشه‌ها و گروه‌هایی را ثبت کرده بودند که در آن‌ها برخی از بیماری‌های فوق‌العاده نادر، نظیر سینه پهلوی نوموسیستیس کارینی و سارکوم کاپوسی که به‌طور طبیعی یک نوع تومور دارای رشد آهسته است، گزارش‌شده بود. این وضعیت‌ها خود را در شرایطی که به‌طور تصاعدی جدی‌تر بود و به‌طور خاص در بین گروه بسیار خاصی از مردم یعنی مردان جوان همجنسگرا بروز می‌داد.P28-HiRes
به‌زودی مشخص شد این بیماری‌ها خود را در بین گروه‌های دیگری از مردم نیز نشان می‌دهد. بیماران هموفیلی، دریافت‌کنندگان خون و استفاده‌کنندگان از داروهای نیازمند تزریق وریدی ازجمله این گروه‌ها بودند. تا سال 1982 نمونه‌هایی مشاهده شدند که در آن‌ها شرکای جنسی و کودکان کسانی که به این بیماری مبتلا بودند، به آن مبتلا شده بودند.
اطلاق نام سندروم نقص ایمنی اکتسابی که به‌طور مخفف «ایدز» خوانده می‌شد به این بیماری در جولای 1982 و در واشنگتن به تصویب رسید.
در همان سال بود که سی دی سی تعریف کاربردی از ایدز بر مبنای نشانه‌های بالینی منتشر کرد. بر این اساس ایدز شرایطی است که فردی به آن دچار می‌شود؛ و این شرایط منجر به ناکارآمدی سیستم ایمنی بدن شده؛ و اینکه این شرایط یک سندروم یا نشانگان است و نه یک بیماری خاص. در زبان فرانسه، پرتغالی و اسپانیایی این بیماری را به نام SIDA می‌شناسند که مخفف عبارت syndrome d’immunodéfi cience acquise است.
فراتر از ایالات‌متحده آمریکا، اخباری از نمونه‌هایی از این بیماری در کشورهای اروپایی، استرالیا، زلاندنو، آمریکای لاتین و به‌طور خاص برزیل و مکزیک و کشورهای آفریقایی به گوش می‌رسید. در زامبیا رشد فراوانی در ابتلا به بیماری کاپوسی سورکما ثبت شد. در کینشاسا در جمهوری دموکراتیک کنگو، رشد قابل‌توجهی در تعداد بیماران مبتلابه کریپتوکوکوزیس که یک عفونت قارچی غیرمعمول است اتفاق افتاد. وزارت بهداشت اوگاندا گزارشی از افزایش غیرمنتظره مرگ‌ومیر در روستاهای ماهیگیری دریاچه ویکتوریا را منتشر کرد.
حتی باوجوداینکه این سندروم شناخته و نام‌گذاری شده بود، اما دلیل وقوع آن، چگونگی توسعه و انتقال یا درمان‌های ممکنی که باید آن‌ها را توسعه داد به‌هیچ‌وجه روشن و شفاف نبودند. عمده دانشمندان بر سر این موضوع توافق داشتند که منشأ این سندروم باید نوعی ویروس باشد که در آن زمان ناشناخته بود. تلاش برای به دام انداختن و شکار این ویروس در آزمایشگاه‌های جهان به اوج رسیده بود و در این راه همکاری‌های بین‌المللی شکل گرفت و بافت‌ها و نمونه‌های موردنیاز بین آزمایشگاه‌ها به اشتراک گذاشته می‌شد. در سال 1983 انستیتو پاستور فرانسه موفق شد این ویروس را شناسایی کند و آن را ویروس وابسته به لنفادنوپاتی یا LAV اسم‌گذاری کردند. در آوریل 1984 موسسه ملی سرطان آمریکا (NCI) این ویروس را تفکیک کرد و آن را HTLV-III نامید. زمانی که وزیر سلامت و خدمات انسانی آمریکا اعلام کرد که دانشمندان این کشور در پیشرفتی مهم موفق به شناسایی ویروس عامل ایدز شده‌اند، کشمکشی دور از ذهن – بر سر اعتبار این کشف – در گرفت. درنهایت توافق شد که اعلام شود هر دو آزمایشگاه‌های فرانسه و ایالات‌متحده توانسته‌اند عامل ایدز را شناسایی کنند.P28-info03-1
در سال 1987 نام ویروس نقص ایمنی انسان، از سوی کمیته بین‌المللی سم‌شناسی ویروس‌ها برای این ویروس مورد تائید قرار گرفت. ویروس‌های بسیاری هستند که از طریق حیوانات به انسان منتقل می‌شوند (برعکس) این ویروس‌ها به نام زئونوز یا بیماری‌های مشترک انسان و دام شناخته می‌شوند. از نمونه‌های دیگر این بیماری‌ها می‌توان به سندروم حاد تنفسی (سارس) اشاره کرد که از گربه مُشکین منتقل می‌شود و همچنین آنفلوانزای پرندگان. ویروس اچ.آی.وی. تاکنون مرگ‌بارترین عامل بیماری‌زا یا پاتوژنی بوده که این انتقال از حیوان به انسان را انجام داده است. ویروس ابولا واگیردارتر از اچ.آی.وی است اما می‌توان آن را مهار کرد و خوشبختانه سارس، به این اندازه واگیردار نبود. آنفلوانزای پرندگان هنوز به مرحله ابتلای انسانی نرسیده است اما عامل جدی برای نگرانی شده است.
در ابتدا تا حدی هراس جمعی در حول‌وحوش ایدز به وجود آمد اینکه از کجا آمده است و چگونه منتقل می‌شود. در سان‌فرانسیسکو، زمانی این بیماری به بیماری خاص مردان همجنسگرا معروف شده بود و مأموران پلیس و آتش‌نشانی از اینکه مبادا در حین عملیات خود در معرض مایعات بدن مردان همجنسگرا قرار بگیرند و مبتلابه این بیماری شوند، ابراز نگرانی می‌کردند. در 1983 به این مأموران در کنار دستکش‌ها و ماسک‌های تنفسی، آموزش‌هایی برای اینکه چطور خود را در مقابل این خطر نسبت داده‌شده به این بیماری محافظت کنند، داده شد.
امروز وقتی در کشورهای غربی ایدز به سرخط خبرها می‌آید که چندان هم زیاد نیست، عمدتاً به یکی از این دلایل است:
اینکه غرب و (چهره‌های شاخص و معروف غربی) چه ‌کارهایی برای کمک به آسیب‌پذیرترین کشورها و جامعه‌ها در برابر ایدز می‌کنند. کارهایی نظیر حمایت از یتیم‌خانه‌ها و به فرزندخواندگی گرفتن بچه‌های یتیم شده در اثر ایدز. همچنین درباره مصیبت‌ها و دشواری‌هایی که ایدز ایجاد می‌کند، یا درباره ادامه رواج در بین گروه‌های خاص جامعه نظیر کسانی که در کشورهای تازه تأسیس شوروی سابق، تزریق‌های وریدی انجام می‌دهند یا دهقان‌های چینی و همچنین مواردی که در کشورهای توسعه‌یافته، به‌طور هدفمند با آلوده کردن و تزریق خون‌آلوده افرادی را به ایدز آلوده می‌کنند.P32-info2
با شناسایی ویروس و نحوه انتقال آن چالش اصلی کاهش انتقال آن بود. نخستین واکنش‌ها بر روش‌های فنی تمرکز داشت: اینکه امنیت فراورده‌های خونی افزایش پیدا کند، کاندوم در اختیار افراد قرار داده شود و همچنین روش‌های امن تزریق تشویق شود. به‌زودی معلوم شد که این روش‌ها به‌تنهایی کارساز نیست و رفتارها باید تغییر کند. در همان زمان تلاش و رقابت برای پیدا کردن داروهایی که بیماری را درمان کرده یا حداقل افراد مبتلا را کمک کند آغاز شد. 15 سال زمان لازم بود تا درمان‌های مؤثر ضدویروسی (ART) در مقابل ایدز توسعه پیدا کند. اتفاقی که خبر آن در سال 1996 در اجلاس بین‌المللی ایدز در ونکوور کانادا اعلام شد.
هنوز درک اندکی از اثرات بلندمدت این همه‌گیری وجود دارد. بااین‌وجود، تیره‌وتارترین پیش‌بینی‌هایی که از تأثیرات توسعه این بیماری می‌شد و شامل رویدادهایی چون سقوط ملت‌ها، افزایش میزان جرم و جنایت، رکود اقتصادی و ناآرامی‌های عمومی می‌شد، اتفاق نخواهد افتاد.
آسیب‌پذیری‌هایی نظیر همه‌گیری‌های عفونی تأثیرات غیرمتناسبی بر جامعه می‌گذارند. فقیرترین‌ها بیشترین بار را باید بر دوش بکشند.
پیش‌داوری و برداشت اشتباه
اولین قدم برای حل یک مسئله به رسمیت شناختن وجود آن مسئله است و همین‌جا است که تلاش‌ها برای درمان و کاهش سرعت انتشار ویروس ایدز با چالش مواجه می‌شود.
برداشت اشتباهی که از بیماری ایدز و مبتلایان به آن وجود دارد باعث به وجود آمدن برچسب و پیش فرضی درباره این بیماری شده است. این طرز تفکر از ابتدای کشف این بیماری وجود داشت و بازتاب آن را می‌شد در همان توصیف اولیه آن‌که آن را سرطان همجنسگرایان می‌نامیدند مشاهده کرد.
آشنایی بیشتر با ایدز و آشنایی با طرق انتقال آن باعث شد تا مردم با نگرانی و نگاهی متفاوت به بیماران نگاه کنند.
این وضع در جوامعی که فضای بسته‌تری نسبت به مسائل جنسی داشتند بیش از دیگران خود را نشان می‌داد. برای بسیاری ایدز مهر و نشانه‌ای از بی‌بندوباری جنسی به شمار می‌رفت و همچنین اطلاع‌رسانی ضعیف درباره این بیماری و گاه موج شایعات مختلف این تصور اشتباه را به وجود آورده بود که مبتلایان به ایدز افرادی خطرناک هستند که هر نوع تماس و حتی صحبت یا هم‌نشینی با آن‌ها منجر به انتقال بیماری می‌شود.
همین برداشت اشتباه بود که در توسعه بیماری نقش مهمی بازی کرد. از یک‌سو عدم آموزش‌های جنسی و پرهیز از صحبت درباره آن در محیط‌های فرهنگی و اجتماعی باعث شد تا بسیاری از کسانی که رفتارهای ریسک دار را تجربه می‌کنند بدون آمادگی در مواجهه با این بیماری قرار بگیرند و به آن مبتلا شوند. تصور ایدئالیستی که تلقین می‌کرد افراد تا قبل از ازدواج هیچ رابطه جنسی ندارند و بعد از ازدواج نیز فقط با یک شریک جنسی رابطه خواهند داشت و هر رفتاری خارج از این معادله را رفتاری غیراخلاقی معرفی می‌کرد که افراد باید آن را پنهان می‌کردند، خود موتور محرکی برای توسعه ایدز به روش انتقال از طریق رابطه جنسی شد.
از سوی دیگر فضای منفی که در اطراف قربانیان ایدز ایجادشده بود و تصور منفی و اجتماعی که ایجادشده بود باعث می‌شد تا بسیاری از آن‌ها حتی بعدازآنکه متوجه ابتلای خود شدند، از معرفی خود خودداری کنند. برای مثال موارد بسیاری وجود دارد که فرد مبتلا برای درمان بیماری دندان‌های خود به دندان‌پزشک مراجعه می‌کرد و برخی از دندان‌پزشک‌ها بعد از آگاهی از بیماری او از پذیرش او خودداری می‌کردند و درنهایت این افراد با مراجعه به پزشک بعدی بیماری خود را پنهان می‌کردند و درنتیجه احتمال ابتلا برای پزشک و از سوی او بیماران دیگر افزایش می‌یافت.P32-info1
ایدز و مبتلایان به آن نه خطرناک هستند، نه غیر قبال معاشرت و نه بی‌اخلاق. تنها راه انتقال ایدز نیز ارتباط جنسی با فرد آلوده نیست که همین مسئله هم نمی‌تواند معیار و میزانی برای بی‌اخلاقی یا بدنامی شخص باشد. ایدز می‌تواند از طریق خون آلوده – از جمله استفاده از محصولات خونی آلوده، سرنگ آلوده و هر چیز دیگری با خون فرد آلوده تماس داشته باشد- نیز منتقل شود و همچنین می‌تواند از طریق مادر به فرزند منتقل شود.
این روزها ما درک بهتری از این بیماری داریم اما باید به خاطر داشت که ویروس اچ‌آی‌وی و ایدز که اکنون تا حدی برای ما آشنا شده است نیاز به سرمایه‌های وسیعی برای ریشه‌کن شدن دارد. ما هنوز تا ریشه‌کنی ایدز فاصله زیادی داریم در کانادا میزان ابتلا به ایدز در سال 2015، 5.8 در هر 100 هزار نفر بوده است و در کل تعداد 2051 نفر مبتلا به ایدز تشخیص داده‌شده‌اند که البته این عدد نسبت به سال قبل از خود رشد نشان می‌دهد. این در صدر در کبک با 5.7 مورد در هر 100 هزار نفر تقریباً با متوسط کشور برابری می‌کند.
در ایران و به گزارش سازمان جهانی بهداشت از سال 2010 شاهد رشد مبتلایان به ایدز بوده‌ایم. درحالی‌که انتقال از مادران آلوده به فرزندان کاهش داشته اما در بین معتادان به مواد مخدر – استفاده از سرنگ مشترک – فعالان بازار جنسی و انتقال از طریق روابط پرخطر افزایش داشته است. هر سه این حوزه‌ها مواردی است که به‌طور رسمی ساختار دولتی سعی در نادیده گرفتن مسئله داشته و تلاش برای مواجهه با این چالش از سوی نهادهایی درون ایران به عادی‌سازی یا رفع قُبح از عمل غیراخلاقی تعبیر شده است.
ایدز آخرین موردی نیست که ما با آن به شکل بیماری تازه شکل‌گرفته مواجه می‌شویم. ایدز در اطراف ما وجود دارد و تا ریشه‌کنی آن راه طولانی در پیش‌روی است اما مهم است درس‌های ایدز را به یاد داشته باشیم. کمی از پیش‌داوری‌ها کم کنیم، بر مبنای سند و مدرک و منطق سخن بگوییم و وجود مسئله را به رسمیت بشناسیم تا بتوانیم راه‌حل‌هایی منطقی درباره آن ارائه دهیم.