17نوامبر2017

10 آبان 1396 نوشته شده توسط 

برایمان بمان ای «قطب شمال»

محیط‌زیست
روایت تلاش کانادایی‌ها برای حفظ بزرگ‌ترین میراث یخی جهان
مریم ایرانی
در باورهای اسکیموها، ارواحی كه نسبت به آنان مهربان و بخشنده بوده‌اند، سرزمین زیبا و پر از برف و یخ قطب شمال را با سواحلی كه به سبب خلیج‌ها و دریا‌ها ناهموار گشته‌اند، به آن‌ها هدیه کرده‌اند. اسکیموها فكر می‌كنند وال‌ها، ‌گرازهای دریایی، گاوماهی‌ها و ماهی‌هایی كه به فراوانی در آب‌هایشان وجود دارند و همچنین گاومیش‌ها، گوزن قطبی و خرگوش شمالی كه در سرزمین‌هایشان پرسه می‌زنند، هدایای ویژه‌ای از جانب این ارواح سخاوتمندند. افسانه‌هایی درباره اسکیموها وجود دارد که در زبان مادری آن‌ها برای توصیف کلمه «برف» تا 400 کلمه استفاده می‌شود. این نشان از اهمیت برف و یخ برای اسکیموهایی دارد که باوجود محیط بسیار خشن قطب شمال، بر این باورند كه سرزمین آنان بهترین نقطه روی زمین است؛ اما مدت‌ها است که گرم‌تر شدن کره زمین و بی‌توجهی نوع بشر به مسئله حفظ محیط‌زیست، نفس‌های قطب شمال را به شماره انداخته است. در این میان کانادا به‌عنوان یکی از کشورهایی که بخش‌های بزرگی از قطب شمال را در اختیار دارد، نقشی کلیدی در حفظ و نگهداری این پدیده طبیعی بازی می‌کند. با این‌حال ماه سپتامبر، گزارش‌هایی از طرف دولت فدرال برای قطع بودجه و حمایت از ایستگاه تحقیقاتی مطالعات قطب شمال، پِیرل (PEARL) منتشر شد که دانشمندان و محققان محیط‌زیست کانادا را نسبت به آینده قطب شمال نگران کرد؛ اما سرانجام روز 25 اکتبر امسال دولت فدرال در برابر اعتراض‌ها و انتقادات رسانه‌ها و دانشمندان کانادایی تسلیم شد و اعلام کرد که به حمایت خود از این ایستگاه تحقیقاتی ادامه خواهد داد.50-danesh-1
هنگامی‌که پرتو خورشید به یخ برخورد می‌كند، بیش از 80درصد آن مستقیماً به فضا برمی‌گردد، دقیقاً مثل یك آینه، ولی هنگامی‌که به اقیانوس بدون یخ برمی‌تابد بیش از 80 درصد آن جذب می‌شود و آب اطراف یخ‌ها را گرم می‌كند و یخ‌ها با سرعت بیشتری ذوب می‌شوند و سرزمین خرس‌های قطبی به‌مرور از بین می‌رود
گرم شدن زمین براثر مصرف بیش‌ازحد سوخت‌های فسیلی ماند بنزین و گازوییل و نفت خام به وجود می‌آید. تولید دی‌اکسید کربن از این سوخت‌ها که وارد جو کره زمین می‌شود باعث تخریب لایه اوزون می‌شود. لایه اوزون، نقش مهمی در بازتاباندن پرتوهای فرابنفش نور خورشید دارد که از انرژی‌های بسیار بالایی برخوردارند؛ اما با نازک‌تر شدن این لایه، پرتوهای فرابنفش جذب زمین شده و دمای آن را بالا می‌برند.
بزرگ‌ترین فلات یخی در قطب شمال در سال 2002 با بالا رفتن دمای زمین، از وسط شكاف برداشت. از سال 1970 تاكنون در میزان وسعت و ضخامت كلاهك‌های یخی قطب شمال كاهش سریعی وجود داشته و در مدت چهل سال تا چهل درصد یعنی حدود یك ونیم میلیون کیلومترمربع كاهش نشان داده است.
ماجرای ایستگاه پیرل
عده زیادی از پیشگامان محیط‌زیست در کانادا، تمام انرژی و دانش خود را برای پیشرفت ایستگاه تحقیقاتی قطب شمال پِیرل (PEARL) صرف کرده‌اند. این ایستگاه تحقیقاتی از آنجایی مهم است که فاصله‌اش با قطب شمال بسیار کم و در حدود 1110 کیلومتر است؛ بنابراین اطلاعاتی که از این ایستگاه به دست می‌آید بسیار حائز اهمیت است. در این مکان، دانشمندان درباره ضخامت لایه اوزون مطالعات زیادی می‌کنند و می‌توانند بیشتر روی فرآیندهای تغییر آب‌وهوای کره زمین براثر گرمایش جهانی تمرکز کنند.
ایستگاه پیرل، از سال 2005 تأسیس‌شده است؛ اما بودجه تحقیقاتی این ایستگاه در انتهای سال 2017 به پایان می‌رسد و دولت فدرال هم هیچ نشانه‌ای از تمدید بودجه برای این ایستگاه تحقیقاتی از خود نشان نداده است. این امر واکنش بسیاری از دانشمندان را به همراه داشت. آن‌ها معتقد هستند با بسته شدن این ایستگاه تحقیقاتی باید فاتحه قطب شمال را برای همیشه خواند. دن ویور، دانشجوی دکتری دانشگاه تورنتو که در این محل به تحقیقات مشغول است می‌گوید که پیچیده‌ترین قطعات پازل مشکلات گرمایش زمین در این ایستگاه پیدا می‌شوند.
هارپر، علیه قطب شمال
این اولین بار نبود که دولتمردان کانادایی تصمیم گرفتند به محیط‌زیست بی‌توجهی نشان بدهند. هارپر در سال 2012 تا آخرین لحظات کوشید که بودجه این ایستگاه تحقیقاتی را قطع کند و اگر تلاش‌های وزیر علوم حزب لیبرال یعنی خانم دونکان نبود واقعاً معلوم نبود چه اتفاقی می‌افتاد. هارپر آن‌قدر در این مسئله بی‌رحمانه عمل می‌کرد که بان کی مون، دبیر کل سازمان ملل متحد در سال 2014، در گفت‌وگویی اختصاصی با شبکه خبری CBC گفت: کانادا باید از به تأخیر انداختن اجرای تصمیمات مربوط به مبارزه با گرمایش زمین دست بردارد و به‌جای آن نقشی جاه‌طلبانه و آینده‌نگرانه را در این مبارزه بر عهده بگیرد.
خانم دوکان معتقد است که هارپر جنگ علیه محیط‌زیست را علنی کرد. این کار در حالی صورت گرفت که در سال 2015 بالاترین میزان آب شدن یخ‌های قطب شمال اعلام‌شده بود.
کانادایی‌ها و حفظ میراث سرزمین مادری
ماه سپتامبر امسال بود که بار دیگر دولت فدرال در خبری اعلام کرد که ممکن است نتواند بودجه تحقیقاتی ایستگاه پیرل را تأمین کند. این مسئله منجر به کاهش تعداد کارمندان و کند شدن روند تحقیقات این ایستگاه شد. این بار هم مانند بار قبل اعتراضات محققان شروع شد. مطبوعات زیادی به این قضیه پرداختند و گزارش‌های زیادی در رسانه‌های کانادایی منتشر شد. شبکه خبری CBC یکی از فعال‌ترین رسانه‌ها در این زمینه ظاهر شد. در گزارشی مفصل که با لحنی نه‌چندان دوستانه درباره عدم تمدید بودجه نوشته‌شده بود با اشاره به هشدارهای فعالین محیط‌زیست این نکته موردتوجه قرار داده ‌شد که میزان یخ‌های قطب شمال و بارش‌های برف در این منطقه اصلاً قانع‌کننده نیستند.
بعد از این حرکت‌های اجتماعی، دیوید گریمز، معاون وزیر محیط‌زیست و تغییرات آب‌وهوایی کانادا، روز چهارشنبه 25 اکتبر به خبرگزاری CBC تأکید کرد که آن‌ها «در حال استخدام هستند» و قصد دارند تا ماه ژانویه دو نفر را به سر کار خود در ایستگاه پیرل بازگردانند.
یکی از پیامدهای عدم تمدید بودجه پیرل این بوده است که اندازه‌گیری‌های بالون آب‌وهوا از زمان شروع اکتبر، بیش از 50 درصد کاهش‌یافته است؛ اما به گفته گریمز، در ماه ژانویه، آن‌ها باید به حالت طبیعی برگردند.50-danesh-2
توماس داک، استاد علوم جوی، قبلاً نگرانی‌هایش را درباره آسیب‌هایی که کاهش اندازه‌گیری‌ها به داده‌های «ارزشمند» به‌دست‌آمده از پیرل می‌رساند، اعلام کرده بود. بااین‌حال او اکنون معتقد است تصمیم اخیر دولت فدرال بر حمایت از پیرل تا حد زیادی او را خشنود کرده است. او گفت، «خبر خوبی است که آن‌ها برای مقابله با این کمبود تلاش می‌کنند، اما کمبودهای دیگر در محیط‌زیست کانادا وجود دارد که باید هرچه زودتر حل شوند.»
در واقع دانشمندان بسیار نگران این بودند که زمستان امسال که فرصت خوبی برای تحقیقات جدید بود از دست برود.
گریمز قبلاً در دفاع از دولت فدرال برای توجیه این مسئله گفته بود که دانشمندان نباید نگران باشند چون اطلاعات لازم را می‌توانند از تصویرهای ماهواره‌ای به دست بیاورند. ولی این چیزی نیست که بتواند دانشمندان را قانع کند. آن‌ها می‌گویند که درست است که تصاویر ماهواره خوب هستند ولی کافی نیستند چون در مناطقی که زمین صاف نیست تصاویر نمی‌توانند تمام داده‌های لازم را برای توصیف وضعیت به دست بدهند.
با همه این احوالات، دانشمندان باز خوشحال‌اند که حداقل فعلاً توانسته‌اند جلوی تعطیلی کامل این ایستگاه را بگیرند. آن‌ها عزم‌شان را جزم کرده‌اند تا قطب شمال را برای نسل‌های بعدی کانادا نگه‌دارند. میراثی که اگر از دست برود هیچ‌چیزی جای خالی آن را در نقشه کانادا پر نخواهد کرد.