17اکتبر2017

11 مهر 1396 نوشته شده توسط 

ارتباط نزدیک با موجودات فضایی

مریم ایرانی
از تخیل تا واقعیت
P50-danesh--8-october
در کودکی و نوجوانی، کتاب‌های «ایزاک آسمیوف» و فیلم‌های «جنگ ستارگان» بودند که تصورات من را از فضا، موجودات فضایی و قرن‌های آینده برایم می‌ساختند. لباس‌ها، طرز حرف زدن، جاهایی که آدم‌فضایی‌‌ها زندگی می‌کردند، خانه‌هایی که می‌ساختند و چیزهایی که می‌خوردند همه مشابه تصویری بود که این کتاب‌ها و فیلم‌ها به من می‌دادند. نمی‌دانم چقدر به داستان‌های علمی تخیلی علاقه داشته‌اید یا این دست از سوژه‌ها را پیگیری می‌کرده‌اید، اما این قبیل محصولات فرهنگی طرفداران زیادی دارد و همین موضوع باعث شده تا در دنیا کتاب‌ها و فیلم‌های متنوع و پرطرفداری در این زمینه تولید ‌شود. یکی از قدیمی‌ترین و پرطرفدارترین این تولیدات، سریالی است به نام Star Trek که تولید آن از سال 1966 شروع شده و تا به امروز هم ادامه پیدا کرده است. این سریال از محصولات تلویزیون آمریکایی NBC است. در این هفته‌ها، این سریال که در سری اخیر خود discovery یا «اکتشاف» نام دارد، به حساس‌ترین قسمت‌های خود می‌رسد و طرفداران پروپاقرصش منتظر هستند تا با مأموریت‌های اصلی شخصیت‌های این سریال برای کشف زندگی و ساکنان فضا همراه شوند. به این بهانه شاید دوست داشته باشید که بدانید آیا تصویری که از این ساکنان فضایی در فیلم‌ها و سریال‌ها می‌بینیم کمی هم با حقیقت منطبق است یا نه.
برای هالیوودی‌ها بسیار ساده است که در فیلم‌ها پوست بدن و پیشانی هنرپیشه‌های نقش اول خود را رنگ کنند و بعد تن آن‌ها لباسی که خلاقانه طراحی شده، بپوشانند و به‌عنوان موجودات بیگانه به ما معرفی کنند. ولی شاید شما هم بارها از خود پرسیده باشید که چرا درنهایت این تصویر بیگانه شبیه خود انسان است. آیا واقعا ساکنان فضا همین‌طور هستند؟ به نظر می‌رسد که نباید این‌طور باشد.
در سری‌های اولیه سریال Star Trek شخصیتی به نام هورتا وجود داشت که ساختار بدنی سیلیکونی و انعطاف‌پذیری داشت و می‌توانست به‌راحتی روی سنگ سخت پخش شده و حرکت کند. موجودی شبیه گدازه‌های آتش‌فشان که در یک محفظه شبیه جاروبرقی قرار داده شده بود. اما عموما شخصیت‌های اصلی این سریال موجوداتی هستند شبیه ما که همه دو پا و دو دست دارند و انگلیسی هم صحبت می‌کنند! همچنین هر وقت کسی در این سریال پایش را در سطح یک کره فضایی بیگانه می‌گذارد همه شرایط ایده‌آل است. باد نمی‌وزد. آسمان آبی است و هوا همیشه گرم است. تنها تفاوت، رنگ متفاوت آسمان این سیاره‌های جدید و تازه اکتشاف شده است.
اما این تصویر واقعا حقیقی نیست. هستی و جهان با تصویری که در این دست فیلم و سریال‌ها تصویر می‌شوند، تفاوت‌های فاحش و اساسی دارند.
سیاره‌هایی که در منظومه شمسی ما بررسی شده‌اند و همچنین سیارات دیگری که در کهکشان‌های دیگری قرار دارند، بسیار متفاوت‌تر از زمین هستند. آن‌ها گاهی مانند ونوس خیلی داغ هستند و یا کره‌های بزرگی از گازهای سمی مانند سیاره مشتری هستند. برخی سیاره‌ها هم هستند که با نزدیکی به ستاره‌های کهکشان، یا آن‌قدر داغ هستند که در حال ذوب شدن‌اند و یا آن‌قدر سرد که یخ زده‌اند.
هرچند دانشمندان به‌شدت به دنبال کشف سیاره‌هایی مشابه زمین هستند ولی هنوز سیاره‌ای مانند زمین پیدا نشده که آب داشته باشد و یا درجه حرارتی مقبول برای زندگی بتواند به انسان‌ها بدهد.
همه این‌ها به این معنی است که اگر زندگی هم روی این سیارات وجود داشته باشد، کاملا متفاوت و خاص خواهند بود و شباهتی با مدلی از حیات که ما روی کره زمین می‌شناسیم، ندارند.P50-star-trek-beyond-make-up-oscars
استفان جی گولد، دیرینه‌شناس مشهور، معتقد بود که اگر ما نوار تکاملی زمین را به‌صورت برعکس در نظر بگیریم و از آخر به اول آن حرکت کنیم و بعد دوباره از ابتدا به پایان بازگردیم، زندگی که تجربه خواهیم کرد با زندگی فعلی که می‌شناسیم، زمین تا آسمان متفاوت خواهد بود.
برای همین است که تکامل با پدیده‌هایی تصادفی هدایت می‌شود، مانند جهش‌های ژنتیکی، اثرات سیارک، تغییرات اقلیمی و بسیاری از عوامل دیگر که باعث تغییر مسیر زندگی می‌شوند. شانس بسیار کمی وجود دارد که دنباله‌ای از حوادثی که منجر به تحول انسان در زمین می‌شود دقیقا به همین ترتیب در سیاره دیگری اتفاق بیفتد.
جستجو برای زندگی
با وجود چیزهایی که گفتیم، رسیدن به این تصویر که مفهوم حیات در کل جهان هستی به چه شکل است بسیار متنوع و متفاوت خواهد بود. اگر به اقیانوس‌ها نگاهی بیندازیم، اشکال متفاوتی از حیات را می‌بینیم که با کره خاکی فرق می‌کند. برای مثال اختاپوس‌ها بسیار باهوش هستند. آیا اگر بخواهید تصور کنید این اختاپوس یک موجود بیگانه فضایی است و قصد داشته باشید با آن ارتباط برقرار کنید از تغییر رنگ پوست به‌عنوان ابزار بهره می‌گیرید؟ همان کاری که هالیوود با نشان دادن آن در فیلم‌های علمی تخیلی به‌عنوان ابزار ارتباطی یادمان می‌دهد. خنده‌دار به نظر می‌رسد نه؟
اثبات کردن حیات موجودات بیگانه در سیارات و فضاهای دیگر بسیار سخت است. در حال حاضر کره‌های عظیمی که از تکه‌های یخ پوشانده شده‌اند و Europa, Enceladus نام دارند ازجمله احتمالات بسیار زیاد برای کشف حیات در جهان به‌غیراز کره زمین هستند. زیر کوه‌های یخی بزرگ روی سطح این سیارات، دریاچه‌های آب شور قرار دارند. بنابراین به نظر می‌رسد هر نوعی از حیات که روی سطح آن‌ها یافت شود به‌نوعی با آبزیان در ارتباط است.
در پایان به نظر می‌رسد که پیدا کردن ساکنان هوشمندی مانند انسان، در کرات بیگانه قطعا کار ساده‌ای نخواهد بود و اگر هم پیدا شوند، ارتباط برقرار کردن با آن‌ها ساده نیست. حتی اگر بتوانیم از پس اختلافات زبان و فرهنگ بربیاییم، هنوز هم نمی‌دانیم، شکلی از حیات که برای آن‌ها پذیرفته شده دقیقا به چه صورت است. بنابراین کاش این فیلم‌های علمی تخیلی به‌جای تصویرهای غیرواقعی از سیارات بیگانه، تصویرهایی را نشانمان می‌دادند که حقیقی بوده و یا تلاشی واقعی برای درک مفهوم حیات در سایر بخش‌های عالم هستی بود. این‌طوری شاید اگر یک روز صبح یک بشقاب‌پرنده روی پشت‌بام خانه‌تان نشست و آدم فضایی‌ها از توی آن‌ها بیرون آمدند، بتوانید به یک فنجان قهوه مهمانشان کنید.